Edukira joan

Altzaga

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Gipuzkoako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Altzaga (argipena)».
Altzaga
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Altzaga udalerria. Atzealdean Usurbe mendia ageri da; eta behealdean, berriz, Arama udalerriko hainbat etxe.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaGoierri
Izen ofizialaAltzaga
AlkateaMaite Garmendia Erauskin
(Altzaga Denok Elkarrekin)
Posta kodea20248
INE kodea20906
Herritarraaltzagar
Ezizenazakurrek
Kokapena
Koordenatuak43°03′51″N 2°09′17″W / 43.064166666667°N 2.1547222222222°W / 43.064166666667; -2.1547222222222
Mapa
Azalera2,52 km²
Distantzia41 km Donostiara
Demografia
Biztanleria165 (2025:  −6)
alt_left 80 (%48,5) (%51,5) 85 alt_right
Dentsitatea0,65 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]		% 23,31
Zahartze tasa[1]% 16,45
Ugalkortasun tasa[1]‰ 52,63
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 84,21 (2011)
Genero desoreka[1]% -8,89 (2011)
Langabezia erregistratua[1]% 8,76 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 86.42 + % 5.56 hartzaile (2021)
Etxeko erabilera[3]% 81.48 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1615 (juliotar egutegia)
Webguneahttp://www.altzaga.eus

Altzaga Gipuzkoako erdialdean eta Goierrin kokaturik dagoen landa-udalerri txiki eta euskalduna da, eskualdean biztanle gutxien daukana, Gaintzarekin eta Aramarekin batera. UEMAko kidea da. Altzagarrek zakurrak ezizena dute.

Etimologiaren aldetik, izena haltz zuhaitzetik datorkio.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean, Legorreta; ekialdean, Baliarrain eta Gaintza; hegoaldean, Zaldibia; eta mendebaldean. Itsasondo eta Arama mugakide ditu.

Mapa
Altzaga eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1960ko hamarkadaren amaieran Altzaga eta Itsasondo batu ziren, eta hogei bat urte geroago banandu egin ziren.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an zituen 188 biztanleetatik % 18,62k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak % 5,32 ziren.[4] XXI. mende hasieran etxe berriak egin ziren eta horren ondorioz, familia gehiago joan ziren Altzagara bizitzera.[5]

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 85 gizon, 80 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
1.18
 
85-89
 
2.50
4.71
 
80-84
 
2.50
5.88
 
75-79
 
5.00
7.06
 
70-74
 
2.50
4.71
 
65-69
 
3.75
8.24
 
60-64
 
5.00
12.94
 
55-59
 
11.25
9.41
 
50-54
 
11.25
8.24
 
45-49
 
8.75
4.71
 
40-44
 
2.50
1.18
 
35-39
 
3.75
1.18
 
30-34
 
2.50
2.35
 
25-29
 
5.00
4.71
 
20-24
 
10.00
14.12
 
15-19
 
5.00
4.71
 
10-14
 
11.25
1.18
 
5-9
 
7.50
3.53
 
0-4
 
0.00
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[6]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 37,1 udalerri berean jaioak ziren[9], probintziako batez bestekoaren (% 45,5) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 2,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,3 —probintzian % 11,6—.

Udal
Prob
Udalerri berean · % 37,1Probintzia berean · % 52,8Beste erkidegoa · % 2,8Estatutik kanpo · % 7,3
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 89,3 Gipuzkoan, % 0 Bizkaian, eta % 0 Araban jaio ziren[10].

Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 89,3EAEtik kanpo · % 10,7
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 5 atzerriko nazionalitatea zuten[11]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Mendebaldeko Europa (% 50), Hego Amerika (% 25), Ekialdeko Europa (% 25) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Kolonbia, Argentina, Errumania dira.[12]

Amer
Euro
Amerika · % 57,1Europa · % 42,9
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Kolonbia6 · % 42,9
Argentina2 · % 14,3
Errumania2 · % 14,3
Erresuma Batua1 · % 7,1
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 68 etxebizitza zeuden: 58 (% 85,3) nagusiak eta 10 (% 14,7) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[13] Etxebizitza nagusien % 89,7 jabetzan zegoen eta % 5,2 alokairuan.[13]

68etxebizitza
58nagusi

Etxebizitza multzoa

58
10
Nagusiak (58)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (10)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

52
Jabetzan (52)Alokairuan (3)Beste modu batean (3)

Guztira 58 etxegune zeuden, batez beste 2,9 egoiliarrekoak; horietatik 14 (% 24,1) pertsona bakarrekoak ziren.[13]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

14
13
29
Egoiliar 1 (14)2 egoiliar (13)3-5 (29)6-9 (2)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 136,1 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 56,7 urtekoa.[13] Etxebizitzen % 82,4 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[13] Etxebizitzen % 2,9 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

56
12
Etxebizitza 1 (56)2 (12)

Gela kopurua

35
14
12
1-3 gela (2)4 (35)5 (14)6 (12)7 edo gehiago (5)

Bainugela kopurua

36
30
Bainugela 1 (36)2 edo gehiago (30)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 91,4 banakakoa eta % 8,6 noizean behingoa.[13] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 3,4 igogailua.

