Zarautz

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Zarautz

 Gipuzkoa
Zarautz udalerria eta Zarauzko hondartzaSanta Barbara baselizatik ikusita.
Zarautz udalerria eta Zarauzko hondartza
Santa Barbara baselizatik ikusita.
Izen ofiziala Zarautz
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Urola Kosta
Alkatea Juan Luis Ilarramendi Roteta (Bildu)
Herritarra zarauztar
Koordenatuak
Zarautz non dagoen adierazten duen Zarauzko mapa
Zarautz
Zarautz (Zarautz)

Gipuzkoa - Zarautz.svg

Eremua 14,80 km2
Garaiera 4 m
Distantzia 18 km Donostiara
Posta kodea 20800
Biztanleria 22.552 bizt. (2013)
Dentsitatea 1.523,78 bizt./km²
Sorrera 1237
http://www.zarautz.org

Zarautz Gipuzkoako kostaldearen erdialdeko udalerri bat da, Urola Kosta eskualdeko hiriburua. Turismoa eta merkataritza ditu ekonomia jarduera nagusiak. Uda garaian Zarauzko hondartza egunero beteta egon ohi da, 2.8 kilometro luze edukiz, Euskal Autonomia Erkidegoko luzeena, eta Euskal Herriko bigarren luzeena Hendaiako Ondarraitz hondartzaren ondoren.

Probintziako bosgarren udalerririk populatuena da: 2014an 22.890 biztanle zituen, eskualdekoen % 60a. Euskal kostaldeko udalerri honek udan populazio hori hirukoiztu egiten du, eta 60.000 biztanle ere izaten ditu. Donostia hiriburutik 15 kilometro mendebaldera dago.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko forma Zarautz da, herriaren izen ofizial bakarra. Haren deklinabideari dagokionez, -tz bukaerako toponimoen gisan egiten da: Zarauzko (NONGO kasua), Zarauztik (NONDIK). Forma horietan Zarauz- da erroa. Gaztelaniazko izena horixe bera izaki, XX. mendeko azken laurdenean, purista batzuek Zarautz-ko udaltzaingoa eta antzeko forma okerrak erabili nahi izan zituzten.

Zarauzko ikuspegia Santa Barbara baselizatik ikusita.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzek honako udalerri hauek mugakide ditu: Mendebaldean Getaria eta Aizarnazabal, hegoalde eta ekialdean Aia eta iparraldean Bizkaiko golkoa. Bestalde, ekialderago eta Zarautzekin mugarik egin ez arren, Orio herria kokatuta dago.


Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren hegoaldean Pagoetako natura parkea dago, bertako mendigunearen tontorrik altuenek 700 metrotik gora dituzte.

Bestela, ekialdean eta Talaimendiren oinean Iñurritza biotopo babestua dugu, izen bereko ibaia eta Zarauzko hondartzaren artean. Zarauzko golf zelaia horren barnean dago. Duna, padura eta itsaslabarrez osatutako multzoa da, ondorioz bertan baldintza berezietan hazten diren flora eta fauna daude.

Hego Euskal Herrian Bizkaiko Muskizeko La Arena, Getxoko Barinatxe eta Gorlizko hondartzekin batera dunak hobekien mantendu izan dituen eremua da.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautz 26 auzotan banatzen da:

Herrigunean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunetik kanpo[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parkeak eta lorategiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Araba: Izen berdineko kalea eta Aitza eta Itaisoro kaleek, eta Hegoalde eta Buztin-zuri kaleek bat egiten duten lorategidun bulebarra da.
  • Arrue: Azken Portu auzoaren goialdea eta behealdearen arteko malda gainditzen duen lorategi eremua da. Haur-parkea eta bi hezkuntza-zentru ditu, bata haurrentzako eta beste helduentzat (EPA).
  • Erramu-iturri: Nafarroa etorbidearen alboan dagoen pasealekuz osatutako lorategia. Jatorriz iturri bat zuen.
  • Geltoki: Herriguneko Zarauzko geltokiaren alboan dagoen lorategi gune txikia da.
  • Gure Ametsa: Nafarroa etorbidearen alboan dagoen neurri txikiko hiri-parkea da. Bere palmerak nabarmentzen dira, bai eta garai batean errepide mantentze-lanak burutzen zituen Gipuzkoako Foru Aldundiaren antzinako makina bat ere.
  • Iñurritza: Zelai honetan iraileko Euskal Jaietako ospakizunak nahiz urteroko Extremadura eta Galiziako asteen jaialdiak ospatu ohi dira, bai eta Zarauzko San Pelaio jaiak eta abar. Zarauztar askok "zelaia" izenez ezagutzen dute.
  • Arrosategi: Santa Maria Erreginaren eliz-parrokiaren alboan pasealeku txikiez osatua dauden lorategiak dira, herrigunean daude. Gauez itxi egiten da.
Zeleta Berri jauregiaren alboan dagoen "Ahateen parkea".
  • Muntxio: Udalerriaren kanpoaldan eta Santa Barbara mendiaren magalean dagoen parkea da. Itsasoz gaindiko terrazak eta Santa Barbara baselizara doan bidezidorra ditu. Ez du zaintza eta zabor bilketa zerbitzurik.
  • Pilartxo-enea: Izen berdineko etxebizitza-multzoaren alboan dauden lorategiak eta haur-parkea.
  • Sanz-enea: Sanz Enea udal liburutegiaren alboan dagoen lorategia.
  • Torre Luzea: Nafarroa etorbidea eta Kale Nagusiaren arteko pasabidea da. Aintzira, haur-parkea eta Xabier Lizardi olerkaria eta Iñaki Eizmendi "Basarri" bertsolariaren omenezko monumentu banda ditu.
  • Vista Alegre: Herrigunetik kanpo dagoen izen berdineko parkea da. Antzina lursail partikularra izana, bere jabeak bertan mundu osoko leku ezberdinetako zuhaitzak landatu zituen. Balio botaniko handia du. Bere gune garaienean 1913an eraikitako Torreoia dago, hormigoi armatu eginiriko egitura, behatoki honetatik udalerriaren zati handi bat ikus daiteke.
  • Zuhaizti: "Ahateen parkea" izenez ezagutzen den berdegunea, hainbat pasealeku dituen antzinako lursail partikularra. Hegaztiak dituen aintzira eta Francisco Escudero zarauztar musikagile eta maisuaren omenezko monumentua du. Parke honetan Zeleta Berri jauregia eta udal musika-eskola daude.
  • Igerain Gain: Salbide auzoan eta izen berdineko plazan dago, bertan gereziondo ugari daude. Haur-parkea, 4 mini-pilotaleku, komun publikoa eta zelai kirolanitz txiki bat ditu.
Muntxio parketik Santa Barbara baselizara doazen igoerako eskaileren ikuspegi panoramikoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1237an hiribildu titulua eman bazitzaion ere, historialariek Fernando III.a Gaztelakoak sinatutako dokumentuan zehazten dela foruaren berrespena adierazi ohi dute. Horrenbestez, badakigu data horren aurretik bazegoela zarauztar herriguneren bat, Zarautz etxe boteretsua bazegoen bezalaxe, haren ikurritzei jarraiki: Zarautz baino lehenago Zarautz. Elizaren inguruan berriki egindako indusketek hala zela berretsi dute.

