Edukira joan

Añana

Wikipedia, Entziklopedia askea
Añana
 Araba, Euskal Herria
Añanako Gatz Harana

Añanako armarria

Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaAraba
EskualdeaAñana
Izen ofiziala Añana
AlkateaJuan Carlos Medina Martinez
(Euzko Alderdi Jeltzalea)
Posta kodea01426
INE kodea01049
Herritarraañanar[1]
Kokapena
Koordenatuak42°48′07″N 2°59′11″W / 42.801944444444°N 2.9863888888889°W / 42.801944444444; -2.9863888888889
Mapa
Azalera21,92 km²
Garaiera531 metro
Distantzia31 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria141 (2025:  −1)
alt_left 56 (%39,7) (%60,3) 85 alt_right
Dentsitatea7,57 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[2]% 18.5 + % 13.29 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [3]%  (2021)
Etxeko erabilera[4]% 5.2 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera data1140
Webguneahttps://www.añanagesaltzaudala.eus/eu/

Añana[1] Arabako mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Gasteiztik 31 bat kilometro mendebaldera dago.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añana haran malkartsu baten erdian dago, Gaubeako haranaren ondoan.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Añana eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Gesaltza Añanako gatz larrainak zaharberritzeko lanak, 2007ko azaroan.

Tuestarako bidean sei arkeologi aztarnategi daude. Bertan, Brontze Aroko harrizko eta buztinezko hondarrak aurkitu dira; gaur egun, Arabako Arkeologia Museoan daude ikusgai, Gasteizen.

Burdin Aroko herrixka baten aztarnak ere badaude, gaur egun Desilla deritzon lekuan.[5]

Historialari batzuen arabera, Gesaltzan zegoen Ptolomeok II. mendean aipatu zuen Salionica hiria, autrigoi jendearena. Erromanizazioak ere eragina izan zuen I. mendetik IV. mendera bitartean; hala erakusten dute hainbat aztarna arkeologikok eta Añana deiturak, jatorriz latinezkoa baita.[5]

Herri gisa, dokumentuetan lehen aldiz 822. urtean ageri da, gatz iturburuak aipatuta. Izan ere, Añanako historia gatzari lotua dago, are gehiago Erdi Aroan, Gesaltza Añana herriburua sortu zenean. ekonomia jarduerari lotuta. Musulmanen 865. urteko inbasioa zela eta, berriz aipatzen da Gesaltza. Annana gisa ageri da 978. urteko agiri batean, eta Agnana izenaz 984ko beste batean; Donemiliaga Kukulako kartularioan Sal. Anniana gisa ageri da. Salinas (Orovi de) eran agertu zen 947. urteko agiri batean. Alfontso I. Borrokalariak Gesaltzako muinoaren gaina populatzeko agindua eman zuen 1126. urtean. Geroago, Alfontso VII.a Gaztelakoak, 1140. urtean, hiri forua eman zion Gesaltzari; Araban eman zen lehen forua izan zen. Gatza ekoizteko eta merkataritzako jarduera handien ondorioz, Gesaltza juduen gune garrantzitsu bilakatu zen XIV.-XV. mendeetan. Gune horrek gatzaren salerosketa monopolizatu zuen, azkenean. Lehen aldiz X. mendean kokatu ziren, eta Arabako lehen kokatzeak izan ziren. Goiko auzunean, desagertuta dagoen San Kristobal elizatik gertu, sinagoga bat egon zen. Gesaltza Añana 1460. urtean sartu zen Arabako Ermandadean. Gasteizko kuadrillakoa izan zen 1840. urtea arte; Añanako kuadrilla sortu zen arte, alegia.[5]

Gesaltza Añana

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Gesaltza Añana» eta «Añanako Gatz Harana»
Gesaltza Añanaren ikuspegia.