Berogailu mota

% 91,4
% 8,6
Banakakoa (% 91,4)Noizean behingoa (% 8,6)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 0,0
Ur bero zentrala% 93,1
Igogailua% 3,4

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Altzagako Antonio Zubeldiaren[14] testigantza, altzagako eskolan erdaraz egin beharraren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[15][16] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Altzagako euskara[17] gipuzkeraren[18] aldaera bat da, sartaldeko gipuzkeraren[19] parte den Goierriko euskara[20] zehazki. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren % 88,69 euskalduna zen.[4]

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Altzagan»

1991n berriz udalerri bihurtu zenetik alkate berbera eduki zuen Altzagak 24 urtez: Imanol Muxika Katarain.

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Altzagako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[21]
Imanol Muxika Katarain[21][22] 1991 a 1995 Herri Batasuna
Imanol Muxika Katarain[21] 1995 1999 Altzagako Artea
Imanol Muxika Katarain[21] 1999 2003 Altzagako Artea
Imanol Muxika Katarain[21] 2003 2007 Altzagako Artea
Imanol Muxika Katarain[21] 2007 2011 Altzagako Artea
Imanol Muxika Katarain[21] 2011 2014 b Altzagako Artea
Imanol Muxika Katarain[21][23] 2014 2015 Kudeaketa Batzordea
Eluska Ibarguren Miguel[21][24] 2015 2016 c Altzagako Artea
Mitxel Arizkorreta Baron[21][25] 2016 2019 Altzagako Artea
Maite Garmendia Erauskin[21][26][27] 2019 2023 Altzaga Denok Elkarrekin
Maite Garmendia Erauskin[28][29] 2023 Jardunean Altzaga Denok Elkarrekin

a 1991. urtean Altzaga Itsasondotik banandu eta udalerri bihurtu zen.

b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

c Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

Altzagarate auzoa

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Altzagarate ermita

Aipatzekoak dira XVI. mendeko San Migel parrokia-eliza eta Altzagarateko Amaren baseliza; azken horretan Andre Mariaren irudi erromanikoa dago. Herriko festak irailaren 29an egiten dituzte, San Mikelen omenez.

Bestela, ondare zibilean nabarmentzekoak dira herrian hain ugariak diren baserriak.

Altzagatar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Herrigunea.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. 1 2 «Web Eustat. Altzagako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-03-30).
  5. ↑ «Eluska Ibarguren (Altzagako alkatea): "Bizia eta bizitasuna eman nahi diogu Altzagako herriari"» Goierriko Hitza 2015-11-04 (kontsulta data: 2020-03-30).
  6. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  7. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  8. ↑ <ref> «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  9. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  10. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  11. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  12. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  13. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  14. ↑ «Zubeldia Olano, Antonio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  15. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  16. ↑ «Altzagako eskolan erdaraz hitz egin behar zuten - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  17. ↑ «Altzaga - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  18. ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  19. ↑ «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  20. ↑ «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  21. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2021-02-02).
  22. ↑ «Altzagan Artea taldeak lortu ditu zinegotzi guztiak» Goierriko Hitza 2011-05-22 (kontsulta data: 2025-10-17).
  23. ↑ «Altzagan udal kudeaketa batzordea eratu dute, eta hasi da aurrekontua lantzen» Goierriko Hitza 2014-05-20 (kontsulta data: 2025-10-17).
  24. ↑ «Eluska Ibarguren (Altzagako alkatea): "Bizia eta bizitasuna eman nahi diogu Altzagako herriari"» Goierriko Hitza 2015-11-04 (kontsulta data: 2025-10-17).
  25. ↑ «Mitxel Arizkorreta izendatu dute Altzagako alkate» Goierriko Hitza 2016-11-10 (kontsulta data: 2025-10-17).
  26. ↑ «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 (kontsulta data: 2025-10-17).
  27. ↑ ««Udala osatzen dugun taldeen harremanak ontzea nahiko nuke»» Goierriko Hitza 2019-10-02 (kontsulta data: 2025-10-17).
  28. ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-12-06).
  29. ↑ ««Horrelako herri txikietan egunerokoan oinarritzen da lana»» Goierriko Hitza 2023-10-03 (kontsulta data: 2025-10-22).
  30. 1 2 cetxenagusia. (2018-11-07). «Altzaga» Goierri Turismo (kontsulta data: 2020-03-30).
  31. ↑ «Goitia Garmendia, Juan Domingo» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-03-30).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Altzaga&oldid=11398550"(e)tik eskuratuta