1983ko uholdeak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

1983ko uholdeak 1983an Euskal Herria astindu zuten uholdeak izan ziren. bereziki Bilbo eta Nerbioi ibarra (Bizkaia) eta Laudio eta Aiarako harana (Araba) hartu zituzten. Guztira 39 gizabanako hil eta 8 desagertu ziren, eta 200.000 milioi pezetaren kalteak izan ziren.

Hondamendia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1983ko abuztua orokorrean hilabete euritsua izan zen, egun askotan egin zuen euria. Baina hilaren bukaerako euriteek meteorologo guztien iragarpenak gainditu zituzten. Abuztuaren 25ean, Gipuzkoatik heldu zen ekaitza, eta bertan eurite handiak izan baziren ere, ondorengo orduetan Bizkaian are indar handiagoarekin bota zuen euria.

Uholdeak Bilbon[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko itsasadarra Arriaga parean

Uholdeak gertatu zirenean Bilbo jaietan zegoen, artean Bilboko Aste Nagusia sortu berria zegoen (1978an) eta Arriaga antzokiaren ondoan betiko moduan txosnak zeuden. Horrez gain, Bizkai osotik jaiez gozatzera ehunka pertsona etorriak ziren, eta hirian jende asko batua zen. Abuztuaren 25etik hasita euriak Bilboko itsasadarraren kolorea horitu zuten, horrez gain, Ibaizabal ibaiak zuhaitz enbor eta bestelakoak zeramatzan.

Euriteek indarra hartzen zihoazen heinean, Bilbotarrak kezkatzen hasiak ziren. Okerrena abuztuaren 26ko gauean gertatu zen, itsasadarra bere bidetik irten zen Zazpikaleetan, hiriko gunerik baxuenean alegia. Uraren mailak hiru eta lau metroko altuera hartu zuen Alde Zaharreko gune batzuetan. Done Jakue plazan esaterako, itsasadarraren maila berberean egoteagatik, kotxe ugari pilatu ziren eta ura lehenengo solairuetara iritsi zen.

Bilboko itsasadarra, Atxuri parean

Alde zaharrarekin batera kalte handiak izan ziren hiriko eraikin garrantzitsuetan, Arriaga antzokian, Erriberako merkatuan, Done Jakue katedralean, San Anton elizan... Horrez gain, gizabanako bat hil zen, Alde Zaharreko etxe abandonatu batean bizi zen eskale bat. Zorionez, hilak ez ziren gehiago izan hirian, nahiz eta botatako euria izugarria izan zen. Espainiako Meteorologia Institutuak (INM), 503mm neurtu zituen egun hartan Larraskituko behatokian. Sondikako aireportuan neurtu zenaren bikoitza alegia.

Peñascal auzoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iturrigorri edo Peñascal auzoa Errekaldeberri ondoan dago. Auzo horretan kaltea handiak eragin zituena ez zen itsasadarraren gorakada izan, ordea, itsas mailatik 100 metro gorago baitago: buztina eta harriak izan ziren hondamendia ekarri zutena. Peñascal auzoak badu ondoan harrobi bat, harrobi horrek eman zion izena auzoari 1950eko hamarkadan eraikitzen hasi zirenean.

1983ko uholdeak gertatu zirenean, harrobia aspaldi abandonaturik zegoen. Harrobia itxi zenetik pilatutako harri eta landaredia ezberdinak, tapoiaren efektua egin zuen euria jausten hasi zenean. Ondoko mendietatik zetorren euri eskerga pilatuz joan zen harrobian, eta gehiegizko mailara iritsi zenean lehertu, auzoan zehar maldan behera abiatuz.

Harri, buztin, enbor eta bestelakoek auzoko etxeak birrindu zituzten. Buztinak etxebizitzen lehenengo solairuetara ailegatu zen, pertsona askoren biziak arriskuan jarriz. Pertsona askoren etxeak erabat deseginda geratu ziren, eta etxeetako asko behera bota behar izan zituzten.

