Abdón González de Alaitza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Abdón González de Alaitza
Datu pertsonalak
Izen osoa Abdón González de Alaitza
Ezizena Txistu?[1]
Jaio 1876
Musitu, Arraia-Maeztu[2] (Araba Araba)
Hil 1926ko uztailaren 15a
Musitu, Arraia-Maeztu (Araba Araba)

Abdón González de Alaitza[3] (Musitu, Araba 1876 - 1926ko uztailaren 15) euskal herritar kazetaria izan zen. Euskal kulturan Txistu, gorde den euskarazko lehen komiki-aldizkariaren egile ezagun bakarra izateagatik nabarmentzen da. Elkarte euskaltzale batzuetako kide aktiboa izan zen.

Denbora luzez Madrilen bizi izan zen arren jaio zen Mendialdeko herriskako etxe berean hil zen[4].

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Madrilera ikastera joana, han euskara ikasi eta ekimen publiko batzuen bultzatzailea izan zen: euskarazko argitalpenen banaketa, Agrupación de Cultura Vasca[5] eta Euskal Ikasketen ordezkaritza; Euskal Unibertsitatearen aldeko lana izan zen bere lehentasuna eta Primo de Riveraren diktaduran bertan ere ikasleak ekitaldi publiko batean biltzeko saiakeran esku hartu zuen. Eusko Ikaskuntzako kide ere izan zen[6].

Oso bestelako eremu batean hiri bereko Atlético futbol taldearen lehen zuzendaritza-taldeetan egon zen. Jakina da Bilboko Athleticen adar gisa jaio zela, sortzaileen artean euskaldun asko zeudelarik. 1903an Madrilgo Sociedad Vasco-Navarrako hainbat kidek bezala taldea sortzeko batzarretan parte hartu zuen; bigarren presidente eta bultzatzaile garrantzitsua izan zen Eduardo de Acharen zuzendaritza-taldean idazkaria izan zen. Kargu bera okupatu zuen 1907an Ricardo Gondraren presidentearekin[7].

Musitura itzuli eta bi hilabetez gaixo egon eta gero hil egin zen. Bere lagunek, Txistu komikiaren proiektuari aurrre egiteko "Alaiza saria" jarri zuten martxan 1926ko urrian.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Txistu komikia, Argia, Donostia, 1927. Madrildik egin zuen hara ikastera joandako beste ikasle batzuekin batera. Hil eta gero Argia aldizkariak argitaratua, 8 orrialde zituen eta hamabostean behin ateratzen zen; 12 ale argitaratu ziren. Umeak euskalduntzea zuen helburu. Musituarra egileetako bat da baina bere izena da ezagutzen den bakarra. Beste egile batzuk Gaztelako hirian zeuden Arkitektura ikasleak zirela jakina da[8]. Ez da aldizkariaren alerik gorde.

Bere omenez[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Musitu jaioterrian badaude González de Alaitza oroitzen duten elementuak:

  • Jaio zen etxean (aurretik euskarazko inskripzioak zituen etxea da) Madrilgo Eusko Ikasbatzak plaka bat jarri zuen 1933ko uztailean egin zitzaion omenaldiaren harira. Frankismoan kendu eta ezkutatu behar izan zuten, lehen lastategian eta gero Gasteizen. Gaur egun berriro etxean ikus daiteke[9].
  • Herriko hilerrian Isaac Díez eskultoreak Zuberoakoen moduko hilarri bat egin zuen. Etxeko plakan bezala Alaiza'tar Aton izenarekin gogoratzen du musituarra.

Iturriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Hipotesi bat besterik ez da; izen bereko komikia agertu baino lehen, Argian horrela sinatu zuen proiektuaren nondik-norakoak ematen zituen idazle anonimoak. Ikus Javier Díaz Noci "Bibliografia" atalean.
  2. Garai horretan Laminoria izeneko udalerrian zegoen.
  3. Beste aldaera batzuen artean, Javier Díaz Nocik Abdón Alaiza erabiltzen du eta Madrilgo garaietako berrietan de Alaiza.
  4. Henrike Knörr, Arabako euskarari buruz jakin behar dena, Vital Kutxa Fundazioa, Gasteiz, 1998; ikus 23.or.
  5. Izen hori arabarra hil eta gero hartu zuen.
  6. Elkarteko kideen zerrenda
  7. Rincón atlético bloga.
  8. Javier Díaz Noci: Abdón Alaiza: Un alavés, artífice del primer comic vasco, Kultura aldizkaria, 2 zkia. (bigarren aldia), Arabako Foru Aldundia, Gasteiz,1990.
  9. Estibalitz Breñas eta Jabi Otsoa de Alda: Arabako euskal hotsak, Geu Gasteiz, Gasteiz, 2002, 155.or.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]