Edukira joan

Ameriketako Estatu Batuetako Indigenentzako Barnetegiak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Carlisleko (Pennsylvania) Indiako Industria Eskolako ikasleak, 1900 inguruan.

Ameriketako Estatu Batuetako Indigenentzako Barnetegiak (American Indian boarding schools), Indiarrentzako Egoitza Eskola ere deitua (Indian Residential Schools), XIX. mendearen hasieratik XX. mendearen erdialdera arte Estatu Batuetan ezarritako barnetegien sare bat izan zen, Estatu Batuetako indigena haur eta gazteak asimilatzeko, "zibilizatzeko" edo kultura euroamerikarrean asimilatzeko helburuarekin. Akulturazio prozesu horretan, eskolek Estatu Batuetako biztanle indigenen kultura gutxiesten zuten, eta haurrek beren hizkuntza eta erlijioa alde batera utzi behar zituzten. Horrekin batera, ikasleek gai euroamerikarretan oinarritutako oinarrizko instrukzioa jasotzen zuten.[1] Ez ziren bakarrik amerindiarren eskolak, Hawai irletan ere sistema bera ezarri baitzuten bertakoentzat.

Natibo amerikarren kasua nazio baten patroi nazionalaren eta «berreziketa-politiken» suntsipenaren adibide arketipikoa da, genozidioaren adibide argigarrian, Raphael Lemkinek definitu zuen moduan.[2]

Ikasleak fisika Elektrizitate esperimentua egiten Carlisle Indian School eskolan, 1915 - NARA - 518926

Hasieran, joera desberdinetako misiolari kristauek fundatu zituzten barnetegi horiek, gobernu federalaren onespenarekin, indiar erreserbetan misioak eta eskolak ezartzeko, batez ere mendebaldeko sektore nahiko mortuetan. XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, gobernu federalak erreserbetan haur indigenei oinarrizko hezkuntza proposatzen zieten ordena erlijiosoak ordaintzen zituen, hezkuntza-sare propioa ezarri aurretik. Baina horietaz, gain, erreserbetatik kanpoko asimilazio ereduan oinarritutako barnetegiak ezarri zituen Indiako Aferen Bulegoak. Horietara bidaltzen zituzten haurrak, batzuetan, tribu ezberdinetakoak ziren. Erlijio-ordenek erreserbetatik kanpoko eskolak ere ireki zituzten.

Haurrak, oro har, kultura euren nazioko kulturetan murgilduta zeuden, garai hartan askotarikoa zena. Barnetegiek beren jatorrizko kulturen sinboloak uztera behartzen zituzten ikasleak: ilea mozten zieten, estatubatuar estiloko uniformeak jantzi behar zituzten, ez zuten beren ama-hizkuntzez hitz egiteko eskubiderik, eta izen tradizionalen ordez ingelesezko izenak jartzen zizkieten, asimilatzeko eta «kristautzeko» asmoz.[3] Askotan, ikastetxe horietako erregimena latza zen, baita hilgarria ere, batez ere haur gaztetxoenentzat, beren familiengandik indarrez bananduta eta jatorrizko identitateak eta kulturak alde batera uztera behartuta.[3] XX. mendearen amaiera aldera egindako ikerketetan, batez ere elizek zuzendutako eskoletan egindako[4] sexu-abusu eta abusu fisiko eta psikologikoen arazoak egiaztatzen dituzten dokumentu ugari aurkitu dira. National Museum of the American Indian erakundeak, hala ere, adierazi du apopilo ohi batzuek eskolako urteen oroitzapen ona gordetzen dutela, bertan trebetasunak lortu eta adiskidetasun iraunkorrak irabazi baitzituzten.[5]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Irakaslea eta ikasleak ikasgelan, Sitka Industrial Training School, Sitka, Alaska, circa 1900-1915 (AL+CA 7400)

1776an, Kongresu Kontinentalak Indiar ordezkariei apaizak kontratatzeko baimena eman zien, bertakoei irakasteko. Mugimendu hori azkartu egin zen 1812ko gerraren ondoren. 1819an, Kongresuak 10.000 xedatu zituen irakasleak kontratatzeko eta eskolen funtzionamendurako. Baliabide horiek misiolari-eskolen artean banatu ziren, gobernuak ez zuelako beste modurik biztanleria indigena hezteko.[6]

1820an, Senatuak Indiako Gaietarako batzordea sortu zuen, eta, handik urtebetera, antzeko batzorde bat sortu zen Ordezkarien Ganberan. 1824an, John C. Calhoun gerra-idazkariak, Kongresuaren baimenik gabe, Indigenen Gaietarako Bulegoa (Bureau of Indian Affairs, IA) sortu zuen Gerra Departamentuan funts hori administratzeko. 1832an Kongresuak Indiako Gaietarako ordezkaria kargua ezarri zuen, eta 1844an aldarrikatu zuen funts horiek erabiliko zirela indiarrak desagertu ez zitezen eta, aldiz, haiek zibilizatzeko eta eskolak emateko. Grant presidentea (agin: 1869 y 1877), asmo bakezale azaldu zituen bere hitzaldietan, baina, aldi barean, bere egundupean zeuden William Tecumseh Sherman y Philip Sheridanek indiarren aukako erasoak jarraitu zituzten, zibilen kanpalekuen sarraskiak barne.[2]

Sezesio Gerraren (1861 - 1865) ondoren, barnetegien aldeko mugimendua indarra hartzen hasi zen: erreformista batzuk indigenen patuaz kezkatzen dira, eta hezkuntza eta tratu zuzena jasotzearen alde egiten dute, gainerako herritarrak bezala formatzeko asmoz. Borondate hori 1879an, Pensylbanian, Carlisleko Indiako Industria Eskola ireki zenean gauzatu zen.

