Alaska

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Alaska
State of Alaska

Ameriketako Estatu Batuak Ameriketako Estatu Batuetako estatua
Alaskako bandera
Bandera
Alaskako zigilua
Zigilua
Ezizena: The Last Frontier (Azken muga)
Goiburua: North to the Future
Hiriburua Juneau
Hiri handiena Anchorage
Eremua 1.717.854 km²
Biztanleria 731.449 (2012)
Dentsitatea 0,49 bizt / km²
Alaska in United States (US50).svg
Gobernadorea Sean Parnell (R)
Senatariak Lisa Murkowski (R)
Mark Begich (D)
Laburdura
ISO 3166-2
Alas.
US-AK
www.alaska.gov

Alaska (ingelesez əˈlæskə ahoskatua; aleuteraz: alaxsxaq, «kontinentea» esan nahi duena) Amerikako ipar-mendebaldeko muturrean dagoen lurraldea da. Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) estatuetako bat da 1959tik. Ozeano Artikoa du iparraldean, Ozeano Barea hegoaldean, Kanada ekialdean, eta Beringeko itsasartea mendebaldean. Itsasarte horren bestaldean, Errusia dago. AEBetako gainerako estatuetatik bereizita dago geografikoki. Hiriburua Juneau da.

McKinley mendiaren ikuspegia.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru eskualde nagusi bereizten dira Alaskan: batetik mendilerro garaiak, Mc Kinley (6.194 m, Ipar Ameriketako gailurrik altuena), Logan (5.956 m) eta San Elias (5.510 m); bestetik, barnealdeko goi ordokiak, Yukon ibaiak igarotzen dituenak, eta azkenik, Brooks mendiek bereizten duten Artiko Ozeano aldea.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hegoaldeko ozeano aldeko klima hain gogorra ez bada ere, barnealdeko kontinente aldeko klima oso hotza da (-57° C-rainoko tenperaturak). Iparraldea polarra da.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mea aberastasunak handiak dira: urrea (gainbehera), kobre eta petrolio ustiapenak eta ikatz eta burdin gordailu handiak. Arrantza industria (izokina, halibuta eta karramarroak) mea industriaren parekoa da; halaber, kontserba industria. Laborantza (lekadunak eta fruitu mamitsuak) oso zabalduta dago, latitudea kontuan hartzen bada. Larruki eta zur industria handiak ditu. Komunikazio zailtasunak oztopo handia dira ekonomiarako. Airezko trafiko handia du.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beringek 1741. urtean esploratu ondoren, Errusiaren eskuetara igaro zen, okupazio hura hala-moduzkoa izan bazen ere. 1867ko martxoaren 30ean Estatu Batuek Alaska erosi zioten Errusiari, 7,2 milioi dolarren truke (4,19 $/km²). Lurraldeak garapen handia izan zuen urreketarien etorrerarekin (1885-1907, nagusiki). Fairbanks eta AEBek Columbia Britainiarrean barrena lotzen dituen bidea 1942. urtean eraiki zen, japoniarrek Aleutiarrak hartu ondoan. 1959ko urtarrilaren 5ean, Alaska AEBetako 49. estatua bihurtu zen. 1964an lurrikara izugarri batek eraso zuen Alaskako hegoaldea eta 1989ko martxoan «Exxon Valdez» petrolio ontziak izan zuen istripuaren ondorioz, 40 milioi litro petrolio isuri zen hango kostaldean, kalte ekologiko izugarriak sorraraziz.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inuit komunitate batzuk ere bizi dira inguru hartan, jatorri europarrekoak nagusi badira ere.

Hizkuntzei dagokienez, ingelesa da nagusia (hiztunen % 85.7), inuiterazkoak, berriz, % 5.2 dira eta espainierazkoak, % 2.9.