Mendeetan, hiribilduko biztanleen bizimoduak nekazaritza eta arrantza izan zituen oinarri. XIV. mendearen amaieran, Getariarekin batasun ofiziala itundu zuten Zarautzek; baina laburra izan zen, eta bien arteko liskar franko izan zituzten, agian getariarrek ere antzeko interesak defendatzen zituztelako.

Zarautz eta Getaria udalerrien ikuspegia Talaimenditik.

Kondairaren arabera, gaur egun jada inongo aztarnarik gelditzen ez den Zarauzko Ontzioletan Joan Sebastian Elkano getariar itsasgizonaren agindupean lehenbizikoz munduari itzulingurua eman zion Victoria ontzia eraiki omen zen.

Bitxia bada ere, Gaztelako errege‑erreginek Zarautzi foruak harrapatutako balea bakoitzaren zati baten truke eman ziz­kioten. Okel zati hori ateratzeko, balea luzetara ebakitzen zuten, burutik isatsera. Zarauztarrek erakutsi zuten baleak harrapatzen oso trebeak zirela. Arrantzale‑kofradiaren aktetan ageri da 55 balea harrapatu zituztela 1636tik 1801era bitartean. Halaber, alegiaz­ko kontakizunetan azaltzen dute arpoiaz zauritutako beste balea batzuen ihesa. Hortaz, ez da harritzekoa antzinako udal‑armarriaren hirugarren kuartelean balea agertzea.


Gai horren ildotik, Zarautz‑Ganboa etxeko ateburuan (Azara kaleko 4. zenbakian) artistaren batek xaloki zizelatu zuen balearen harrapaketaren eszena, ziur asko etxe horretan jaiotako seme baten lanbidearen gorazarretan. Ganboa kapitain balea‑harrapatzaile hark, gainera, abizena eman zion Kanadako Labrador penintsulako golko bati. Zarauz­ko arrantzaleek ez zuten babes‑porturik, eta hondartzan bertan lehorreratzen zituzten ontziak.

XVI. mendea arte arrantzan jardun zuten zarauztarrek, bereziki balearen harrapaketan. Animalia hori Bizkaiko golkotik desagertutakoan, bestelako zereginetan murgildu ziren biztanleak, hala nola nekazaritzan, ehungintzan eta altzari eta itsasontzien eraikuntzan.

1859an arrantzale profesionalen eta kirol‑arrantzaleen ontzi txikientzako portu txiki bat eraiki zuten. Horretarako, senaia zabalaren mendebaldeko Alle puntaren babes naturalaz baliatu ziren.

1916, Lokotx biltze lehiaketa Zarautzen.

Baina XIX. mendearen bigarren erdialdean gauzak erabakita zeuden, eta Zarautzen metamorfosia gertatu zen: arrantzale izatetik burgesia handiarentzat opor leku eta bainu‑hiri izatera igaro zen. 1865ean eta 1866an Elisabet II.a Espainiakoak eta Fabiola Belgikakoa erreginek Zarautzen egin zituen udaldiak erabakigarriak izan ziren. Erregina Narros jauregian egon zen, eta han jakin zuen koroa galdu zuela. Erreginak gorteko jendea eta nobleak erakarri zituen, eta Zarauz­ko ibar ederrean, Santa Barbaratik Talaimendira, jauregitxoak egiteari ekin zioten. Halere, Zarautzek ez zuen inoiz galdu haren nortasun euskaldun sendoa. Monumentu natural nagusia, berebiziko jendetzak erakartzen dituena, ia 3 km‑ko hondartza zabala da, mendebaldeko Alle puntatik hasi eta ekialdeko Mollarriko uharte txikietaraino. Gipuz­koako hondartzarik zabalena da.

Bestelakoan, 1895ean herrira burdinbidea iritsi zen.

XX. mendearen hasieran, 1908an, Mollarriko mineral kargalekua zabaldu zuten, Asteasuko Andazarrateko meategietatik materiala garraiatzeko. Mendeko lehenengo erdialde hartan eraiki zuten herriko azoka (1903), Zinema frontoia (1924) eta Modelo zinema aretoa (1948). 1950 eta 60ko hamarkadetan lanera espainiar etorkinen kopuru esanguratsua iritsi zen herrira eta auzo berriak sortu ziren.

1986an Eusko Alkartasuna alderdi politikoaren sorrera herri honekin oso lotuta egon zen, baita 1993an PSE eta Euskadiko Ezkerra alderdien arteko batuketa ere.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroko ondarearen barruan, XV. mendeko Portu jauregia dugu, gaur egun Zarauzko udaletxea dena. Mende bereko Torre Luzea, Zarauzko dorrea eta Makatzaga jauregia aipatzekoak dira, baita XVI. mendeko Narrosko jauregia eta Argoainaundi baserria ere.

Geroagokoak dira Santa Klara komentua eta Santa Barbara baseliza.

XX. mendearen hasierakoak dira Torreoia edo Vista Alegreko dorrea eta Mollarri. Villa Munda eta Sanz Enea ere garai hartakoak dira.

Herrigunea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzeko herrigunean balio historiko eta artistiko nabarmena duten arkitektura‑monumentu ugari daude.

Santa Maria Erreginaren parrokiak hasieran estilo gotikoa zuen, baina gero berritu egin zuten. Latindar gurutzeko oina du, eta kupula‑gangak, hormetan sartuta dauden zutabe karratu batzuk abiapuntutzat hartuta. Errenazimentu garaiko erretaula itzela da, XVI. mendearen amaieran Andres Araozek egina, neurri handi batean. Garai bertsukoa eta inguru berekoa zen Anbrosio Bengoetxea, alboetako bi aldareen egilea. Elizaren bitxitasun batek atentzioa ematen du: Zarauzko dorrea antzinagoko eraikina da, Erdi Aroko dorre‑gotorlekua, Zarautz leinukoak babesteko eraikia. Leinu horretako kideak elizako albo‑kapera batean ehorzten zituzten, bertakoek erromesen hilobia esaten dioten lekuan.

1536an egungo Narros jauregia eraiki zuten, antzinagoko Zarautz etxearen hondakinen gainean. Errenazimentuko estiloa du; sarrera nagusia puntu erdikoa arkua da, dobela ederrak ditu, haien gainean armarria, eta garitoiak eta pinakuluak kantoietan. Hareharriz­ko harlanduz egindako horma sendoak ditu, eta goialdean almenak. Kresalak begirunea izan die, ez ditu hondatu.

Kale Nagusian Dorre Luzea ikustekoa da, XV. mendeko arkitektura zibilaren tradizio gotikoa duena. Harlanduz egina, hutsarte trilobulatu bikiak, mentsulak eta urkamendiaren euskarri ziren ez­proi ausartak ditu. Sarbide nagusian patin‑eskailera bat dago. Barrualdean XVI. mendeko olioak daude, erlijio‑gaiei buruz­koak. Zarautz etxearen jabeak agindu zuen etxe dotore eta bitxi hori eraikitzea, ez­kontzaz kanpoko alabaren bizileku izan zedin. 1958an Joakin Irizar arkitektoak zaharberritu zuen.

