Edukira joan

Amendüze-Unaso

Amendüze-Unaso
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Amendüzeko eliza eta pilotalekua

Bandera


Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Amendeuix-Oneix
AuzapezaArnaud Mandagaran (2015-2020)
Posta kodea64120
INSEE kodea64018
Herritarraamendüztar-unastar
Kokapena
Koordenatuak43°20′43″N 1°02′48″W / 43.3453°N 1.0467°W / 43.3453; -1.0467
Azalera7,66 km2
Garaiera32-168 metro
Distantzia35 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria448 (2018:  6)
alt_left 240 (%51,1) (%48,9) 230 alt_right
Dentsitatea61,62 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 17,17 (2010)
Erabilera% 1,74 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera1594

Amendüze-Unaso ([amendys̻e unas̺o]) Nafarroa Behereko ipar-ekialdeko udalerri bat da. 2006an, 406 biztanle zituen.

Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean dago kokaturik.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 13,6 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1320 mm-koa da, urtarrilean 12,8 euri-egun eta uztailean 8,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago, 2,4 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1219,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10,1 °C-koa da, 2001ko abenduaren 25an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 14,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (21,0 °C) eta hotzena urtarrila (7,7 °C). Urteko prezipitazioa 1453 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (184 mm) eta lehorrena abuztua (79 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,26 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,4 °C) baino 1,4 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,6 °C) eta hotzena 1972 (12,6 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Amendüze-Unaso)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.7 8.1 10.6 12.5 15.9 19.0 20.9 21.0 18.2 15.3 10.9 8.5 14.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 146 123 118 131 124 99 81 79 105 124 184 141 1453
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,4 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,3−0,3+0,9+0,8+1,1+1,2+0,6+1,0−0,2+0,5+0,6+0,8
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,4 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

1846an Amendüze eta Unaso batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko.

BiztanleriaUrtea2002503003504004505001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 230 gizon, 240 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
2.17
 
90-94
 
2.08
2.17
 
85-89
 
4.17
2.17
 
80-84
 
2.08
4.35
 
75-79
 
3.75
8.26
 
70-74
 
5.83
8.26
 
65-69
 
10.00
6.09
 
60-64
 
10.00
16.96
 
55-59
 
14.17
4.35
 
50-54
 
4.17
0.00
 
45-49
 
4.17
2.17
 
40-44
 
6.25
6.52
 
35-39
 
6.25
6.52
 
30-34
 
0.00
0.00
 
25-29
 
6.25
12.61
 
20-24
 
12.50
2.17
 
15-19
 
2.08
6.52
 
10-14
 
0.00
2.17
 
5-9
 
2.08
6.52
 
0-4
 
4.17
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Amendeuix-Oneix udalerrian 472 biztanle zeuden eta 210 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,25 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 34,8). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 27,6 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[9]

472biztanle
210elkarbizitza-unitate
2,25lagun elkarbizitza-unitateko
152familia
Udalerria
% 29
% 35
% 10
% 28
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 152 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (73). Guraso bakarreko 20 familietatik 15etan ama zen guraso bakarra. 93 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 25k seme-alaba bakarra zuten etxean, 30k bi, eta 5k hiru edo gehiago.[9]

73
60
20
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean93
Seme-alaba bat25
Bi seme-alaba30
Hiru seme-alaba5
Lau edo gehiago0

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 30,0), eskulangileak (% 16,2), erdi-mailako lanbideak (% 13,8), artisau, merkatari eta enpresa-buruak (% 13,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 30,0) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. 15 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 7,1).[9]

Udalerria
% 14
% 14
% 11
% 16
% 30
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 247 etxebizitza zeuden. Horietatik 209 egoitza nagusi ziren, 16 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 23 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (204), eta apartamentuak gutxi ziren (43). Egoitza nagusietatik 162 beren jabearen bizilekuak ziren, 45 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 2 doan lagata.[10]

247etxebizitza
209egoitza nagusi
204etxe
43apartamentu

Etxebizitza multzoa

209
23
Egoitza nagusia (209)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (16)Hutsik (23)

Etxe mota

204
43
Etxea (204)Apartamentua (43)

Jabetza egoera

162
45
Jabeak (162)Alokairuan (45)HLM (1)Doan lagata (2)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (61).[10]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik26
1919-19457
1946-197015
1971-199061
1991-200546
2006-202043

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (141). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (100 etxebizitzatan). 194 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 91 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 109tan bi edo gehiago.[10]

Gela kopurua

1 gela3
2 gela5
3 gela24
4 gela35
5 gela edo gehiago141

Berogailu mota

28
100
75
Gas sarea (2)Fuel-olioa (28)Elektrizitatea (100)Gas botila (4)Bestelakoak (75)

Aparkalekua eta ibilgailuak

194aparkalekua
91ibilgailu 1
109ibilgailu 2+

Azken urteotan Donapaleuren gerizpean bizi izan duen hazkuntza dela eta, Unasok aurrea hartu dio Amendüze udalburuari biztanlerian eta horrek, besteak beste, bien arteko ika-mikak areagotu ditu.

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 271 biztanleetatik 216 aktibo ziren (% 79,7), horietako 197 lanean (% 72,7) eta 19 langabezian (aktiboen % 8,8).

27115-64 urteko biztanle
% 79,7aktibo
% 72,7lanean
% 8,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 55,3
25-54 urte% 96,4
55-64 urte% 66,3
Gizonak% 79,7
Emakumeak% 80,4

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 25,0
BEPC, brebeta% 11,1
CAP-BEP% 13,6
Batxilergoa% 11,7
Goi-mailako +2% 5,4
Goi-mailako +3/4% 0,0
Goi-mailako +5% 3,1

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,8). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

55 ez-aktibotik 19 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 34,5), 25 erretiraturik zeuden (% 45,5) eta 12 bestelako ez-aktibo ziren (% 21,8).

Ez-aktiboak

% 35
% 45
% 22
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 16
% 9
% 27
% 18
% 25
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 174 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 197 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

174enplegu udalerrian
% 74,7soldatapeko
% 25,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.500 eurokoa zen.

28.500 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

Egun udalerriko Armel-Pierre Drouilhet auzapeza Unasokoa da (lehenago Arño Thicoipe amendüztarra izan zen) eta aipatu demografiari segituz herri honek 7 udal kontseilari baditu ere, Amendüze udalburuak 4 baino ez ditu.

Amendüztar-unastar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1993ko abuztuaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,6 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Aicirits », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  8. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  9. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Nafarroa Beherea
Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]