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anchorage, Alaskako hiririk handiena.
Fairbanks, Alaskako bigarren hiririk handiena eta nagusiena barnealdean.
Juneau, Alaskako hirugarren hiririk handiena eta hiriburua.
Zbk. Udalerria Mota 2010eko bizt.
1 Anchorage Hiri 291,826
2 Fairbanks Hiri 31,535
3 Juneau Hiri 31,275
4 Badger EEL 19,482
5 Knik-Fairview EEL 14,923
6 College EEL 12,964
7 Sitka Hiri 8,881
8 Lakes EEL 8,364
9 Tanaina EEL 8,197
10 Ketchikan Hiri 8,050
11 Kalifornsky EEL 7,850
12 Wasilla Hiri 7,831
13 Meadow Lakes EEL 7,570
14 Kenai Hiri 7,100
15 Steele Creek EEL 6,662
16 Kodiak Hiri 6,130
17 Bethel Hiri 6,080
18 Palmer Hiri 5,937
19 Chena Ridge EEL 5,791
20 Sterling EEL 5,617
21 Gateway EEL 5,552
22 Homer Hiri 5,003
23 Farmers Loop EEL 4,853
24 Fishhook EEL 4,679
25 Nikiski EEL 4,493
26 Unalaska Hiri 4,376
27 Barrow Hiri 4,212
28 Soldotna Hiri 4,163
29 Valdez Hiri 3,976
30 Nome Hiri 3,598
31 Goldstream EEL 3,557
32 Big Lake EEL 3,350
33 Butte EEL 3,246
34 Kotzebue Hiri 3,201
35 Petersburg Hiri 2,948
36 Seward Hiri 2,693
37 Eielson AFB EEL 2,647
38 Ester EEL 2,422
39 Wrangell Hiri 2,369
40 Dillingham Hiri 2,329
41 Deltana EEL 2,251
42 Cordova Hiri 2,239
43 Prudhoe Bay EEL 2,174
44 North Pole Hiri 2,117
45 Willow EEL 2,102
46 Ridgeway EEL 2,022
47 Bear Creek EEL 1,956
48 Fritz Creek EEL 1,932
49 Anchor Point EEL 1,930
50 Houston Hiri 1,912
Community name Type 2010 Pop.
51 Haines EEL 1,713
52 Lazy Mountain EEL 1,479
53 Sutton-Alpine EEL 1,447
54 Metlakatla EEL 1,405
55 Cohoe EEL 1,364
56 Kodiak Station EEL 1,301
57 Susitna North EEL 1,260
58 Tok EEL 1,258
59 Craig Hiri 1,201
60 Diamond Ridge EEL 1,156
61 Salcha EEL 1,095
62 Hooper Bay Hiri 1,093
63 Farm Loop EEL 1,028
64 Akutan Hiri 1,027
65 Healy EEL 1,021
66 Salamatof EEL 980
67 Sand Point Hiri 976
68 Delta Junction Hiri 958
69 Chevak Hiri 938
King Cove Hiri
71 Skagway EEL 920
72 Ninilchik EEL 883
73 Funny River EEL 877
74 Talkeetna EEL 876
75 Buffalo Soapstone EEL 855
76 Selawik Hiri 829
77 Togiak Hiri 817
78 Mountain Village Hiri 813
79 Emmonak Hiri 762
80 Hoonah Hiri 760
81 Klawock Hiri 755
82 Moose Creek EEL 747
83 Knik River EEL 744
84 Pleasant Valley EEL 725
85 Kwethluk Hiri 721
86 Two Rivers EEL 719
Womens Bay EEL
88 Unalakleet Hiri 688
89 Fox River EEL 685
90 Gambell Hiri 681
91 Alakanuk Hiri 677
92 Point Hope Hiri 674
93 Savoonga Hiri 671
94 Quinhagak Hiri 669
95 Noorvik Hiri 668
96 Yakutat EEL 662
97 Kipnuk EEL 639
98 Akiachak EEL 627
99 Happy Valley EEL 593
100 Big Delta EEL 591

Oharra: EEL erroldak esleitutako lekuak dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alaska Aldatu lotura Wikidatan