Uholdeak Bizkaian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibaizabal ibaia Basauri parean

Uholdearen eraginak okerragoak izan ziren Bizkaiko beste udalerrietan, Etxebarri eta Galdakaon esaterako. Uholdeek hildako gizabanakorik gehienak bi udalerriotan izan ziren. Galdakaon, Ibaizabal ibaiaren ondoko etxe bat eraman zuen urak, bertako sei pertsonekin batera.

Industriak ere kalte handiak nozitu zituen. Erliebe zaila dela eta fabrika eta enpresa gehienak ibaien ondoan kokaturik egoten dira. Horrek eragin bikoitza izan zuen ibaien mailak gora egitean. Batetik kalte ekonomiko handiak izan zirela, eta bestetik gai toxiko eta arriskutsu asko garraiatu zituztela ibaiek. Hondartzetan debekatu egin zituen bainatzea zegoen kutsadura itzela dela eta.

Bizkaiko kostaldeko herri asko inkomunikaturik geratu ziren, Bakio eta Bermeo esaterako. Bakiora Espainiako Armadak janaria eta edaria eraman behar izan zuen. Bermeoko kasinoa erabat birrinduta geratu zen, eta kotxe asko porturaino eraman zituen urak.

Uholdeak Laudion[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nerbioi ibaiaren hazteak kalte handiak sortu zituen Laudion. Hiriko kaleak urez bete ziren, eta bost gizabanako hil ziren. 21 urteko neska bat uretatik erreskatatzera sartu ziren guardia zibilen taldea urak eraman zuen: lau guardia zibilak eta neska hura ere hil ziren.

Azpiegiturei eginiko kalteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industriak ez ezik, trenbide eta autobideek kalte handiak jasan zituzten. AP-8 autobidea moztu behar izan zuten bi egunetan, Malmasingo tunelak urez bete zirelako. Euskal Herritik igaro behar izan zuten kamioilari eta turista asko aurrera egin ezinik geratu ziren horrela.

Horrez gain, urak, zubiak aurretik eraman zituen, Erandioko Lutxana auzoan esaterako. Consulado de Bilbao itsasontzia Uribitarten lotua, kaiaren kontra hondoratu zuen urak. EuskoTreneko trenak txikitu zituen Bilboko Atxuri auzoan, eta bertako tren geltokia erabat txikiturik geratu zen.

Artean krisialdi ekonomikoan sarturik zegoen Bilbo Handiko eskualdeak kalte handiak jasan zituen, garai hartako 200.000 milioi pezeta (1.200 milioi euro). Espainiako gobernuak gune katastrofiko izendatu zituen Bizkaia eta Arabako iparraldea.

Hondamendiaren datuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 39 hil eta 8 desagertu
28 hil eta 4 desagertu Bizkaian
6 hil Laudion, Araban
5 hil eta 4 desagertu Lapurdin

Uholdeen eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uholdeen ondoren elkartasuna zabaldu zen Bizkaia osoan zehar. Jendeak elkarri lagundu zion eta diru-laguntza berehalakoa izan zen. Etxerik gabe geratutako pertsonei laguntzeko kanpamendu bat antolatu zen Bilboko Garellanoko koarteletan. Hilabete batzuk geroago San Mamesen futbol partidu bat antolatu zen uholdeen biktimentzako dirua biltzeko.

Uholdeak erantzun bat sorrarazi zuen Bilbotarrengan. Berreraikitzeko eta berritzeko gogoa, zulotik ateratzeko gogoa nagusitu ziren. Horrela, esan liteke 1983ko uholdeak izan zirela Bilbok gaur egun bizi duen berritzearen abiapuntua. Esaterako, uholdeen ostean zehaztu zen Alde Zaharra berriztu eta peatonalizatzeko plangintza.

Zorrotzaurreko penintsularen hirigintza-garapenean ere ondorioak izango ditu, irla bilakatuko baitute, balizko etorkizuneko uholdeei ganoraz erantzuteko.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]