2017ko Iruñerriko lurrikara

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
2017ko Iruñerriko lurrikara
2017ko Iruñerriko lurrikara hemen kokatua: Euskal Herria
2017ko Iruñerriko lurrikara
2017ko Iruñerriko lurrikara (Euskal Herria)
Data 2017-03-10 - 06:43:35 UTC
Sorrera 4-5 segundo artean[1]
Magnitudea 4,3[2] - 4,5[3] Mw
Sakonera 2[3] - 6,3 km[2]
Epizentroa Orikain[4] eta Berriobeiti artean.[2]
Gehienezko intentsitatea IV[5] - VI[6]
Errepikapenak Eguesibar, 2017/03/10 07:47:40 UTC. 2,5 Mw

2017ko Iruñerriko lurrikara 2017ko martxoaren 10ean goizeko 7:43:35etan gertatu zen lurrikara izan zen. Epizentroaren inguruan neurketa ezberdinak izan ziren: Orikain eta Olabe inguruan[1][4] 12 km-ko sakoneran[7]; 2 km-ko sakoneran[3], Markalain inguruan[8]; edo USGSaren arabera lurrikararen epizentroa Irurtzundik gertuago izan zen, 6,3 km-ko sakoneran[2]. Neurketa ezberdinen arabera 4,3[2] eta 4,5[3] Mw arteko magnitudeko lurrikara izan zen. VIko intentsitate maximoa izan zuen Mercalli eskalan[2].

Iruñerriaz gain, beste hainbat herritan ere nabarabitu zen, hala nola Donezteben, Beran, Uharten (Nafarroa), Oreretan, Irunen, Zarautzen eta Hendaian[4].

Inguru geologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Euskal Herriko geologia»

Nafarroa Pirinioen eta Ebroko arroaren artean kokatzen da . Bi eremu horien artean kokatzen da Jaka-Iruñea arroa, inguruko geologian interesa duena[9]. Nafarroaren mendebaldean Kantabriako mendilerroa dago, eta ekialde-mendebalde eremuan ere intereakzio interesgarriak daude. Zonalde honek interes berezia du ipar-hego eta ekialde-mendebalde interakzio geologikoak ematen direlako[10].

Estratigrafia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pirinioen eremuko zona axialean Paleozoikoko hainbat arroka daude (Oroz-Betelu, Kintoa eta Bortziriak), baita arroka plutonikoak ere Bortzirietan. Kintoako arrokei Olazar Formazioa izena ematen zaie[10]. Gainontzekoan Mesozoikoko arrokez osatua dago, eta mendilerroak toles eta zamalkadura sekuentzia batez osaturik daude[9].

Ebro ibaiaren arroa Pirinioen lurraldeaurreko arroa da. Arroaren oinarria Mesozoikoko arrokez osatuta dago, eta diskonformitate baten ostean Oligozeno eta Miozenoko sedimentuz osatutako arrokak aurki daitezke[9].

Jaka-Iruñea arroa bi eremu hauen arteko trantsizioa da, Paleozeno-Eozenoko arrokak turbiditikoekin eta Mesozoikoko beste unitate batzuk tartekatuz[9].

Tektonika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrikararen inguruan Lizarra-Akize falla aurki daiteke, Mesozoikoan eta Tertziarioan jarduera tektoniko garrantzitsua izan duen faila[10], hainbat diapiroren sortzailea[11][12].

Nafarroako egitura geologikoa Orogenia Pirenaikoaren ondorioa da, Eurasiako plaka eta Iberiar mikroplakaren talkatik sortuta ipar-hego norabidean laburdura emanez. Estimazioen arabera 80 kilometrokoa izan zen laburdura hau[13]. Hegoaldean Ebroko arroak ematen duen zamalkadura da muga. Paleozeno eta Eozenoan Nafarroako erdialdean zegoen itsas-arroa itxi eta mendilerroak osatu ziren. Keuper garaiko gatz triasikoen mailek zehazten dituzte eremu osoko zamalkadurak non sortu diren, adibidez Agoitz inguruan, Alaitz edo Leiren[9].

Nafarroako faila nagusiak historia geologiko honen ondorio dira[14][15]:

  • Pirinioetako Iparraldeko faila, Ekialde-Mendebalde norabidekoa, Iberiar eta Eurasiar plakak bereizten duena eta, beraz, garapen litosferiko handia duena.
  • Lizarra-Akizeko faila edo Iruñeko faila, Ipar-Ekialde/Hego-Mendebalde norabidekoa eta 125 km ingurukoa[16], historia oso konplexua duena eta mugimendu bertikalarekin[17]. Lehen esan bezala diapiro ugari aurkitzen dira hemen eta, beraz, oso sakona dela uler daiteke[18].
  • Leitzako faila: Pirinioetako Iparraldeko failaren luzapena da, mendebalderantz, Kantabriako mendietan. Ekialde-Mendebalde norabidea du eta urratze-faila bat da[18]. Ia bertikala da, baina iparralderantz okerdura txikia izaten du[14]. Bere hedapen horizontala 30 eta 500 metro artekoa da[9].
  • Hendaiako faila: Hendaiako faila egitura sakona da, Ipar-Ekialde/Hego-Mendebalde norabidea duena, ziurrenik mugimendu sinistroa duen urratze-faila[19]. Euskal mazizoren mendebaldeko muga ezartzen du.

Sismizitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herria ez da arrisku sismiko haundia duen lurraldea, eta zaila da Nafarroan 5eko magnitudea baino indartsuagoak diren lurrikarak ematea[9]. 1998ko urriaren 27an Lizarragan izan zen Nafarroan ezagutzen den lurrikararik indartsuena, 5,2ko magnitudearekin Richter eskalan[8]. Bitxikeri gisa, 1903ko martxoaren 10ean beste lurrikara bat izan zen Iruñerrian, 4,7ko magnitudekoa, hainbat orduz erreplikak izan zituena[20].

Nafarroako sismizitatea, orokorki, Eurasiar plaka eta Iberiar mikroplakaren arteko gerturatzearen ondorioa da, nahiz eta Nafarroan dagoen esfortzu horizontal maximoa (IIE-HHW) ez den Iberiar Penintsulako orokorra (IIW-HHE)[9]. σ1 esfortzu maximoa bertikala da eta, horregatik, zonalde estentsibo gisa klasifikatu izan da[21]. Hala ere esfortzu global horren bariazioak ematen dira maila lokalean. Presio ardatz nagusiak, egondako lurrikaren foku-mekanismoetan oinarrituz, NNO-SSE / NO-SE norabidea izan ohi du[22]. Honela interpretsatzen da Lizarrako eta Hedaiako failek, NE-SO norabidea dutenak, aldirantzizko mugimendu garrantzitsua dutela[21][23].

Lurrikara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrikararen foku-mekanismoa

Lurrikara 06:43:35 GMT gertatu zen, Nafarroan 07:43:35 eta 4-5 segundo inguru iraun zuen. Hipozentroa eta epizentroaren inguruko datu ezberdinak eman badira ere, neurketa gehien egin ditzakeen Espainiako Institutu Geografiko Nazionalak emandako datuen arabera, 42.8529N 1.6136W koordenatuetan gertatu zen, Orikain eta Olabe herrietatik gertu, 12 kilometroko sakoneran. Bere magnitudea 4,2 Mw izan zen eta intentsitatea IV eta V artean kokatu zen Mercalli eskalan.[7]

Lurrikarak ezkerrean ikusten den foku-mekanismoa izan zuen[24].