Zahartzarora iritsi eta berritzea merezi duen beste etxe bat Makatzaga jauregia da, Musika Plazara ematen duena. Zarauzko udaletxea, berriz, Portu jauregian dago; harlanduz egindako eraikina da, eta forjaz­ko balkoiak ditu. Plazara ematen duen fatxadan bi zutabe joniko ildoxkatu ditu alboetan. Beste eraikin bikain bat Zigordia kalean dago: Dotorekua etxea, XV. mendean Joan Ortiz Zarautz doktoreak eraiki zuen.

San Frantzisko komentua, 1610ean Joan Mantzisidorrek, Filipe III.a Espainiakoaren idaz­kariak, eraiki zuen. Haren barrualde xumean, alboetako aldareetan bi taula flandestar daude. Komentuaren ondoko plazatxoan termino‑gurutze bat dago; baina haren balioa txikiagoa da piezaz pieza Donostiako San Telmo museora eraman zuten XIV. mendeko gurutze gotikoarena baino.

Moja klaratar frantziskotarrak ere Azken Portu auzoan (Zarauz­ko aldirietan) Santa Klara komentua dute. Eraikin sendoa da, harlanduzkoa, estilo xumea eta soila. Hiru hutsarteko kanpai-horma du, Gaztelako ohiturari jarriki. Mariana Zarautz izan zen komentuaren sortzaile.

Herrigunean dauden beste eraikin nabarmenak honako hauek dira: Aiala jauregia (gaur egun, Karlos Argiñano sukaldari beasaindar ospetsuaren jatetxea), Aritzbatalde pilotalekua, Photomuseum, Sanz Enea (Zarauzko Kulturetxea) eta Zeleta Berri (Musika Etxea).

Gaur egungo artisten hainbat eskultura ageri dira hiriko plaza eta lorategietan. Hiribide nagusietako bati Pascual Madoz izena jarri zioten; izan ere, idaz­le eta politikari horrek, Elisabet II.a Espainiakoaren Ogasun ministroak, Zarauz­ko hiri‑ eta gizarte‑garapena sustatu baitzuen.

Espekulazioaren erasoa gogorra izan arren, XIX. mendeko frantses estiloko jauregitxo batzuk iraun dute, eta eraikin berrien pragmatismoarekin kontraste handia nabari zaie.

Zarauzko Arte eta Historia Museoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Zarauzko Arte eta Historia Museoa», «Santa Maria Erreginaren parrokia (Zarautz)» eta «Zarauzko dorrea»

Gaur egun, Zarauzko Arte eta Historia Museoan antzinako "Menosca" delakoa ezagutu dezakegu (ustez, Zarautz gaur egun dagoen lekuan antzina zegoen erromatar kokalekua), bai eta gaur egungo Santa Maria Erreginaren parrokiako multzoa ere. Multzo honek Zarauzko dorrea, Zarauzko Arte eta Historia Museoa, Santa Maria Erreginaren parrokia eta bi eraikinetan banatzen den aztarnategi arkeologikoa barne hartzen ditu. Aztarnategi honi esker Euskal kostaldeko antzinako aro ezberdinetako herri edo kokalekuei buruzko ezagutzan aurrerapen handia egin ahal izan da (Burdin Aroa, Antzinaroko Erromanizazioa eta Erdi Aroa). Gaur egun aztarnategian ikertzen jarraitzen dute, hortaz arkeologoen lana tokian bertan ikus liteke. Multzo guzti hau asteartetik igandera bitartean bisitatu daiteke.

La torre-campanario fue la casa torre de los Zarauz en los siglos XIV y XV. Fue abandonada en 1457 y ya desde 1599 existe constancia de su uso como campanario. La planta en la que se ubican las campanas es del siglo XVIII.

Kanpoaldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunetik kanpo honako eraikin nabarmen hauek daude: Santa Barbara baseliza, Argoainaundi baserria, San Pedro baseliza (Elkano), Santa Kruz baseliza (Elkano), Torreoia, Ebro Etxea, etab.

Baserriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Talaimendi eta Argoin bezelako baserri giroko auzoetan Euskal Herriko atlantiar isurialdean hainn ohikoak eta ugariak diren baserriak bisitatu daitezke, tartean Gurmendi (XVIII. mendekoa), Agerre edota Argoin Haundi daude, azken honen egurrezko egiturak harreta berezia merezi du.

Santa Barbara auzoan XVI. mendeko Garro etxea nabarmentzen da, Elkano auzoan aldiz, bere egurrezko egitura dela eta, Gasteategi baserria.

Beharbada, baserri nabarmenei dagokionez, Zarauzko auzorik interesgarriena Urteta auzoa litzateke, bertan XVIII. mendeko Aierdi baserria, garbitegia duen Oiarte baserria, eta Isasti baserria nabarmentzen dira.

XIX. mendeko eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean gaur egun Zarauzko bi kultur eraikin nabarmen direnak eraiki ziren. Bata, Sanz Enea da, garai bateko aberats edo jauntxoek udaldiko oporrak igarotzeko eraiki ohi zituzten jauregien adibide bikaina, eta bigarrena Zeleta Berri edo Villa Munda, Pedro González de Velasco medikuaren aginduz antzinako udal hilerria zegoen lekuan eraikia.

XX. mendeko eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkitektura garaikidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Salberdin eremuan Wolf Prix arkitektoak diseinatutako antzoki baten eraikuntza aurreikusia dago. Gainera, Itxasmendi auzoan enpresen jaduera eta zerbitzuetarako izango den eraikin multzoa proiektua ere badago.

Ibilaldiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gazte nahiz adineko pertsonei nahiz gorputzaren ahalmenak zertxobait murriztuak dituztenei paseo apartak egiteko aukera ematen die Zarautzek.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gipuzkoako beste eskualde batzuetan ez bezala, 1950eko eta 1960ko hamarkadako biztanle hazkundea ez zen horren bat-batekoa izan, nahiz eta 20 urtetan populazioa bikoiztu egin zen. Bestalde, 1980ko hamarkadako krisi ekonomikoak ez zuen eraginik izan hazkunde horretan, eta jendeak Zarautza iristen jarraitu zuen, inguruko beste herri batzuetatik, (Eibar ingurutik, Donostialdetik...), harrezkero hazkundea moteltxoagoa izan zen.

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portu jauregiaren ikuspegia, gaur egungo Zarauzko udaletxea San Pelaiotako festetan.

Zarautzek izan zituen azken bost alkatetatik lau Eusko Alkartasunakoak (EA) izan dira, bertan sortu baitzen alderdia. Jon Urien alkate zela Hamaikabat alderdia sortu zen eta bertara pasa zen. 2011tik aurrera Juan Luis Ilarramendi da alkate, Bildu koaliziokoa.

Udal hauteskundeetako emaitzak
Alderdiak 2011 2007
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak
Bildu 4.276 9 - -
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) 2.832 6 2.072 5
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE-PSOE) 1.481 3 1.918 5
Aralar - Ezker Batua-Berdeak 1.040 2 1.722 4
Alderdi Popularra (PP) 938 1 951 2
Eusko Alkartasuna (EA) (Bildu barruan) (Bildu barruan) 2.155 5

2007ko hauteskundeetan, EAE-ANVren hautagaitzak debekatu egin zituzten; hala ere, hauteskundeetara aurkeztu egin ziren, legearen arabera botoak (denera, 1.866) baliogabe gisa zenbatu bazizkieten ere. Bestalde, % 37,01eko abstentzioa izan zen[1].