Erdi Arotik XIX. mendea arte Gaztelako zein Espainiako Koroa izan da gatzagen, putzuen eta iturrien jabea. XIX. mendean, Manuel de la Vallina komisarioak egindako ikuskatzearen ondorioz, Koroak zenbait erreforma agindu zituen tradizioko laborantzan, produkzioa hobetzeko asmoz.

Hirigune historikoaren esparru arkeologikoa ere kultura ondasun izendatuta dago, monumentu multzo sailkapenarekin.[6]

Hirigune zaharrak aldakuntza ugari izan ditu jatorrizko egituran eta antolakuntzan. Etxeak herriaren erdigunetik hego aldera daude kokatuak, eta landa bizimoduaren zantzuak erakusten dituzte, izan ere, Erdi Arotik datozen eredu xume eta praktikoak errepikatzen dituzte.

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Atiegaren ikuspegia.

Añana udalerria bi herriz osatua dago:

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea100200300400500600700800189019201950198020102040AñanaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 85 gizon, 56 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
3.57
0.00
 
90-94
 
5.36
1.18
 
85-89
 
3.57
4.71
 
80-84
 
1.79
4.71
 
75-79
 
8.93
10.59
 
70-74
 
7.14
10.59
 
65-69
 
3.57
9.41
 
60-64
 
7.14
9.41
 
55-59
 
8.93
11.76
 
50-54
 
7.14
7.06
 
45-49
 
7.14
8.24
 
40-44
 
3.57
3.53
 
35-39
 
8.93
7.06
 
30-34
 
3.57
4.71
 
25-29
 
5.36
1.18
 
20-24
 
0.00
1.18
 
15-19
 
3.57
1.18
 
10-14
 
5.36
2.35
 
5-9
 
0.00
1.18
 
0-4
 
5.36
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[7]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−6−4−202419751982198919962003201020172024AñanaHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 0−1−20−1−21−1−11−1−2−1−4−2−2−10−33−2−10−1−1−1−1−3−2−3−2−3−5−2−3−6−6−20−3−1−1−1−1−3−2−1−1−21−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[8] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea00,511,5219962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 111111010010012111011010012011
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 32,6 udalerri berean jaioak ziren[10], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 8,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 11,3 —probintzian % 16,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Arabako mapa
Udal
Prob
Erki
Best
Esta
Udalerri berean · % 32,6Probintzia berean · % 34,8Erkidegoan · % 12,8Beste erkidegoa · % 8,5Estatutik kanpo · % 11,3
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 68,2 Araban, % 8,8 Bizkaian, eta % 2,9 Gipuzkoan jaio ziren[11].

Jaioterria, lurralde historikoka
Arab
Bizk
EAEt
Araba · % 68,2Bizkaia · % 8,8Gipuzkoa · % 2,9EAEtik kanpo · % 20
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 7,1k atzerriko nazionalitatea zuen[12]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 41,7), Magreb (% 41,7), Mendebaldeko Europa (% 8,3) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Argentina, Suedia dira.[13]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 25Europa · % 12,5Afrika · % 56,3Ozeania · % 6,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
4
Maroko
4
1
Argentina
1
0
Aljeria
1
0
Ekuador
1
0
Kolonbia
1
0
Portugal
1
1
Suedia
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 225 etxebizitza zeuden: 85 (% 37,8) nagusiak eta 139 (% 61,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[14] Etxebizitza nagusien % 85,9 jabetzan zegoen eta % 9,4 alokairuan.[14]

225etxebizitza
85nagusi

Etxebizitza multzoa Arabako mapa (2024)

85
139
Nagusiak (85)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (139)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Arabako mapa (2024)

73
8
Jabetzan (73)Alokairuan (8)Beste modu batean (4)

Guztira 85 etxegune zeuden, batez beste 1,7 egoiliarrekoak; horietatik 51 (% 60,0) pertsona bakarrekoak ziren.[14]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Arabako mapa (2024)

51
21
12
Egoiliar 1 (51)2 egoiliar (21)3-5 (12)6-9 (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 114,8 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 72,5 urtekoa.[14] Etxebizitzen % 75,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[14] Etxebizitzen % 0,9 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

168
32
24
Etxebizitza 1 (168)2 (32)3-10 (24)

Gela kopurua

72
66
29
42
1-3 gela (15)4 (72)5 (66)6 (29)7 edo gehiago (42)

Bainugela kopurua

171
40
Bainugela 1 (171)2 edo gehiago (40)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 1,2 berokuntza zentrala zuten, % 87,1 banakakoa eta % 8,2 noizean behingoa.[14] Horrez gain, % 24,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 1,2 igogailua.

