Zazpikaleak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Zazpikaleak

Vue de la ville ancienne (Casco Viejo) de Bilbao (3452403823).jpg
Zazpikaleetako ikuspegi orokorra.
Zazpi Kaleak.PNG
Herrialdea
Probintzia
Udalerria
 Euskal Herria
 Bizkaia
Flag of Bilbao.svg Bilbo
Azalera 0,51 km²
Garaiera 1 m
Biztanleria 7.078
Dentsitatea 13.878 bizt / km²
Posta kodea 480XX
Zazpikaleak non dagoen adierazten duen Euskal Herriko mapa
Zazpikaleak
Zazpikaleak non dagoen adierazten duen Bizkaiko mapa
Zazpikaleak
Zazpikaleak non dagoen adierazten duen Bilboko mapa
Zazpikaleak
Koordenatuak: 43°15′26″N 2°55′26″W / 43.25722°N 2.92389°W / 43.25722; -2.92389Koordenatuak: 43°15′26″N 2°55′26″W / 43.25722°N 2.92389°W / 43.25722; -2.92389

Zazpikaleak Bilboko alde zaharra da, hiri hartako auzorik zaharrena: han daude hiriko lehenengo biztanleen aztarnak, San Anton elizaren azpian.

Ibaizabal itsasadarrak inguratzen du auzoa, eta erdialdean Donejakue katedrala dago. Iturribide, Solokoetxe, Begoña eta Bilbo Zaharra dira inguruko auzoak.

Administrazioaren aldetik, Ibaiondo barrutiaren (5.a) barruan dago Zazpikaleak.

Zazpi kaleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Goieneko aldetik barrenekora, hauexek dira zazpi kale historikoak:

  1. Goienkale edo Somera kalea.
  2. Artekale.
  3. Dendarikale.
  4. Belostikale.
  5. Harategi Zahar kalea.
  6. Barrenkale.
  7. Barrenkale Barrena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko historia»
Bilbo 1575. urtean. Auzo nagusia gaur egungo Zazpikaleak zen.
Bilboko irudi erromantiko eta idealizatua, XVIII. mendean egina. Bertan Plaza Zaharra agertzen da. Eskubian Udaletxearen eta Kontsulatuaren egoitza dago eta goian Areatza oraindik hondartza bat zenean agertzen da.

Diego Lopez Arokoak itsasadarra ikustean eta aztertzean bertan herri arrantzale bat sortzea erabaki zuen eta bertan Logroñoko Foruaren oinarriak ezarri zituen (Alfontso VI.a Gaztelazkoa erregeak 1095ean Camerosko jauna zen Ximeno Fortunionek eskatuta Logroñori emandako hiri-gutuna). Portua antzinako biltegiaren edo udalerriaren (San Anton Eliza dagoen lekuan) aurrean kokalekua zela eta, hiria berehala hasi zen. Hau gertatu haurretik herritar gutxi bizi egiten ziren itsasadarraren ertz batean. Hasieran hiru kale bakarrik egon ziren, Goienkale, Artekale eta Dendarikale, Bilboko Donejakue katedrala]]rekin batera. Pixkanaka biztanleria gehitzen joan zen eta gaur egungo zazpi kaleak eratu ziren (Hiru kaleak inguratzen harresia ezarritzen hazi zen, gordeleku batekin Hiritarrak pobretik baztertzeko. Geroago zubiaren gordelekua bota eta eliza eraiki zuten oraingo San Anton Eliza dagoen lekuan. Bilbo hazten jarraitu zen eta itsas merkataritza garatu zen, halaber, bertako lehen biztanleak itsasadarraren bi aldeetatik hedatzen ziren hiria bezala, eta harresiak ere). Ezkerraldeko kostan burdina ustiatzen zuten hainbat eraikin zeuden. Hiru kale horiek harresi batekin erdi-inguratuak zeuden. Harresia Zamudioko atean hasten zen, gaur egun Unamuno plazatik Artekalera doan bidean, gutxi gora behera. Kale bakoitzak errekarantz bere atea zueneta ate guzti horiek San Antongo zubian zegoen ate fortifikatu bakarrera zihoan bidea irekitzen zuten. Ate horietako bakoitza dorretxe bat zen, Legizamon, Zubialdea eta Arbolantxa izenekoak. Gainera geroago Erronda kalea izango zenetik beste sarrera bat zegoen Goienkalera, Ibeniko atea izenekoa. Harresietatik kanpora ezkerraldeko etxeak kenduta San Nikolas eta Ibeniko etxaldeak zeuden.[1]

XV. mendean Alde Zaharreko gunea sortu zen, zatirik zaharrena beste lau kaleekin handitu eta gero. Horren ondorioz "Zazpi kaleak" sortu ziren, Bilboko hirigune historikoak gaur egun duen izena hartu zuten eta harresia haien inguruan edatzen jarraitu zuen. Zazpi kaleak osatu ostean harresiak jada zazpi-kale osoak inguratzen zituen. 1442 urtean oinarritutako mapa batean[2] zortzi dorrek eta hiru atek irekitzen dute hiria kanpoaldera. Lehen aipatutako bi ateez gain beste bat zegoen Belostikallen. Antzinako harresi horietatik antza zerbait geratzen da Erronda kalearen kantoi batean.[3] Gaur egun Yohn jauregia dagoen lekuan (Burtsa) eginiko ikerketa arkeolgokoetan harresi horren zatiak aurkitu ziren. Barrio Lozaren araberan[3] harresi horrek 5 edo 6 metroko altuera zuen eta 1,80 metroko zabalera.