1978tik aurrerako alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Urolaldeko hizkera»

Zarauztarren hiru laurdenak euskaldunak izanda, UEMA elkartean sartuta dago udalerria. Gipuzkeraren aldaera bat da herriko jatorrizko euskalkia, Urolaldeko hizkeran sartzen dena, nahiz eta Beterriko hizkerarekin zubi-lana egiten duen. Zarauzko kaleko hizkerak berezitasun batzuk ditu ingurukoekin alderatuta; baserritarren hizkera, ordea, inguruko auzoetako baserritarren bera da: Urdaneta, Aizarna, Sarasola, Elkano, Meaga, Oikia, Askizu... [2]

Kilometroak Zarautzen birritan ospatu izan dira, 1987an lehenbizikoa, eta 2004ean bigarrena Oriorekin batera.

Kultura eta aisia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Photomuseum eraikinaren sarrera, Villa Manuela etxaldean.
Antzinako Vista Alegreko haurtzaindegia. Auzoko nahi herritar elkarteek erabili ohi dituzten udal guneen adibidea.

Kultura eta historiari dagokionez udalerrian Zarauzko Arte eta Historia Museoa dago (Santa Maria la Real parrokian dagoen arkeologia eta monumentu multzoa). Bertan, XIV. mendeko Zarauzko kanpandorrea eta aztarnategia daude ikusgai daude. Gainera, Sanz Enea eraikinean Kultur Etxea ere badago (Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen barnean dago), bertan bi liburutegi daude, bata haurrena eta bestea helduena, bai eta hainbat erakusketa areto ere. Kultur Etxearen jardueren barnean maiz antolatu ohi den ipuin-kontaketa nabarmentzen da.

Argazkilaritza zaletuek Photomuseum eraikina bisita dezakete, euskal argazkilaritzaren museoa, 2005an erabat zaharberritua eta berrinauguratua izan zen. 2006ko abuztuaren 19an museoaren atarian argazkilaritzaren aitatzat jo ohi den Louis Daguerre zenaren omenezko oroitarria jarri zen. Museoaren aretoak Villa Manuela etxaldean daude, antzinako La Salle ikastetxea zena.

Ebro Etxea antzina Azucarera del Ebro enpresako langileen seme-alaben udalekua zen eta 1988. urtea ezkeroztik Zarauzko Udalaren jabetzakoa da. Leku honetan udalerriko artezaleen elkartearen egoitza (Artezaleak), eta haurrentzako argazkilaritza eta keramika tailerra daude. Gainera Zarautz bere barne hartzen duen Urola Kostako Mankomunitatearen bulegoak ere bertan zeuden.

Kultura eta elkarteei eskeinitako beste gune batzuk Udal Eskolak (Santa Marina kaleko gune txikia da, antzinako udal liburutegia zena, honetan Pagoeta eta Izadi elkarteak bildu ohi dira) eta antzinako Vista Alegreko udal haurtzaindegia dira (auzotarren elkarteareen biltokia izateaz gain, bere aretoak herriko musika taldeen entsegu leku ere badira).

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak betidanik musika zaletasun usadioa izan du, horrn erakusgarri, Alde Zaharreko Musika plaza da. Bertako kioskoan, igande arratsaldero eta udan igandero gauero ere bai, musika talde batek jo ohi du. Zarautzen hogeiren bat musika talde badaude, tartean Delorean, Eraso! edota Anestesia nabarmentzen dira.

1999. urtetik Udalak antolatutako Zarauzko Nazioarteko Jazz Mintegia ospatu ohi da, honetan izen ematen dutenak jazz maisu profesionalen irakaspenak jasotzen aukera dute, eta musika genero honetako zaletuek udalerriko hainbat kokalekuetan musika emanaldiak entzutekoa ere bai. Mintegi hau nagusiki Zeleta Berri jauregian dagoen Udal Musika Eskolan ospatu ohi da.

Zinema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat zinema zuzendarik udalerria heuren filmak girotu edota kanpo eszenak filmatzeko aukera izan dute. Honako filmeetako zati batzuk Zarautzen filmatuak izan dira:

Aisia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri honetako ezaugarri nagusienen artean bertako surf zaletasun handia da, ondorioz herrian munduko nahiz Euskal Herriko surf txapelketa garrantzitsuak ospatu ohi dira, denen artean urtero ospatu ohi den Rip Curl Pro Zarautz proba nabarmeentzen da. Zarauzko beste ezaugarri garrantzitsu bat herriguneare orografia laua eta herritar askok txirrindua eguneroko garraiobide gisa erabiltzean datza. Bestalde, asteburu eta udako egunetan, udalerrian barna doazen hinbat ibilbide burutzen dituzte bisita gidatuak antolatu ohi dira.

Gaztelekuak hainbat jarduera eta ikastaro eskeintzen ditu, bai eta KZgunean doako interneta ere.

Gau giroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarauzko Gunea deritzona malekoia eta Nafarroa etorbidearen artean dago, bertan kafetegiak, tabernak eta diskoteka daude. Egunez, kanpoaldeko terrazetan aperitiboak har daitezke, eta gauez, barnealdean musika eta parrandaz goza daiteke. Gune honetan mota honetako hamabosten bat establezimendu daude.

Gaztetxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2005eko urriaren amaieran, herriko 200 bat lagunek aspaldian hutsik zegoen lantoki zahar bat hartu eta Zarauzko Gaztetxea kokatu zuten. Kontzertuak, zine forumak, solasaldiak, erakusketak eta mahai-inguruak kontuan hartuta, berrehun ekitalditik gora antolatu dira bertan.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industria (altzarigintza, arte grafikoak) eta turismoa dira jarduera nagusiak. Zerbitzu-sektorea ere garatua dago, merkataritza eta administrazio-gunea da eta. Nekazaritzak (mahastiak, barazkiak) ez du hainbesteko garrantzirik. Lanean ari diren zarauztarren % 3k besterik ez dihardute lehen sektorean eta gainerakoak beste bi sektoreetan erdi bana dabiltza.

Turismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aristokrazia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elisabet II.a Espainiakoa opor-hiri aukeratu zuenetik (Narros jauregia), XIX. mendea, turismoak izugarrizko bultzada izan zuen Zarautzen. Biztanleria eta eraikitako lur-eremua asko handitu dira.

Elisabet II.aren ondoren aristokrata eta goi-mailako jende ugari Zarautzen udaldia igarotzera bertaratu ziren: Narrosko markesa, Maria Kristina Austriakoa, Alfontso XIII.a Espainiakoa, Balduino I.a Belgikakoa, Albako dukesa edota Pascual Madoz.[3] XX. mendearen hasieran Zarautzen udaldia igarotzen zuten aristokraten kopurua eskasa zen, baina hauek ahoz-ahokoaren bitartez beste batzuk erakarri zituzten. Modu honetan nobl eta jauntxo nabarmenak Zarautz bisitatzen hasi ziren, bertan udalerria nahiz lekua erakargarria egiten zituzten hainbat ezaugarri topatuz: paisaia eta kostaldearen edertasuna, garai hartan Espainiako gortearen udalekua zen Donostia hiriarekiko hurbiltasuna, edota Europa eta Frantziako jende dotorea eta aristokraziaren udalekua zen Biarritz hiriarekiko hurbiltasuna, etab.

