Aktinoide

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Zenbaki atomikoa Izena Ikurra
89 Aktinioa Ac
90 Torioa Th
91 Protaktinioa Pa
92 Uranioa U
93 Neptunioa Np
94 Plutonioa Pu
95 Amerizioa Am
96 Kurioa Cm
97 Berkelioa Bk
98 Kalifornioa Cf
99 Einstenioa Es
100 Fermioa Fm
101 Mendelebioa Md
102 Nobelioa No
103 Lawrentzioa Lr

Aktinoideen serieak aktinioaren eta lawrentzioaren artean dauden 15 elementu kimiko barne hartzen ditu. Elementu hauen zenbaki atomikoak 89 eta 103 artean daude [1]. Seriearen izena multzoko lehen elementutik, aktiniotik alegia, eratorri da, eta azken hau grezierazko ακτις (aktis), "izpi" terminotik, elementu hauen erradioaktibitatea adierazteko.

IUPAC erakundeak aktinido ordez aktinoide hitza erabiltzea aholkatu du, "-ido" sufijoa ioien izenetan erabiltzen baita. Taula periodikoaren zenbait antolamendu alternatibotan aktinioa edo lawrentzioa multzotik kanpo kokatzen dira.

Aktinoideen propietate kimikoak ez dira lantanidoen serieko elementuenak bezain parekoak, eta askotariko oxidazio-egoerak jasan ditzakete. Honen eraginez, hasieran ez zegoen garbi aktinioa, torioa eta uranioa d blokeko elementutzat hartu behar ziren edo ez. Aktinoide guztiak erradioaktiboak dira.

Lurrazalean aztarna-elementu gisa baino kantitate handiagoetan agertzen diren elementu bakarrak torioa eta uranioa dira. Neptunioa eta plutonioa uranio-meetan aurkitu da aztarna modura, uranioaren desintegrazio edo bonbardaketaren ondorioz. Gainerako aktinoideak jalkin erradioaktiboetan aurkitu dira, edo partikula-talkagailuetan sintetizatu dira. Seriearen azken erdiko elementuek erdibizitza oso laburra dauka.

Gehienetan aktinoideak taula periodikoaren gorputz nagusiaren azpian kokatzen dira (lantanidoen seriearen azpian), beheko ohar baten antzera. Taula periodikoaren beste bertsio batzuetan bi serie hauek bere lekuan jartzen dira, aktinoideen eta lantanoideen kokapena hobeto erakusteko.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aktinoide Aldatu lotura Wikidatan