Alexandro Handia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Alexandro Handiaren mosaiko bat.

Alexandro Handia edo Alexandro III.a Mazedoniakoa, antzinako grezieraz: Μέγας Ἀλέξανδρος, Megas Alexandros, (Pella, K. a. 356ko uztailaBabilonia, K. a. 323ko ekainaren 10) Mazedoniako erregea izan zen (K. a. 336K. a. 323), eta antzinaroko buruzagi militar arrakastatsuenetarikoa.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alexandro Handia Pellan, Mazedoniako hiriburuan, jaio zen K. a. 356an, eta Babilonian hil, 323an. Mazedoniako errege Filipo II.a eta Olinpia izan zituen gurasoak. Aristotelesen ikasle izan zen.

Korintoko batzarrean heleniar konfederazioko buru izendatu zuten, eta izendapen hura onartu ez eta matxinatu ziren greziar hiriei eraso zien. Tebas suntsitu zuen, eta Atenas menderatu. Grezian nagusi zela, Asiaren konkista prestatu zuen bere jeneralekin. Armada indartsu batek lagundurik, Dario III.a persiarraren armadari nagusitu ondoren (Graniko, K. a. 334), Asia Txikiko kostaldeko hiri guztiak hartu zituen; eta, Gordio eta Tarso hirietan egonaldi bat eginda, berriro menderatu zituen persiarrak (Issos, K. a. 333). Gero, Siria, Fenizia eta Tiro hartu zituen (K. a. 332). Gaza konkistatu ostean, Egipton sartu eta Alexandria sortu zuen. Mesopotamia aldera jo zuen eta, Tigris eta Eufrates ibaiak zeharkatu ondoren, Darioren armada indartsua barreiatu zuen Gaugamelako ordokian, Arbelesetik hurbil (K. a. 331). Azkenik, Babilonia, Susa, Persepolis, Pasargada eta Ekbatana hiriak hartu eta Asiako errege titulua eskuratu zuen.

Dario III.a hildakoan, Baktriana, Hirkania eta Sogdiana lurraldeak konkistatu zituen, eta Alexandria izeneko kolonia militar ugari eraiki zituen. Persiar Inperioaz jabetuta, India aldera jo zuen, Indus ibaia zeharkatu (K. a. 326) eta, Poros erregeari nagusitu eta gero, hiriburutzat hartu zuen Babiloniara itzuli behar izan zuen, bere soldaduen nekeak behartuta (K.a. 325). Han Satira, Dario III.aren alaba, hartu zuen bigarren emaztetzat (K. a. 324). Handik gutxira hil zen (K. a. 323), eta haren inperioa luzagabe desegin zen. Hil zenean Alexandroren jeneralek banatu egin zuten inperioa.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alexandroren Inperioaren mapa

Hartutako lurraldeak batzeko, konkistatu ahala hiriak sortu zituen Alexandrok. Hiriak ongi kokatuak ziren, harri zoldaz urbanizatuak eta ur-horniketa zabalekin, zenbaiti bere izena jarri zion. Inbaditutako lurrak autonomia mantentzen zuten, baina bere erregetzaren pean. Bere osteko jeneralak, merkatariak eta jakintsuak bertan jartzen ziren bizitzen, horrela zabaldu zuen grekoen kultura eta hizkuntza. Alexandro Handiak heleniarren zabalkundeari eta Erromatar Inperioari bidea ireki zien.

Alexandrok fusio politika ezarri zuen: konkistaturiko lurraldeetako biztanleak armadan eta administrazioan sartu, eta gudariak beste herrietako emakumeekin ezkontzera bultzatu (berak ere halaxe egin zuen).

Alexandroren heriotzak dinastiaren azkena ekarri zuen (ondorengorik gabe hil baitzen), eta inperioa haren jeneralen artean (diadokoak) banatu zen. Konkista haien ondorioz greziarrek luzaroan kolonizatu zituzten urruneko lurralde horiek, eta Aro Helenistikoa deritzona gertatu zen, greziarren eta ekialdeko kulturen nahasketa alegia.

Alexandroren irudiak iraun egin du historian zehar, hainbat kulturatan mito ere bihurtuta. Akilesen pare jartzen du kondairak.

Zinema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2004ean Oliver Stone estatubatuar zinema zuzendariak Alexandro Handia erregearen bizitzan oinarritutako Alexander filma estreinatu zuen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alexandro Handia Aldatu lotura Wikidatan