Garai hartan Zarautzera zetozen aristokratak "Gran Hotel" delakoan ostatu hartu (gaur egun desagertua) eta heuren etxaldeak eraikitzen hasi ziren, Zarauzko Real Golf Kluba ireki eta heuren udako oporrak iragateko behar zituzten jai eta aisialdirako instalakuntzak ere gauzatu zituzten. Familia aberats hauek Zarautzera heuren zerbitzupeko morroi andanarekin zetozen, hauei herrian bertan kontratatutako morroiei gehitu behar zaie. Etxeko-andreak bere neskame partikularra zuen, aldiz, etxeko-jaunak bere ganbera-zerbitzaria. Seme-alaben logela bakoitzek bere berezko neskamea zuen edota etxe guztirako bi edo hiru neskame egon ohi ziren. Neskame hauek etxeko-lanak banatu ohi zituzten: atariko harrera eta zaintza, telefona, zilarrezko objetuen eta gelen garbiketa, etab. Jangelako morroia, sukaldaria eta sukaldariaren laguntzailea zuten. Seme-alabak txikiak izan ezkero, hiru inudeek zaindu ohi zituzten: mademoiselle, miss eta froilan, hiruek etxeko haurren heziketaren ardura ere bazuten, beste familia batzuetan heziketa tutore baten esku zegoen. Zerbitzari talde honi auto gidaria eta denetarako morroia gehitu behar zitzaien. Zarautzen zerbitzari hauei arropa garbitzailea, plantxatzailea et sukaldeko morroia gehitu ohi zitzaien. Lorazainak eta bere familiak urte osoz etxaldea zaintzeko ardura zuten, koltxoiak ingeles estiloan egin eta etxaldea jauen-andreen etorrerarako prest izaten zuten. Morroi eta zerbitzari kopuru izugarri hau egonda denen artean lana banatu eta hainbeste lan egingo ez zutela pentsa liteke, baina guztiz kontrakoa zen. Senide ugariko familiez osatutako etxaldeak ziren eta gainera hauei sarri etortzen ziren gonbidatu eta beste familietako adiskideen zerbitzu lanak gehitu behar zaizkie. Zarautzen Hirurogeitamar eta larogeitamar pertsona zeuden etxalderen bat ere bazen.

Gaur egun[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urteen poderioz, udako oporren kontzeptua aldatzen joan eta udalerria eraikin nahi biztanleriaz hazitzen joan zen.

Gaur egun, Donostia eta Bilborekin batera, Euskadiko turismo-gunerik garrantzitsuena da. 3 kilometro luze dituen Zarauzko hondartza Euskadiko luzeena da eta udaldian turista eta surflari ugari erakartzen ditu. Bertan, irailean, Munduko Surf Txapelketaren zirkuiturako proba puntuagarria den Rip Curl Pro Zarautz delakoa ospatzen da. Hondartzaren erdialdean, Desertu Txikia deritzan eremuan, Karlos Argiñano sukaldariaren hotel eta jatetxea (Aiala jauregia) dago. Jauregi hau eta bere alboan dauden Roca Mollarri hotela eta Zarauz hotela, turismo udalerri honetako puntu ospetsuenetako bat osatzen dute. Gaur egun, Zarauz, udaldian eta biztanleriari dagokionez, Donostia hiriburuaren ondoren, Gipuzkoako bigarren hiririk populatuena bilakatu ohi da.

Zarauzko Turismo Bulegoaren estatistiken arabera, gaur egun turista gehienak Nafarroa, Madrilgo Erkidegoa, Katalunia, Frantzia, Italia, Erresuma Batua eta Zeelanda Berritik joaten dira, azken horiek, uda partean, Iruñeko Sanferminak direla eta.

Zarautzek bost hotel, apartamendu eta ostatu ugari, bi kanpin-leku eta dozena bat landa-turismoko etxe ditu. Biztanleriari dagokionez, udan Gipuzkoako bigarren hiria da, Donostiaren atzetik.

Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza Sailaren arabera, etxebizitzen %30a bigarren egoitzak dira.

Ostalaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak 6 hotel, hainbat apartamentu, 5 ostatu, 2 kanpin eta 5 nekazal turismo ditu.

Bere kaleetan barna 35 jatetxe ere badaude, Aitze auzoan sagardotegi bat, etaa udalerri oson zientoka taberna eta kafetegi.

Industria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzen industria sektorea ere badago, nahiz eta hiri honetako ekonomian askoz ere industria gehiago duten beste euskal udalerrietan baina pisu gutxiago izan. Hainbat jardueren artean, eraikuntza, su-itzalgailuen fabrikazioa eta mantenimenduan, segurtasun sistemak, ponpa-hidraulikoen fabrikazioa, altzarigintza, musika-tresnagintza, haur-parke fabrikazioa eta inprimategiak daude.

1996. urtearen amaieraldera Zarautzen lehenbiziko gas-hobiak instalatzen hasi zireen. Gaur egun gas naturalaren erabilera ia etxebizitza gehienetan orokortua dago.

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Kostaldeko hiri honek kanpoaldean Asti izeneko kirolgunea du, bertan futbol eta errugbi zelaiak daude, gainera bi kiroldegi ere baditu: bata, 2006ean handitu zen Aritzbataldeko udal kiroldegia da, 3 igerileku, gimnasioak, pilotalekua, eskubaloi kantxa, saunak eta abar ditu; bestea, Antoniar kiroldegia da, erabilera anitzeko bi kantxa eta pilotaleku bat ditu.

Arraunketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arraunketari dagokionez, 1983an sortutako Zarauzko Arraun Elkartea (ZAE) herriko kluba da. Gaur egun, Aiako Huegun poligonoan dute uretara ateratzeko lokala eta arrapala. 2009an lehen aldiz bi traineru atera zituzten uretara.

Errugbia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errugbia udalerrian hazkundean dagoen kirola da, Zarautz Rugby Elkartea herriko taldea delarik. Elkarte honek hiru kategoria ezberdinetako taldeak ditu.

Eskubaloia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzen hondartzako futbola itsasoak hala uzten duenean jokatu eta gozatu litekeen kirola da...

Talde kopuruari dagokionez, eskubaloia Zarauzko kirol nagusia da, denera kategoria ezberdinetako 23 talde baiditu. Gipuzkoa mailan, eskubaloi talde gehien dituen udalerria da: 13 gizonezkoenak eta 10 emakumezkoenak, guztira 340 eskubaloi jokalari federatuekin. Herriko tdalde nagusia Amenabar Zarautz da, gaur egun Espainiako Zilarrezko Ohorezko Eskubaloi Txapelketan jokatzen du. 2012-2013. denboraldian Barakaldo Eskubaloi Klubari irabazi eta Euskal Eskubaloi Kopako txapelduna bilakatu zen. Elkarteak beste hainbat maila apalagoetan dozena bat talde ere baditu, bai mutil zein neskenak, denen artean Espainiako Txapelketa jokatu ohi duen nesken Aiala Zarautz taldea nabarmentzen delarik. Zarauztar jokalari nabarmenen artean Mikel eta Alberto Agirrezabalaga anaiak daude. Biak ere Zarauzko taldeetan jardun ondoren, ASOBAL Ligako talde garrantzitsuetan dabiltzanak. Nesken kategorian Akaba Bera Bera taldean jokatzen duen Libe Altuna nabarmentzen da.