Berogailu mota

% 87,1
% 8,2
Zentrala (% 1,2)Banakakoa (% 87,1)Noizean behingoa (% 8,2)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 24,7
Ur bero zentrala% 96,5
Igogailua% 1,2

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 133 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 16,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,3.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 37,5 zen 2021ean eta % 40,6 2024an; beraz, 3,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 16,7 izatetik % 14,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 39,2 ziren, eta gizonen artean % 41,5; 2,2 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 13,7 eta gizonen % 14,6 ziren.

133biztanle 15 urte edo +, 2024
% 40,6goi-mailako ikasketak+3,1 puntu 2021etik mapa
% 14,3lehen hezkuntza edo gutxiago−2,4 puntu 2021etik mapa
% 14,3
% 28,6
% 16,5
% 40,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 14,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 28,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 16,5Goi-mailako ikasketak · % 40,6
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Arabako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Añana, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak54% 40,634% 41,520% 39,2
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa22% 16,514% 17,18% 15,7
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)38% 28,622% 26,816% 31,4
Lehen hezkuntza edo gutxiago19% 14,312% 14,67% 13,7
Guztira133% 100,082% 100,051% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Añana, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 37,5% 15,3% 30,6% 16,7144
2022% 40,8% 15,0% 28,6% 15,6147
2023% 41,0% 16,0% 28,5% 14,6144
2024% 40,6% 16,5% 28,6% 14,3133
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.208 euro-koa zen[16], eta etxegune bakoitzeko 34.179 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.806 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 25.550 euro zen. Errenta gordina 23.745 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 22.148 eurokoa zen[17][oh 1]: gizonena 25.368 eurokoa eta emakumeena 18.513 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 27 txikiagoa. Araba osoan, mediana 21.158 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 27.790 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 7.016 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 77.243 euro baino gehiago[18].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Arabako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
13.512
P20
6.900
15.693
P25
11.190
19.227
P30
11.829
22.300
P40
14.126
25.368
P50
18.513
28.130
P60
20.518
35.324
P70
24.475
36.868
P75
26.074
38.842
P80
29.019
44.357
P90
36.911
60.938
P95
56.176
157.113
P99
61.934
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Arabako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
9.467
P10
7.016
19.898
P20
11.934
20.774
P25
13.080
22.357
P30
14.552
26.746
P40
18.513
31.028
P50
18.772
40.048
P60
24.475
48.429
P70
36.952
53.218
P75
56.626
62.139
P80
59.741
77.243
P90
69.514
87.012
P95
102.370
157.113
P99
124.330
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 51,1 soldatak dira[19].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[20][oh 2]. Udalerrian indizea 27,1 da, probintziakoaren (28,6; Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,5; Arabako mapa) parean eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 6.911 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 84.746 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 8,2 zen[21] (Araba osoan, % 11,5; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.464 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 37.819 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 30,3 zen[22] (Araba osoan, % 20,3).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Añana udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 73 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,9; gainerako % 45,1 inaktibo zeuden.[23] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 2,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,5 zen eta emakumezkoena % 49,0; langabezia-tasa, aldiz, % 2,1 eta % 4,0 zen, hurrenez hurren.[23]

Okupatuen kopurua 79 zen 2023ean, 2021eko 75etik gora.[24] Emakumeek okupatuen % 34,2 osatzen dute, eta gizonek % 65,8.