Ezaugarria A planoa Bplanoa
Azimut 160 65
Okerdura 82 62
Irristapena 28 170

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b (Gaztelaniaz)  Registrado un terremoto de magnitud 4 en la Comarca de Pamplona. Diario de Noticias de Navarra, http://www.noticiasdenavarra.com/2017/03/10/sociedad/navarra/registrado-un-terremoto-de-magnitud-4-en-la-comarca-de-pamplona. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  2. a b c d e f   M 4.3 - 13km NNW of Berriobeiti, Spain, https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10008831#executive. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  3. a b c d (Ingelesez)  «Earthquake, Magnitude 4.5 - PYRENEES - 2017 March 10, 06:43:35 UTC», EMSC-CSEM, http://www.emsc-csem.org/Earthquake/earthquake.php?id=575204. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  4. a b c (Euskaraz)  Berria.eus, 4,4 graduko lurrikara Iruñerrian, Berria, http://www.berria.eus/albisteak/132545/44_graduko_lurrikara_irunerrian.htm. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  5. (Gaztelaniaz)  Instituto Geográfico Nacional, http://www.ign.es/ign/layoutIn/sismoDetalleTerremotos.do?evid=es2017cpdob&zona=1. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  6.   DYFI - M 4.3 - 13km NNW of Berriobeiti, Spain, https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10008831#dyfi. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  7. a b (Gaztelaniaz)  Instituto Geográfico Nacional, http://www.ign.es/ign/layoutIn/sismoDetalleTerremotos.do?evid=es2017cpdob&zona=1. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  8. a b (Gaztelaniaz)  NAIZ (2017-03-10), Un terremoto de intensidad 4,4 sacude Nafarroa, http://iruindarra.naiz.eus/eu/info_iruindarra/20170310/un-terremoto-de-magnitud-4-sacude-nafarroa. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  9. a b c d e f g h (Gaztelaniaz)  Plan especial riesgo sísmico de Navarra, "SISNA", Nafarroako Gobernua, 2011, 245. orrialdeak, http://www.navarra.es/NR/rdonlyres/317F1BD3-9B8F-4115-B178-D621D56F6E38/183114/PLAN_RIESGO_SISMICO.pdf .
  10. a b c (Gaztelaniaz)  «Gulina», Mapa geológico de España, Escala 1:50.000 (Instituto Geológico y Minero de España), 1978, http://info.igme.es/cartografia/datos/magna50/memorias/MMagna0115.pdf .
  11. (Gaztelaniaz)  «Pamplona», Mapa geológico de España, Escala 1:50.000 (Instituto Geológico y Minero de España), 1978, http://info.igme.es/cartografia/datos/magna50/memorias/MMagna0141.pdf .
  12. (Gaztelaniaz)  España, Sociedad Geológica de (2004-01-01), Geología de España, IGME, ISBN 9788478405466, https://books.google.es/books?id=n1SO6IjVhZEC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=estella-dax+falla&source=bl&ots=7ElYr04hvE&sig=kikTY96xtHmanIY6phEjz01z8Ww&hl=eu&sa=X&ved=0ahUKEwiV_4a-4svSAhXKQBQKHXdXC54Q6AEIXTAJ#v=onepage&q=estella-dax%20falla&f=false. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  13. (Ingelesez)  Teixell, Antonio (1998-06-01), «Crustal structure and orogenic material budget in the west central Pyrenees», Tectonics (3): 395–406, doi:10.1029/98TC00561, ISSN 1944-9194, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/98TC00561/abstract. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  14. a b   Ruiz, M.; Díaz, J.; Gallart, J.; Pulgar, J. A.; González-Cortina, J. M.; López, C. (2006-07-01), «Seismotectonic constraints at the western edge of the Pyrenees: aftershock series monitoring of the 2002 February 21, 4.1 Lg earthquake», Geophysical Journal International (1): 238–252, doi:10.1111/j.1365-246X.2006.02965.x, ISSN 0956-540X, https://academic.oup.com/gji/article/166/1/238/632456/Seismotectonic-constraints-at-the-western-edge-of. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  15. Faci, E.et al., 1997. Mapa geológico de Navarra, Escala 1:200.000. Gobierno de Navarra, p. 142.
  16. (Ingelesez)  Turner, Jonathan P. (1996-08-01), «Switches in subduction direction and the lateral termination of mountain belts: Pyrenees-Cantabrian transition, Spain», Journal of the Geological Society (4): 563–571, doi:10.1144/gsjgs.153.4.0563, ISSN 0016-7649, http://jgs.geoscienceworld.org/content/153/4/563. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  17. (Ingelesez)  Larrasoaña, Juan Cruz; Parés, Josep María; Millán, Héctor; del Valle, Joaquín; Pueyo, Emilio Luis (2003-12-01), «Paleomagnetic, structural, and stratigraphic constraints on transverse fault kinematics during basin inversion: The Pamplona Fault (Pyrenees, north Spain)», Tectonics (6): 1071, doi:10.1029/2002TC001446, ISSN 1944-9194, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2002TC001446/abstract. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  18. a b (Gaztelaniaz)  El Manto de los Mármoles (Pirineo Occidental): Geología Estructural y Evolución Geodinámica - content - Departamento de Geodinámica - UPV/EHU, http://www.ehu.eus/es/web/geodinamica/content/-/asset_publisher/ZXq8/content/tesis_martinez-marmoles. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  19. (Ingelesez)  Pedreira, D.; Pulgar, J. A.; Gallart, J.; Díaz, J. (2003-04-01), «Seismic evidence of Alpine crustal thickening and wedging from the western Pyrenees to the Cantabrian Mountains (north Iberia)», Journal of Geophysical Research: Solid Earth (B4): 2204, doi:10.1029/2001JB001667, ISSN 2156-2202, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2001JB001667/abstract. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  20.   ANTONIO ARETXABALA: EL TERREMOTO DE PAMPLONA DEL 10 DE MARZO DE 1903 (M 4,7 - VI), 2012-09-12, http://antonioaretxabala.blogspot.com.es/2012/09/el-terremoto-de-pamplona-del-10-de.html. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  21. a b   Jabaloy, A; Galindo-Zaldı́var, J; González-Lodeiro, F (2002-11-01), «Palaeostress evolution of the Iberian Peninsula (Late Carboniferous to present-day)», Tectonophysics (1–4): 159–186, doi:10.1016/S0040-1951(02)00367-0, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0040195102003670. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  22. (Ingelesez)  Souriau, Annie; Sylvander, Matthieu; Rigo, Alexis; Fels, Jean-Francois; Douchain, Jean-Michel; Ponsolles, Christian (2001-01-01), «Sismotectonique des Pyrenees; principales contraintes sismologiques», Bulletin de la Société Géologique de France (1): 25–39, doi:10.2113/172.1.25, ISSN 0037-9409, http://bsgf.geoscienceworld.org/content/172/1/25. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  23. (Ingelesez)  M., Herraiz,; De, Vicente, G.; R., Lindo-Ñaupari,; J., Giner,; L., Simón, J.; M., González-Casado, J.; O., Vadillo,; A., Rodríguez-Pascua, M. et al., «The recent (upper Miocene to Quaternary) and present tectonic stress distributions in the Iberian Peninsula», Tectonics (19), ISSN 0278-7407, http://www.academia.edu/23042541/The_recent_upper_Miocene_to_Quaternary_and_present_tectonic_stress_distributions_in_the_Iberian_Peninsula. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .
  24. (Gaztelaniaz)  Instituto Geográfico Nacional, http://www.ign.es/ign/layoutIn/sismoPrincipalTensorUltimo.do?evid=es2017cpdob. Noiz kontsultatua: 2017-03-10 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]