Futbola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Zarautzen kategoria ezberdinetako 20 futbol talde baina gehiago daude, hauei hondartzako futbolekoak gehitu behar zaizkio. Udalerriko elkart beteranoena eta talde gehien dituena Zarauzko Kirol Elkartea da. Aurten, talde nagusiak Gipuzkoako Ohorezko Erregionalean jokatu du. Bestalde, 1940. urtetik, negu partean eta astebururo Zarauzko Hondartzako Futbol Txapelketa ospatu ohi da, honetan infantil, kadete eta senior kategoria mutil eta nesken taldeak elkar lehiatzen dira. 2008an bere 65. urteurrena ospatu zuen.

Golfa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1916ko uztailaren 31an Alfontso XIII.a Espainiakoa eta Maria Kristina Austriakoa errege-erreginek Zarauzko Real Golf Kluba inauguratu zuten. Villahermosako dukeak lagatako lursailetan eraiki zen. Iberiar penintsulako hirugarren golf klub zaharrena da eta bere ibilbidea denetan zaharrena da bere historiako 91 urtetan ez baita inoiz aldatu. Zarautzeko golf zelaia udalerriaren ipar-ekialdeko muturrean eta Kantauri itsasoaren ertzean dago. Ibilbidea `links´ motakoa da eta bere ezaugarriak haizea, rough hondartsua eta kale izurtuak dira. Abuztuero bertan Zarauzko Txapelketa ospatu ohi da, Iberiar penintsula osoko lehiaketa zaharrena izanik, gaur egun aski goflari ezagunak diren asko ezagutzera emn ditu, tartean Jose Maria Olazabal, Ignacio Garrido, Iñaki Alustiza edo Tania Elosegi. 2006ean Zarauzko Real Golf Kluba Espainiako Klubenarteko Gizonezko Txapelketan nagusitu zela aipatzekoa da, Sarasti anaiak, Eduardo Larrañaga eta Jose Maria Bilbaoren partaidetza bikainari esker. Zarauzko Real Golf Klubaren webgunea. Iñurritza biotopo babestuaren alboan dago.

Halterofilia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautz da Euskadiko eta Gipuzkoako Halterofilia Federazioaen sorlekua. 1968an Zarautz Kirol Elkartearen barne bertako taldea sortu zen (ZKEHalterofilia). Ordutik, urtero, udan nazioarteko halterofilia txapelketa izaten da herrian. Lehenengo urteetan, kirolari oso famatuek, legenda bihurtu direnek, hartu zuten parte, besteak beste, Serge Redingek eta Alain Termek. Azken urteetan, txapelketa kirol elkarteen arteko lehia bihurtu da, Frantziako txapelduna den Girondins de Bordeaux-k irabazi du.

Saskibaloia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saskibaloia udalerrian urtez-urte hazten doan kirola da, jada 2008-2009. denboraldian, Zarautzek 24 talde zituen: neskatoen 5 talde infantilak eta beste mutikoen 5 talde infantilak, 7 talde kadete mailakoak, 3 talde junior mailakoak eta 4 talde senior mailakoak. Herriko saskibaloi talde nagusia Leihoak Zarautz da.

Surfa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Surfa Zarauzko kirol nagusia da, honi esker 2 kilometro luze dituen Zarauzko hondartza munduan ezagun bilakatu baita. Hondartza honetatik Hodei Collazo edota Aritz Aranburu bezalako zarauztar surflari bikainak atera izan dira, azken hau 2007ko Europako Surf Txapelketako irabazlea eta ASP World Tour zirkuituan lehiatzea lortu duen lehenbiziko euskalduna eta bisgarren europarra. Irailero Zarautzen Munduko Surf Txapelketarako puntuagarria den Rip Curl Pro Zarautz proba ospatu ohi da.

Garraiobideak eta komunikabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

AP-8 errepidea Zarauztik igaroz. Ezkerraldean, Aritzbatalde auzoa; atzealdean, Itxasmendi.

Zarautzera bertaratzeko modu ezberdin asko daude, gainera hainbat garraiobide izateak bai trenez (Euskotren) nahiz autobusez (LurraldeBus, ALSA eta La Burundesa) beste udalerriekin lotzea ahalbideratzen du.

Errepidez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideei dagokionez, Zarautzera ailegatzeko garrantzitsuenak AP-8 (E-5, E-70 y E-80) eta N-634 dira. Donostia nahiz Bilbo aldetik AP-8 autobidean etorriz 38. kilometroko 11. irteera hartu behar da.

Trenez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Donostiara Euskotrenen hiri-trenez 30 minutututan iristen da eta aldiriko tren bidez 25 minututan (azken hau Hendaiaraino jarraitu eta SNCFra tren-aldaketa egiten du). Gaur egun eraikitzen ari den trenbide bizkoizketarekin Zarautz-Donostia ibilbidea 20 minututan burutzea ahalbideratuko du. Honela, jada bi hirien artean badauden tren loturak hobetuz.

Bilboko kasuan, ibilbidea hiri-trenez 2 ordutan eta aldiriko trenez ordu bat eta 50 minututan egiten da. Euskotrenen zerbitzuak bi hiriburu hauetarko zerbitzua eskeintzeaz gain, Zarautzetik aldameneko Orio eta Zumaiara, nahiz Eibar, Irun edota Durangora doazenak ere eskeintzen ditu.

Donostian Euskotrenen trenak Amarako geltokira arte iristen dira, han herri hizkeran herri hizkera "Topoa" deritzaionara tren-aldaketa egiten da, hain zuzen ere, Pasaia, Errenteria eta Irunen geldituz, Lasarte-Oria eta Hendaia arteko ibilbidea burutzen duen Euskotrenen linea. Bidaiariak bere Topoaren helmugarako bidai-txartela Zarauzko geltokia eros dezake, Donostian beste txartelik erosi gabe.

Zarautzeko geltokia herrigunean dago (Zigordia, Gaztainpe eta Lapurdi kaleen arteko elkargunean), bertan hiri-tren eta aldiriko-tren guztiak gelditzen dira. "Zarautz" izeneko geltokiak harreta pertsonala, txartel-makina automatikoa, itxaron-gela, zerbitzuak, freskagarri eta aperitiboen makina, eta prentsa saltokia ditu. Gaur egundo eraikina 1990eko hamarkadan antzinako geltokia zaharberrituz gauzatu zen, eta Debako geltokiarekin batera, Euskotrenen aintzinako tren geltokien arkitekturatik mantendu ahal izan den adibide bakanetakoa da.

Iñurritza auzoak San Pelaio-Zarautz geltokia du. Salbatore Mitxelena ikastolaren alboan dago eta bidai-txartel makina automatiko bat du. Geeraleku honetan hiri-trenak bakarrik gelditzen dira.

Zarautzetik hurbilen dagoen ADIFen geltokia, Donostiako Iparraldeko geltokia da, bertatik Iruñea, Gasteiz, Baiona, Bartzelona, Madril eta Paris hirietara doazen trenak ateratzen dira. Era berean, geltoki hau Brinkolatik Irunera doan Donostiako Renfe Aldirien linearen barnean dago. Gaurko egunez, ez dago Amarako geltokia eta Iparraldeko geltokiaren arteko lotura zuzenik. Bi geltokien arteko distantzia 800 metrokoa da, oinez nahiz taxiz egin daitekelarik. Bi geltokiek taxi-geltokiak dituzte.

