Agur jaunak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Agur Jaunak
Euskal Herriko armarria.svg
Herrialdea  Euskal Herria
Hitzak Egile ezezaguna.
Musika Herrikoia
Onarpen data XIX. mendea
Multimedia Agur Jaunak kantaren bideoa ikusi eta entzuteko, sakatu hemen, 2:19 minutu).

Agur jaunak euskal abesti herrikoia da. Norbaiti harrera edo agurra egiteko abestu ohi zaio, baita omentzeko ere.

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dirudienez, abesti hau XIX. mendean sortu zen. Antonio Peña y Goñi musikariak Felipe Pedrelli 1892an bidalitako eskutitz batean Errenteriako jatetxe batean Urtxalle pelotari ospetsuarengandik jasotako doinuaren berri ematen dio. Eta horrek 1892an bertan argitaratu zuen eskutitza eta "Euskaldun lotoskaria" partitura "Ilustración Musical Hispano Americana" aldizkarian.[1] Gipuzkoako Foru Aldundiak 1917ko abuztuaren 13an Mikeleten klarin-dei moduan onartu zuen.[2] Jose Olaizola Gabarain musikariak sortu zuen abestiaren lehenengo bertsioa "Lapurdiko aspaldiko ehiza-kanta bat egokituta". Abestia 1918ko abuztuaren 1.an aurkeztu zen lehenengoz Loiolako Santutegian San Ignazio jaialdirako. Oso ezagun bihurtu zen hilabete bat geroago Oñatin egin zen Eusko Ikaskuntzako Bilkuran.[3]

Halere, sortzailea nor izan zen, hainbat bertsio dago; badirudi abestiaren sortzailea, zabaltzailea edo lehen omendu ezaguna izan zela Manuel Frantzisko Lekuona Urtxalle pilotari eta bertsolaria.[4]

Jose Luis Ansorena musikariak 1955ean doinu bera zuen Vienako aspaldiko melodia baten berri jaso zuen.[5]

Hitzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agur, jaunak!
Jaunak, agur!
agur t'erdi.
Danak Jainkoak
eiñak gire:
zuek eta
bai gu ere.
Agur, jaunak!
Agur!
Agur t'erdi.
Hemen gire.
Agur, jaunak!

Beste bertsio bat[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertsio tradizionalak emakumeak ez zituen aipatzen eta denak Jainkoak eginak garela adierazten zuen. EHUk 2015ean beste bertsio bat plazaratu zuen, ekitaldi berezietan kantatzen den abesti honetan ere emakumeak barne hartzeko asmoz.[6] Hartara, bertsio berriak jaunak ez ezik andreak ere aipatzen ditu; eta, aitzitik, jainkorik ez da aipatzen. Hona hitzak:

Agur Jaunak
eta Andreak!
Agur t'erdi.
Danak berdinak
einak gire.
Zuek eta
bai gu ere.
Agur jaunak
(e)ta andreak!
Agur t'erdi.
Hemen gire.
Agur danak!

Jatorrizko bertsio baten hitzen azalpen bat[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joxe Mari Mitxelena Oiartzungo pilota ikertzaileak frogatzen duten dokumenturik ez izan arren, belaunaldiz belaunaldi transmititutako kontakizuna jaso du.[7][8] Horren arabera, 1851n, Maulen elkarri desafioa bota zioten Urtxallek eta Mauleko Errotaria garaiko pilotari ezagunak –desafioak buruz burukoak izaten ziren, eta gero bakoitzak bere taldea osatzen zuen–. Orduan ere, Iparraldeko lau Oiartzungo hiruren aurka lehiatu ziren, eta orduan ere oiartzuarrak atera ziren garaile. Jokalari oiartzuarrak etxera bueltatu ziren, baina Urtxallek segituan hartu zuen Mauleko ostaturako bidea. Herritarrak gonbidatu eta gitarrarekin giroa berotu zuen. Erretiratzeko orduan, Mauleko Errotariari bota omen zion kanta famatua, jatorrizko hitzak denborarekin apur bat aldatu badira ere:

Agur Jauna,
(aurkariari zuzenduz, Mauleko Errotariari)
Jaunak agur,
(ostatuko gainontzekoei)
Agur t´erdi.
Denak Jainkoak
iñak gire
(“iñak” Oiartzunen esan ohi den moduan, “gire” zuberotarrez)
zuek eta bai ni ere.
(Urtxalle Jainkoa zela esan ohi zen, pilotan baldintza beretan beti irabazi egiten zuelako. Bera ere, gainontzekoen moduan, hezur eta haragizkoa zela esan nahi zuen horrela)
Agur, Jaunak, Agur
Agur t´erdi hemen gire.

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]


\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}
{
\relative c' {
    \time 3/4
    \repeat volta 2 { d4 g4 b4 d2. b4 g4 c4 b2. a4 d4 a4 g2.}
    \repeat volta 2 { b4 b4 c4 a2 a4 a4 a4 b4 g2. b4 b4 d4 a2. a4 a4 b4 g2. d4 g4 b4 d4 g2 e4 d2 b4 g4 c4 b2. a4 d4 a4 g2. g4 g4 g4 g2.}
 }
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
A -- gur jau -- nak (e)ta an -- dre -- ak, a -- gur t'er -- di.

Da -- nak ber -- di -- nak
ei -- nak gi -- re.
Zu -- ek e -- ta
bai gu e -- re.

A -- gur jau -- nak,
(e)ta_an -- dre -- ak!
A -- gur t'er -- di.
He -- men gi -- re.
A -- gur da -- nak!
  }
}

\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 4)
  }
}

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz)"El "Agur Jaunak" nació en Rentería", Txistulari aldizkaria 102 (1980), orr. 15-17
  2. (Gaztelaniaz)Ezkurdia, Luis (1968) Los miqueletes Icharopena 211-218. or..
  3. (Gaztelaniaz) Pérez-Aguirre, Ignacio (1963), «Agur Yaunak. El estreno», El Diario Vasco.
  4. «Agur Jaunak abesti ospetsuaren jatorriaz hiru bertsio daude, eta denetan Manuel Franzisko Lekuona Urtxalle pilotaria dago tartean: batzuek diote Iparraldean entzun eta Hegoaldera ekarri zuela; beste batzuen esanetan Maulen jokatutako desafio batean beste pilotari batek berari kantatu zion; eta hirugarren bertsioari kasu eginez artista oiartzuarrak berak kantatu zuen lehen aldiz.»
    Mikel Garcia: «Pilotari bohemio bat boteretsuenen artean», Argia astekaria, 2155. zenbakia (2008ko urriaren 19a).
  5. (Gaztelaniaz) Ansorena Miranda, Jose Luis (1999) «Procedencia de algunas melodías populares vascas (Euskal abesti herrikoi batzuen jatorria)» Txistulari 179 (orr.: 5-13).
  6. Garikoitz GOIKOETXEA: «'Agur Jaunak' kantuaren hitzak aldatu dituzte EHUren ikasturte hasierako ekitaldian», Berria, 2015-09-10.
  7. Pilotari bohemio bat boteretsuenen artean, Argia astekaria, 2155. zenbakia (2008ko urriaren 19a).
  8. Urtxalle, pilotari bohemioa bideoa, . Noiz kontsultatua: 2016.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]