79okupatu, 2023+% 5,3 2021etik
% 34,2emakumeak okupatuen artean
% 54,9jarduera-tasa, 2024
% 2,7langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 53,4
% 45,1
Okupatuak · % 53,4Langabeak · % 1,5Inaktiboak · % 45,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Añana, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak71% 53,447% 57,324% 47,1
Langabeak2% 1,51% 1,21% 2,0
Inaktiboak60% 45,134% 41,526% 51,0
Guztira133% 100,082% 100,051% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 69,6), industria (% 17,7), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 7,6) eta eraikuntza (% 5,1).[24]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Arabako mapa
% 17,7
% 69,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 7,6Industria · % 17,7Eraikuntza · % 5,1Zerbitzuak · % 69,6

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,4), eta oinarrizko okupazioak % 8,9.[25] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 59,6 eta emakumeen % 48,1).

% 30,4
% 55,7
% 8,9
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 30,4Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 55,7Oinarrizko okupazioak · % 8,9Ez dago jasota · % 5,1
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Añana, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak24% 30,413% 25,011% 40,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak44% 55,731% 59,613% 48,1
Oinarrizko okupazioak7% 8,95% 9,62% 7,4
Ez dago jasota4% 5,13% 5,81% 3,7
Guztira79% 100,052% 100,027% 100,0

Okupatuen % 77,2 besteren konturako langileak dira, eta % 22,8 norberaren konturakoak.[26]

% 22,8
% 77,2
Norberaren kontura · % 22,8Besteren kontura eta beste egoera bat · % 77,2
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Añana, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura18% 22,815% 28,83% 11,1
Besteren kontura61% 77,237% 71,224% 88,9
Guztira79% 100,052% 100,027% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 891 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[27][oh 3]. Udalerriaren azalera 21,9 km² denez, NAE lurraldearen % 40,6 da[28]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 92,7 lur goldagarria (826 ha, 7 ustiategitan), % 6,6 larre iraunkorrak (58,4 ha, 4 ustiategitan), % 0,7 arbolak (6,4 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,06 ha, 2 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
41%
59%
NAE · 891 ha (% 40,6)Gainerako azalera · 1.301 ha (% 59,4)
NAE, lur-erabileraren arabera
93%
Lur goldagarria · 826 ha (% 92,7)Larre iraunkorrak · 58,4 ha (% 6,6)Arbolak · 6,4 ha (% 0,7)Baratzeak · 0,06 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2 behi, 240 ardi, 2 txerri, 1 zaldi eta 25 erlauntz zeuden[29].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 78 gidari zeuden erroldatuta: 50 gizon (% 64,1) eta 28 emakume (% 35,9)[30]. Biztanleen % 55,3 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 160 ibilgailuk osatzen zuten: 88 turismo, 23 motozikleta, 18 furgoneta, 14 kamioi eta 3 ziklomotor[30]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 624 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (479) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,3 urtekoa zen; turismoen % 14,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,2k 25 urte baino gehiago[30]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 57,1 diesel zen eta % 40,4 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,9; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 7,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35,9k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
28%
28%
36%
0 etiketa · 3 (% 1,9)ECO · 9 (% 5,8)C etiketa · 44 (% 28,2)B etiketa · 44 (% 28,2)Etiketarik gabe · 56 (% 35,9)
Turismoak, adinaren arabera
15%
11%
30%
34%
10%
< 4 urte · 13 (% 14,8)4–8 urte · 10 (% 11,4)8–15 urte · 26 (% 29,5)15–25 urte · 30 (% 34,1)≥ 25 urte · 9 (% 10,2)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Añanan»
Añanako udaletxea.