Autobusez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroa etorbidea (N-634 errepidea).

Zarautzek bi hiri-autobus linea ditu. Ordutegiak Biek ere, herrigunea eta kanpoldeko auzoak elkarlotzen dituzte, tartean Itxasmendi, Vista Alegre edota Asti. Zarauzko herrigunea baserri giroko auzoekin lotzen dituen linea bat ere badago, tartean Abendaño, Urdaneta, Elkano eta Meaga. Hiri linea guztiek hauek Bizkaia kalean (herrigunea) geltoki bateratua dute.

Udalerriak ez du berezko autobus geltokirik. Autobusak honako geltoki hauetan gelditzen dira:

  • Lurraldebusek Zarautz eta Donostia arteko linea du. Bidaiak tarteko geltoki guztietan gelditu ezkero 40-45 minutu artean irauten du, edota 15 minutu zuzenekoa bada. Udalerriak Nafarroa etorbidean zehar Lurraldebusen hiru geltoki ditu: lehena Bañeru kaleko elkargunearen parean, bigarrena Erramu-Iturri parkea eta Zeleta Berri liburutegiaren parea, et hirugarrena Pilartxo Enea parkearen inguruan, Zinkunegi eta Aresti kaleen artean. Ordutegia
  • 1986ean Urolako trena itxi zenetik, Azpeitia eta Azkoitira autobusez joan daiteke. Ibilbidea LurraldeBus barnean dagoen La Guipuzcoana konpainiako autobusetan egin liteke, eta guztira 45 minutu irauten du. Ordutegia Gainera, Zumaiara trenez bidaiatu ezkero (8 minutu), Zumaiako geltokian bertan Lurraldebus barnean dagoen Urolaldeko Euskotreneko autobusetara aldatzeko aukera dago. Autobus honek Azpeitira iristen 25 minutu behar ditu eta Zumarragara ordu bat. Zerbitzuaren linea Zumarragako Ospitalean amaitzen da.
  • Bilbo, Irun eta beste hainbat udalerrietara joaten ALSA konpainiaren eguneroko autobus zerbitzua dago. Ordutegia
  • Bergara edo Arrasatera joateko Donostia-Bergara-Arrasate-Donostia lineak ere Zarautzen geltokia badu. Ordutegia
  • Egunero orduoroko joan-etorrian Zarautz eta Bilbo-Loiu aireportua elkarlotzen dituen LurraldeBus konpainiaren linea ere badago, goizeko 05:00etatik gaueko 23:00era zerbitzua emanez. Ordutegia
  • Udan, uztailaren 28tik irailaren 2ra, egunero Zarautz eta Iruñea hiriak elkarlotzen dituen Zarautz-Iruñea linea martxan egon ohi da. Geralekua Seitximeneta eta Gipuzkoa kaleen arteko elkargunean izan ohi da.
  • Zarautzetik Donostiara bidaiatu ezkero, Donostiako autobus geltokian zuzenean autobus-aldaketa egin eta Gipuzkoa, Euskal Herria nahiz nazioarteko helmugetara bidiatu daiteke. Donostiako autobus geltokia Amara Berri auzoko Pio XII.a etorbidean dago, Donostiako Iparraldeko geltokitik 750 metrora. Bidai-txartelak, autobus geltokiarn alboan, Bizkaia pasealekua eta Antso Jakituna etorbidearen arteko elkargune edo izkinan hainbat autobus konpainiek dituzten bulegoetan etos daitezke. Geltokia irekia da, ez du komun publikorik, taxi geralekua du eta udan turismo bulegoa ere badu. Bestalde, 2013an ADIFeko Iparraldeko geltokiaren alboan Donostiako lurpeko autobus-geltoki berria izango denaren eraikuntza lanei ekin zitzaien.

Hegazkinez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarauztik hurbilen dauden aireportuak hiru dira: Donostia-Hondarribia aireportua (Hondarribia), Biarrizko aireportua (Biarritz) eta Bilbo-Loiu aireportua (Loiu), bakoitza A-8 autobidea hartu ezkero udalerritik 25 minutu, 40 minutu eta ordu batera.

Taxia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarauzko taxi geltokia Gipuzkoa kalean dago, Oteitza Lizeo Politeknikoaren parean (Antoniar ikastetxea izenez ere ezaguna) .

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautz tokian-tokiko eta eskualdeko hainbat hedabideen egoitzen kokalekua da, bestelakoan, Gipuzkoa osoa hartzen duten beste zenbait hedabideek udalerri honetako gai eta albisteei harreta berezia eskeini ohi diote.

Internet[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko udalerriko Zarauzko Hitza eta eskualdeko Urola Kostako Hitza egunkariek internet bidez Zarautzi buruzko albiste gehien ematen dituzten webguneak dira.

Prentsa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarauzko egunerokotasuna jarraitzen duten euskarazko bi egunkari daude, Berria eta Urola Kostako Hitza (Egoitza nagusia Zarautzen du). Bestelakoan, Gara (gaztelania eta euskaraz), Noticias de Gipuzkoa (gaztelania eta euskaraz) eta Vocento taldeko El Diario Vasco (gaztelania hutsean) egunkariak ere badaude.

Era berean, 2010. urterarte Txaparro izeneko tokian-tokiko aldizkaria ere bazen, baina gaur egun bere argitalpena etena dago. Gainera, Zarautzen ordeezkaritza duten zenbait alderdi politikoek ere hauteskunde aurretik heuren aldizkariak argitaratu ohi dituzte, EAJren Alderdia Zarautzen aldizkaria kasu.

Azken hamarkadetan Zarautzen doianeko hainbat aldizkari argitaratu izan dira, adibidez Udalaren Zarautz (elebiduna), baina Zarauzko Telebista (ZTB) katearn aireratzearekin batera argitaratzetik laga zen. Urte askotan zehar Bina Bina aldizkari elebiduna argitaratu izan da, baita noizbehinka ekimen pribatuko Zarautz Gaur aldizkari elebiduna ere. 2010ean finantzaketa arazoengatik Txaparro aldizkaria argitaratzetik laga zen. Euskarazko Oteitza Lizeoko Kalapita fanzinea ere argitaratu ohi da.

Irratia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzek herriko bi irrati kate ditu. Arraio Irratia, Zarauzko Gaztetxearekin batera sortutako irrati librea da, 1980ko hamarkadako irrati libreen gailentzearekin batera sortu zen, 2000ean internet bidez berraireratu zen eta jada 2005. urtetik aurrera FM bidez. Gaztetxetik aireratzen da, bere programazioa gaztetxearen egutegian oinarritzen da eta musika, elkarrizketa, zuzeneko programazioa eta abarretan oinarritzen da.

Gainera, 2006tik aurrera Hit Zarautz Kosta irrati katea ere aireratzen da, bertan jarritako musika eta Urola Kosta Telebista (UK4) telebista kateko albistegi eta elkarrizketa saioen audioa ere aireratzen ditu.

