Aditz laguntzaile

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Adizki perifrastikoetan, adizki nagusiaren ondoan ezartzen den adizki trinkoari dagokion aditza. Adibidez, <etorri DA> eta <esan du> adizki perifrastikoetan, DA eta DU adizki trinkoak IZAN eta EDUN aditz laguntzaileen adizkiak dira, hurrenez hurren. Euskara batuan lau dira: IZAN, *EDIN, *EDUN eta *EZAN.


Adizki perifrastikoak osatzeko, adizki nagusia, bere aspektu-markekin, eta adizki laguntzailea behar dira. Gogoan izan, dena den, adizki laguntzaile hauek, azken batean, IZAN, *EDIN, EDUN eta *EZAN aditzen jokoa besterik ez direla, haiek baitira euskara batuak erabiltzen dituen aditz laguntzaileak.

IZAN[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOR jokoa

Aditz laguntzailea 01.png



NOR-NORI jokoa

Aditz laguntzailea 02.png



*EDIN[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOR jokoa


Aditz laguntzailea 03.png



NOR-NORI jokoa


Aditz laguntzailea 04.png


EDIN-en orainaldiko forma ez-ahalak ezker-eskuin marratxo bat dutela ageri dira laukian. Horrek esan nahi du adizkia, egiazki, hor ematen dena dela. Baina adizkiok perpaus txertatuetan bakarrik erabili ohi direnez, atzizkiren batez (-en edo -ela) edo aurrizkiren batez (ba-) hornituak agertzen dira. Baina beti ere kontuan izan eror nadin, eror nadila nahiz eror banadi, adizki bat eta bera direla: etor + nadi. Diferentzia atzizki-aurrizkietan dago. Hain zuzen, gauza bera gertatzen da nago, banago, nagoen eta nagoela formekin: aditza bera da denetan: nago. Erantsi zaizkion menderakuntza-markak dira desberdinak.

*EDUN[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOR-NORK jokoa


Aditz laguntzailea 05.png



  • NOR 3. pertsonakoa denean, iraganeko eta alegiazko adizkiek honako paradigma hauek osatzen dituzte:


NORK-NOR jokoa. NOR = 3. pertsona


Aditz laguntzailea 06.png



Parentesi artean ezarri den (z) hori -it- pluralgilearekin batera agertuko da, ondoren -KE edo -TE badarama. Hots: nituen, baditu, … baina nituzke, balituzte, etab., ez *nituke, *balitute.


NOR-NORI-NORK jokoa


Aditz laguntzailea 07.png



Hor ere, NOR 3. pertsonakoa denean bakarrik gauzatzen dira adizkiak. Teorian, HARK-NI-ZURI bezalakoak zilegi izan arren, legozkiekeen formak ez dira erabiltzen. Bestalde, nori zutabeko DA eta A/NA, -T eta -K/-N izango dira adizkia hor amaitzen bada.

*EZAN[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NOR-NORK jokoa


Aditz laguntzailea 08.png



  • NOR 3. pertsonakoa denean, iraganeko eta alegiazko adizkiek honako paradigma hauek osatzen dituzte:


NORK-NOR jokoa. NOR = 3. pertsona


Aditz laguntzailea 09.png



Parentesi artean ematen dira (e) eta (it). Horrek esan nahi du bietakoren bat hautatu behar dela adizki egokia osatzeko: nor bakarra denean, e, eta nor plurala denean, it. Adibidez, zezan, baleza, etab. baina zitzan, balitza, etab.


NOR-NORI-NORK jokoa


Aditz laguntzailea 10.png



Nor pluralean zki markaren ondoren nori 3. pertsonako iO edo iE marka badator, -i- bakarra geratuko da: geniezaioke baina geniezazkioke (ez, *geniezazkiioke).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]