Bilbo beti egon da bere errekarekiko oso loturik, antzinako portuaren jarduerak San Anton elizaren aurrean hasi zirenetik gaur egungo Superportura arte. Bere kokalekuagatik, hiria berehala hasi zen garrantzia irabazten, Gaztelako produktuen igarobide bezala. Horrela biztanleria pixkanaka hazten joan zen. San Antongo zubia zen hirirako sarbide nagusia, bertatik igarotzeko ordaindu beharra zegoelarik. Urte horietan ere Donejakue Bidearen kostaldeko adarra Bilbotik igarotzen zen, eta horrek diru gehiago ematen zion.

Harresiak eraisten 1571an hasi ziren, egondako sute baten ondorioz. Azaroaren 9an sute batek ia etxe guztiak erre zituen, zutik 6 dorretxe eta elizak bakarrik utziz.[4] Hortik aurrera etxe guztiek hiru pisu izan behar zituzten, behekoa dendentzat eta goiko biak etxebizitzentzat. Gehienek labe bat eta baratze bat zuten. Etxeen altuera 10,45 metrotik 10,86ra izan behar zuen[5]. Sute honen ondoren kaleen zabalera egokitu zen, 6,25 metrotara eta kale berriak eraiki: Santa Maria, Bidebarrieta, Santiago (Korreo), Kale Erreala eta Iturribide. Pietate eta Parra zeharbideak ere ireki ziren.[4]

XVI. mendean ere Bilbok kaleak garbitzeko lehenengo sistema instalatu zuen. Ura itsasadarrean gora hartzen zen eta lur azpitik Erronda kalean zegoen biltegiraino eramaten zen. Hori beteta zegoenean ateak ireki eta ura azkar eta indartsu jaisten zen kaleetatik berriro itsasadarrera. Garai horretarako nahiko aurreratua zen sistema hau.[4]

XVIII. mendean, San Nikolas baseliza txikia egon zen tokian, gaur egungo eliza eraiki zen, eta honen aurrean zegoen Areatzan, Bilboko parkea. Horrela, berez Bilboren "hondartza" zenean, zuhaitzak landatu ziren eta hirirako aisialdi gune bilakatu zen. San Antongo elizatik hurbil, garai hartarako oso modernoa zen ospitale bat eraiki zen (Atxurikoa), gizonak emakumeetatik bereizten zituena.

Zazpikaleen iparraldera, kale berriak sortu ziren, Posta eta Bidebarrieta horien artean. Eta Plaza Barria. Hauxe jotzen da hiriaren "lehen zabalgunetzat", Sendeja eta Itxaropen kaleetan zehar egindakoarekin batera (gaur egun Udaletxearen eraikina ezartzen den gunean alegia).

XIX. mendean ere Plaza Berri eraikitzeko plana garatu zen, Donostian baino mende bat beranduago. 1784an Alejo de Mirandak egin zuen lehenego plana, Agustin de Humaranek aldatu zuen 1805an eta Avelino Goikoetxeak bukatu zuen, ahalik eta 1851an bukatuta egon zen arte.


Bilboko Zazpikaleetako ikuspegi orokorra. Argi ikus daitezke auzoari izena ematen dioten jatorrizko zazpi kaleak.
Bilboko alde zaharra airetik ikusia.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikin erlijiosoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikin zibilak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Plazak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parkeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Museoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztetxeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zazpikaletar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraiobideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko metroak bi geltoki ditu auzoan: Unamuno plazan eta Esperanza eta Askao kaleek bat egiten duten gunean, San Nikolas elizaren atzealdean.

Bilboko tranbiak beste bi geltoki ditu bertan: Arriagako geltokia (Arriaga antzokiaren atzealdean) eta Erriberako geltokia (Erriberako Merkatuaren aurrean).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. CALLE ITURRINO, E. Biografia del paseo del Arenal in La Gran Enciclpedia Vasca, 3. tomoa, 288. or.
  2. DELMAS, JUAN E. La iglesia de San Nicolas, su pasado y su presente. Bilbao, 1881
  3. a b BARRIO LOZA, Bilbao, Arqueología, urbanismo y arquitectura histórica. III bilbao y su entorno. Las Encartaciones. Bilbo, 1991.
  4. a b c LARREA, Mª ANGELES eta MIEZA Y MIEG RAFAEL Mª. El desarrollo del Casco Viejo de Bilbao. Notas de la historia urbana in Bilbo. Bilbao. Sendoa argitaletxea. Hiriburuak saila. 1994. ISBN 84-85846-98-2
  5. GUIARD Y LARRAURI, TEOFILO. Historia de la Noble Villa de Bilbao. Bilbo, 1905.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Bilbo