Afrikar inperioak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Kolonialismo aurreko Afrikako inperioen mapa diakronikoa.

Afrikar inperioak Afrikako ikerketetan kontinentean kolonialismo aurretik izan ziren hainbat erresuma lotzeko erabiltzen den kontzeptua da. Inperio horietan komunitate eta herrialde desberdinetako lurraldeak bildu ziren entitate bakar batean. Normalean, erresuma edo inperio horiek konkisten bidez sortu ziren.

Azpian azaltzen dira Afrikako inperio ezagunenak.[1][2]

Saheleko Erresumak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Maliko Inperioa 1350.urtearen inguruan.
Kanembu gerlariak eta haren nagusia, 1857an.[3]

Saheleko erresumak Sahelen, Saharako hegoaldeko larreetan zentratutako Erdi Aroko inperio multzo batzuk ziren.

  • Ghanako Inperioa (750 eta 1078 artean).
  • Ghanak Almoravideen inbasioaren aurka erori zenean, iraupen gutxiko erreinu batzuk jarraitu zituen, bereziki Sosso erresuma; 1235. urte aldera, Maliko Inperioak eskualdea menderatu zuen; hau Niger ibaian eta Ghanako mendebaldean, egungo Niger eta Mali lurraldetan, zabaldu zen. 1350eko hamarkadan, gailurrera iritsi zen baina 1400. urtean mendeko erresuma asko galduak zituen.
  • Songhai Inperioa, estatu hauen artean boteretsuena izan zena. Sonni Ali erregearekin 1460. inguruan asko zabaldu zen. 1500 inguruan Afrikako historiaren estatu handiena izan zen: Kamerundik magrebera zabaldu. Inperio hau, ordea, gutxi iraundu zuen zeren eta 1591an Maroko aurrean erori zen.
  • Bornu Inperioa, IX. mendean Kanem-ek sortuta, batetik, eta Hausa etnia bestetik, nahiko oreka lortu zuten, bien artean lurralde zabalak menperatuz.
  • Sokotoko Kalifa-herria 1810ean, altxatu zen eta Hausa herria menperatu zuen. Bornu Inperioa|Kanem-Bornurekin batera lurraldeko kontrola mantendu zuten europarrak heldu arte.
  • Wolof Inperioa (1350–1889).

Afrikar Inperioak XV.tik XIX. mendera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XV. mendetik XIX. mendearen europarren kontinentearen zatiketa arte, Sahel hegoaldean zenbait inperio ezarri ziren, batez ere Mendebaldeko Afrikan.

Mendebaldeko Afrika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nok eskultura. Louvreko museoan erakusten da.

Afrikako Aintzira Handiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gedeko swahili hiri ustuaren hilobi bat, 1399 urtean datatuta.

Kongo[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Afrikako Hegoaldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Afrikako Iparraldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipar Afrikako Antzinako Inperioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako Kartagoren lurraldeak k.a. 264 urte inguruan.

Islam aurreko inperioak:

Afrikar Inperioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tilimsengo hilerria, Banu Ifrango hiriburua.
Ahmed al-Wattassi, sultan wattasidar.

Afrikako Adarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aksumgo Erresuma eta beranduago Adal Sultanerriaren mendeko lurraldeak.
Adalgo sultanak Zeilan eraikitako eraikuntza baten erorkinak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Davidson, Basil (1971), A Guide to African History. .
  2. (Ingelesez)  Murray (editorea), Jocelyn (1998), Cultural Atlas of Africa Hardcover .
  3. (Ingelesez)  Barth, Heinrich (1857), Travels and Discoveries, Vol. III .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]