Euskal Herri mailan dagokionez, Euskal Irrati Telebistako irrati kateak eree entzungai daude: Euskadi Irratia‎ (euskaraz), Gaztea (antzinako Euskadi Gaztea, euskarazko musika katea) eta Radio Euskadi (gaztelaniaz).

Telebista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun Zarautzen herriko bi telebista kate aireratzen dira: Erlo Telebista eta Urola Kosta Telebista (UK4). Biak ere Zarauzko Telebista (ZTB) eta Jaitxiki Telebista (JTB) kate beteranoen lekukoa hartu dute. Lehenbizikoa 1991an Telezerbitzuak S.A. elkartearen eskutik sortu zen, herriko Cabledis operatzailearen bitartez, gerora Euskaltelen barne. 1994ean ZTB katea Zarauzko Udalaren eskutik iritsi zen, UHFko 43 katean doainik aireratuz, hain zuzen eree, ordurarte Frantziako TF1 katea aireratzen zen sintonian. 2008an eta Lurreko Telebista Digitalaren eskualdeko aireratzeen legeak hala beharturik, ZTB eta Azpeitiako Kaito Telebista kateek Urolaldeko Komunikabideak S.L. elkartea sortu zuten, azken hau Erlo Telebista katea aireratzeaz arduratzen da. Kate hau osoki euskarazkoa da eta diru-laguntza publikoa jasotzen du.

1992an Danetik enpresak Jaitxiki Telebista (JTB) katea UHFko 46 katean aireratzen hasi zen, handik bi urtera aireratzetik lagaz. 2001ean proiektua izen berdinez berreskuratu eta handik gutxira eskualde guztiko ikusleak bereganatzeko asmoz Urola Kosta Telebista edo UK4 izenera aldatu zen. Kate honek ere diru-laguntza publikoa jaso ohi du, programazio elebiduna du eta baita Retelsat zarauztar enpresak eskeini ohi dion kanpo programazioa ere.

Zarautzi dagokion Lurreko Telebista Digital eremuaren barnean, aireratze lizentzia duten telebista kateak lau dira: Urola Kosta Telebista (UK4), Erlo Telebista, Telegipuzkoa, Vocento taldekoa, eta Gipuzkoa Telebista, Localia kateari loturiko antzinako katea. Donostia hiriburuan egoitza duen Vocento taldeko Teledonosti katea ere ikusgai izan ohi da.

Euskal Herri mailan, Zarautzen Euskal Telebistako kate guztiak ikusgai daude: ETB 1, ETB 2, ETB 3, ETB Sat, ETBK Sat eta Canal Vasco.

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uda guztian Zarautz kosmopolita horretan festaz festa ibiltzen dira: berbenak, dantzak, estropadak, arrantza‑lehiaketak, golf‑txapelketak, tenisa, zezen boladunak, pilota, su artifizialak, herri‑kirolak, pintura erakusketak... Hala ere, egunik handiena abuztuaren 15a da, Andra Mari jaia. Ekainaren 26an, San Pelaio egunean, jai egiten dute, eta udako festa‑giroan sartzen dira. Irailaren 9an, Arantzazuko Ama Birjinaren jaiegunean zalaparta batean ibiltzen dira zarauztarrak: euskal jai ikusgarria antolatzen dute, eta udako festa‑giroari agur esaten diote.

Zarauzko jaien egutegia

Urte osoz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txakoli mahastiak.
  • Urtarrila:
    • Urtarrilaren 20a. San Sebastian Jaiak, Urteta auzoa.
    • Txakoli Eguna. (Getaria)
    • Sagardo Eguna.
  • Martxoa:
    • Garagardo Azoka. (Aste Santua)
    • Euskal Tunning Show. Auto eta moto erakusketa.
  • Maiatza:
    • Maiatzaren 21a. Santa Marina auzoko jai herrikoiak.
  • Ekaina:
    • Lehen igandea. Pagoetako Eguna: Ibilaldia eta erromeria Pagoeta mendian.
    • Extremaduraren Eguna.
    • Ekainaren 25, 26 eta 27a. San Pelaio jaiak.
    • Ekainaren 26, 27 eta 28a. Iñurritza auzoko jai herrikoiak.
    • Zarauzko Nazioarteko Triatloia.
  • Uztaila:
    • Nazioarteko Halterofilia Lehiaketa (ZKE halterofilia)
    • Vista Alegre auzoko jai herrikoiak.
    • Galiziaren Eguna.
    • Kale antzerkiko jardunaldiak.
Emakumezkoen traineruak Zarautzen lehiatzen.
  • Abuztua:
    • Abuztuaren 12a. Santa Klara, Azken Portu eta Aritzbatalde auzoetako jai herrikoiak.
    • Abuztuaren 14, 15 eta 16a. Ama Birjinaren jaiak (Su artifizialak, estropadak, dantzaldiak, Ama Birjina Lokartuarn prozesioa).
    • Abuztuaren 18 eta 19a. Zarauzko Ikurrina. San Miguel Ligarako puntuagarria.
    • Nazioarteko Jazzaldia.
    • Artisautza Azoka
    • Liburu eta Diskoaren Azoka
  • Iraila:
    • Rip Curl Pro Zarautz. Munduko Surf Txapelketarako puntuagarria Pro Surf Zarauz
    • Irailaren 1etik 9ra. Euskal jaiak.
    • Irailaren 9a. Euskal Jaiaren Eguna. Ospakizun, ekitaldi eta bisitari kopuruari dagokionez urte osoko hiriko jairik garrantzitsuena.
    • Irailaren 29a. Itxasmendi auzoko jai herrikoiak.
    • Txakoli Eguna. Mahats uzta berriari ongietorria.
  • Urria:
    • Naturaren Astea.
    • Gaztediaren Astea.
    • Hirugarren larunbata. Koadrilen Eguna.
    • Euskadiko Surf eta Bodyboard Txapelketa.
  • Azaroa:
    • San Martin auzoko jaiak
  • Abendua:
    • Nazioarteko Gitarra Jaialdia.
    • Eguberrietako Haur Parkea.

Zarauztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Zarauztar ezagunen zerrenda»

Zarauztarrak jaiotzez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste udalerri edo herrialdeetatik etorritako zarauztarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udatiarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautzen udaldia eta oporrak igaro ohi dituzten edo igaro izan dituzten bisitari ezagunen artean honako hauek daude: John Benjamin Toshack, Carlos Garaikoetxea, Arnaldo Otegi, Andoni Ortuzar, Esperanza Aguirre, Bernardo Atxaga edo Javier Clemente.

Bere garaian honako pertsonaia nabarmen hauek ere Zarautzen udaldia igaro zuten: Elisabet II.a Espainiakoa, Narrosko markesa, Pascual Madoz, Maria Kristina Austriakoa, Alfontso XIII.a Espainiakoa, Irlandako Errepublikako Eamon de Valera presidentea eta politikaria[5], Albako dukesa, Fabiola Belgikakoa, Ana María Matute idazlea edota Loyola de Palacio politikaria.

Lucio Ruiz-Poveda "Luziano" elgoibartar margolariak ere duela berrogei urtetatik Zarautzen margolaritza estudioa du eta bere burua zarauztartzat dauka.

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zarautz euren kaletegian duten hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zarautz Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa


Txantiloi:Nabarmendua


Koordenatuak: 43°17′00″N 2°10′00″W / 43.28333°N 2.16667°W / 43.28333; -2.16667