2023-2027 legegintzaldia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2023ko hauteskundeen ondorengo Añanako udalbatza
Alderdia 2023ko maiatzak 28
Zinegotziak Boto kopurua
Juan Carlos Medina Martinez / Garbiñe Medina Perez de Nanclares / Klemente Perez de Nanclares Iturralde / Vanesa Martinez Ferreras (EAJ)
4 / 5
62 / 56 / 55 / 52
(% 59,05 / 53,33 / 52,38 / 49,52)
Lander Maguregui Ruiz-Hierro / Eduardo Loma Vadillo / Unai Jimenez Celada / Joseba Angulo Gonzalez (EHB)
1 / 5
40 / 35 / 35 / 33
(% 38,10 / 33,33 / 33,33 / 31,43)
Pablo De Oraa Oleaga (PSE-EE)
0 / 5
4
(% 3,81)
Maria Aldecoa Acha / Manoel Borja De Britto Padilla / Miguel Angel Devesa Zaragoci / Juan Cruz Iturricha Ibañez (PP)
0 / 5
3 / 3 / 3 / 3
(% 2,86 / 2,86 / 2,86 / 2,86)
*250 biztanle baino gutxiagoko udalerrietan, hautagai zerrenda irekiekin bozkatzen denez, boto guztien ehuneko totala ez da zergaitik 100 izan behar.
Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza

Junta Electoral Central (Gaztelaniaz)

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Añanako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[31]
Marino Ruilope Salazar[31][32][33] 1979 1983 Candidaturas de Añana
Marino Ruilope Salazar[31] / Manuel Ramon Perez Fernandez de Aranguiz[32] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Victor Ignacio Perez de Nanclares Mardones[31] 1987 1991 Independenteak
Agustina Lopez Ansotegui[31][32][34][35] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Loma Vadillo[31][32] 1995 1999 Candidatura Añana Kandidatura
Juan Carlos Medina Martinez[31] 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
Marino Ruilope Salazar[31] 2003 2007 Agrupación de Electores Salinas
Carlos Carreter Ruano[31] 2007 2011 Agrupación de Electores Salinas
Juan Carlos Medina Martinez[31] 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Carlos Medina Martinez[31][36] 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Carlos Medina Martinez[31][37][38] 2019 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Carlos Medina Martinez[39][40][41][42][43] 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea
2027 2031
Añanako gatzaga.

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2016an Añanako biztanleen %28,3a euskaldunak ziren.

Gehien hitz egiten den hizkuntza Añanan gaur egun erdera da.

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

 Araba Bus
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
13Gasteiz
(geltokia)		Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Gaztelako Atea) • Subillabide • Tresponde • Billoda • Billoda (Plaza) • Langraiz Oka (udaletxea) • Langraiz Oka (bar-posta) • Langraiz Oka (Bikuña) • Olabarri • Mandaita • Pobes • Padul • Gesaltza Añana (museoa) • Gesaltza Añana • Tuesta • Espejo • Villanañe • Uribarri Gaubea • Gurendes • San Millan de San Zadornil • Korro • TobillasBobeda

Añanar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Reloj dorrea.
Villaconesko Andra Maria eliza.
  • Añanako Gatz Harana: haran txiki irregular bat da, goragune txikiak dituena, ondare balioa duten hainbat elementu biltzen dituena; bereziki, gatzaga bat. Elementu horiek guztiak gatzarekin lotuta daude, eta gatz iturburuei eta ondorengo gatz produkzioari esker sortu dira.[44]
    Barnealdeko gatzaga da, plano triangeluarreko haran estu baten hondoko 120.000 m² (gutxi gorabehera) hartzen dituena. Haranaren alderik garaienean dauden lau iturburutako ur gazia erabiltzen da gatza ekoizteko. Horretarako, gatzuna larrainetaraino garraiatzen da. Plataforma horietan, jalkitzen uzten da, eguzkiaren eta haizearen eraginez ura lurrundu dadin eta, hala, gatza atera dadin.
    Gatz ustiaketa IX. mendetik dokumentatua dago, eta, XX. mendearen erdialdean gainbehera prozesu azkar bat izan ondoren, 2000. urtean erakunde publikoek sustatutako plan zuzentzaile bat abiarazi zen, gatzaga modu integralean berreskuratzeko xedez. Hala, gatz fabrika zaharra produktu turistiko eta gastronomiko garrantzitsu bihurtu da, 2010etik aurrera gatza komertzializatzen hasi baita, irabazi asmorik gabe.
    1984an, Espainiako Gobernuak monumentu historiko izendatu zuen, eta 1990ean kultura ondasun. 1998an, UNESCOren World Heritage Tentative List zerrendan sartu zuten. 2002an, nazioarteko garrantzia duten hezeguneak babesteko Ramsar hitzarmenean sartu zuten. Eta 2013an, Eusko Jaurlaritzak ere Añanako Gatz Haraneko kultura paisaia kultura ondasun izendatu zuen, monumentu multzo sailkapenaz.[44]
    • Añanako gatzaga, Gatz Haraneko elementu nagusia.
    • Reloj dorrea: gatzagan ura erabiltzeko txandak markatzea zuen eginkizun nagusia.
    • Villaconesko Andra Maria eliza: antzina Villacones herrixka zegoen tokian dago, Gesaltza Añana herriaren behealdean.[45] Pizkundeko triptiko nabarmena du.

