Aleutiarrak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Aleutiarrak
Bering Sea Aleutian Is Alaska map.png
Aleutiarrak hemen kokatua: Ozeano Barea
Aleutiarrak
Aleutiarrak
Aleutiarrak (Ozeano Barea)
Bertako izena Aleutian Islands
Geografia
Uharteak denera >300
Uharte nagusiak Unimak, Unalaska, Umnak, Attu, Atka
Azalera 17.670 kilometro koadro
Punturik garaiena Makushin sumendia (2.857 m)
Politika
Herrialdea  AEB
Estatua Alaska
Hiri populatuena Unalaska
Hiri populatuenaren biztanleria 4.437
Herrialdea  Errusia
Kraia Kamtxatka
Gizartea
Biztanleria 8.162
Talde etnikoak Aleutiar etnia

Aleutiarrak[1] (ingelesez: Aleutian Islands) Amerikako ipar-mendebaldeko sumendi-uhartedia da, Alaskako penintsula Ozeano Bareko Bering itsasartean barrena luzatzen dena. Uharteek Bering itsasoa ixten duen 1.800 kilometroko arkua eratzen dute. 300 uharte eta uhartexka baino gehiago dira, 17.666 kilometro koadroko eremua harten dutenak.[2] Ia uhartedi osoa Estatu Batuetako Alaskan dago, baina mendebaldeko muturra Errusiakoa da. 2002an 8.162 biztanle ziren, erdiak aleutiar etniakoak.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Catherine uhartedia izena eman zitzaien 1867 arte; egungo izena txuktxierazko aliat hitzetik dator (euskaraz: uharte).

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aleutiarrak ez dira uharte multzo bakarra, zenbait taldetan banaturik baitaude:

  1. Fox uharteak
  2. Lau mendietako uharteak (Uniiĝun)
  3. Andreanof uharteak (Niiĝuĝin tanangis)
  4. Rat uharteak (Qax̂um tanangis)
  5. Near uharteak (Sasignan Tanangin)
  6. Komandante uharteak (Errusiakoak)

Uharte nagusiak honako hauek dira:

  • Unalaska - 2.721 kilometro koadro - 1.759 biztanle.
  • Unimak - 4.070 kilometro koadro - 64 biztanle.
  • Amaknak - 8,5 kilometro koadro - 2.524 biztanle.
  • Umnak - 1.777 kilometro koadro - 39 biztanle.
  • Attu - 893 kilometro koadro - 20 biztanle.
  • Akutan - 334 kilometro koadro - 713 biztanle.
  • Atka - 1.048 kilometro koadro - 95 biztanle.
  • Adak – 711 kilometro koadro - 316 biztanle.

Klima ozeanikoa da, hotza eta oso euritsua

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vitus Beringek eta Aleksei Txirikovek 1741ean esploratuak, Siberiatik etorritako larru ehiztariak bizi ziren uharte hauetan. Garai hartan 20.000 inguru ziren; 1885ean, tratu txarrek eta eritasunek ahulduta, 3.000 baizik ez ziren geratzen. Errusiak saldu zizkien uharte hauek, Alaskarekin batera, Estatu Batuei 1867an. Bigarren Mundu Gerran, Attu eta Kiska uharteetan egokitu ziren japoniarrak (1942ko ekaina-1943ko maiatza). Duela gutxi, K.a. 8000. urteko giza finkamenduak aurkitu dira bertan, ordurako Siberiatik etorritako herriek bizi zirelako adierazgarri.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aleutiarrak Aldatu lotura Wikidatan