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. .
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. 1 2 3 Arabako Foru Aldundia. (2010). Araba herriz herri. Arabako Foru Aldundia, 60 or..
  6. ↑ Hirigune historikoa monumentu multzo izendatzeko erabakia, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria (1996-04-12).
  7. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  8. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  9. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  10. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
  11. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
  14. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
  17. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  18. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
  19. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
  20. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  21. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  22. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  23. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  24. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
  28. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1113405.
  29. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  30. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
  31. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-04).
  32. 1 2 3 4 «Añana» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-15).
  33. ↑ (Gaztelaniaz) «Homenaje foral a las iniciativas que empujan el desarrollo del mundo rural» Diario de Noticias de Álava 2022-03-14 (kontsulta data: 2026-05-27).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «Seguiremos trabajando para que la memoria de las mujeres sea reconocida» Diario de Noticias de Álava 2026-03-05 (kontsulta data: 2026-05-28).
  35. ↑ (Gaztelaniaz) «Siete mujeres que abrieron camino en Álava» El Correo 2026-03-05 (kontsulta data: 2026-05-28).
  36. ↑ (Gaztelaniaz) «Los salarios de los alcaldes vascos» El Diario Vasco 2015-07-05 (kontsulta data: 2026-05-28).
  37. ↑ (Gaztelaniaz) «El PNV del Senado pide medidas para el campo» Diario de Noticias de Álava 2022-03-25 (kontsulta data: 2023-02-11).
  38. ↑ (Gaztelaniaz) «Salinas de Añana cree que la nueva variante dará «más seguridad» a la zona» El Correo 2022-05-31 (kontsulta data: 2023-02-11).
  39. ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-17).
  40. ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2024-02-03).
  41. ↑ (Gaztelaniaz) «'Eusko Ikaskuntza': Nos acercamos al Valle Salado de Salinas de Añana» EITB 2024-06-06 (kontsulta data: 2026-05-28).
  42. ↑ (Gaztelaniaz) «Hablamos con Juan Carlos Medina, alcalde de Salinas de Añana» Radio Gorbea 2025-04-04 (kontsulta data: 2025-12-02).
  43. ↑ (Gaztelaniaz) «Juan Carlos Medina, alcalde de Añana» Radio Vitoria 2026-04-09 (kontsulta data: 2026-05-28).
  44. 1 2 «85/2013 DEKRETUA, martxoaren 26koa, Añanako Gatz Haraneko (Araba) kultura-paisaia kultura-ondasun, monumentu-multzo izendapenaz, kalifikatzeko dena», Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 70. zenbakia, 2013ko apirilaren 12a.
  45. ↑ «Andra Maria eliza eta Villaconesko herriska» Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema (Eusko Jaurlaritza) (kontsulta data: 2020-04-07).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Añana&oldid=11783227"(e)tik eskuratuta