Haur indigenen hezkuntzan ingelesa erabiltzea ageri da lehen aldiz Indiarren Bake Batzordearen txostenean: agiriaren arabera, hizkuntzen arteko aldea oztopo handia zen, eta beharrezkoa zen hizkuntza indigenak desagerraraztea eta ingelesarekin ordezkatzea. 1871n gobernuak "Propiations Act for Indian Education" ("Jabetze Hezkuntzarako Legea") bozkarazi zuen, erreserbetan eguneko eskolak irekitzea inposatuz.[6] 1873an, Indiako Batzordeetako ordezkarien zuzendaritzak txosten bat bidali zuen Kongresura, adierazteko eguneko eskolek huts egiten dutela haurrei ingelesa irakasten, haurrek egunean 20 ordu ematen dituztelako beren etxean, beren ama-hizkuntza hitz egiten.[6]

80. hamarkadan, gerra askoren ondoren, eta, hainbat txostenek adierazi zutenez, dirutza gastatu ondoren, kongresistek ikusten hasi ziren gerraren estrategiaren emaitzak ez zirela oso onak, eta politika bakezalerantz jo zuen. Politika horren baitan, indiarren zibilizatzea zen ardatzetako bat: landa lurrak eman, jabetza pribatura ohitu, kolonoen estiloko etxea jabetzan izan, kristau bilakatu, eta noski, seme-alabak kolonoen eskoletara eraman. Kongresistek ikusi zuten askoz merkeagoa zela indiarrak heztea, gerlak egin baino. Richard Henry Prattek ere bere eskolako emaitzak aurkeztu zituen. Aspalditik baziren eskolak erreserbetan eta misioetan, eta 1879. urtetik aurrera Pratten Carlisleko heziketa industriala. Tribuen kontseiluek zuzendutako eskolak egon ziren, baina haietan ez zen tribuarekiko arbuioa sustatzen eta agintari eta aholkulariri kolonialek ez zeuden pozik lortzen zituzten emaitzekin: ez zioten indigena izateari uzten. Misiolariek amandako hezkuntzan oso antzeko zerbait geratu zen. Beraz, gomendatzen zen bake politikaren helburuak bikoitza izan behar zuen: alde batetik, ezagutzak hezi eta eman behar zituen, eta, bestetik, borondateak eta nortasun kolektibo komuna sortu behar zituen nazioaren (Amerikako Estatu Batuarren nazioaren) gainerakoarekin. Bestalde, gobernu federalak emango zien heziketan, lanbide bat ikasi behar zuten, eta horitik sortu zen "heziketa industriala" kontzeptua. «Berreziketa-politika» horren arrakasta hain handia izan zen, ezen Carlisle herrialde osoko biztanle indigenen hezkuntzarako erakundeen prototipo bihurtu baitzen. [2]

1879an Cumberland konderrian (Pennsylvania) Richard Henry Pratt brigadierrak, populazio indigenaren hezkuntzarako institutua sortu zuen Carlisle herrian, The United States Indian Industrial School izenarekin. Erreserbetatik kanpo eta barnetegi-erregimenean kokatutako eskola horren helburua heztea eta «zibilizatzea» zen. Berak idatzi zuen esaldia askotan gogoratu zian da amerindiarren gaien ikerketetan: "Kill the Indian in him, and save the man" (Hil bere barruan dagoen indiarra eta salbatu gizona).[7] Richard Henry Prattek eskola horretako zuzendariak ere "kanpora eramateko sistema" bat erabili zuen, ikasle indigenak uda garaian eta lizeotik irten eta hurrengo 3 urteetan etxe ez-indigenetan kokatuz, kultura ez-autoktonoa ikas zezaten. 1900. urtean Carlisle sisteman, 1.880 ikasle zeuden.[6]

1887an, barnetegietara diru gehiago bideratzeko asmoz, Kongresuak Compulsory Indian Education Act[6] legea bozkatu zuen. 1891n, derrigorrezko eskolatze-lege federal bati esker, funtzionario federalek beren familiei eta erreserbei indarrez kendu ahal izan zizkieten haur indigenak. Gobernuak, orduan, haurrak pobrezia eta miseria girotik erreskatatzen zituela argudiatu zuen, eta «bizitzeko gaitasunak» erakusten zizkiela. Tabatha Tooney Booth-ek, Oklahomako Unibertsitateko ikerlariak, Cheaper Than Bulletsen idatzi zuen: "Guraso askok seme-alabak bidaltzea beste aukerarik ez zuten izan, Kongresuak Indiarren Gaietarako ordezkariei familien errazioak, arropak eta dirulaguntzak atxikitzeko baimena ematen zietelako, seme-alabak matrikulatzeari uko egiten zioten gurasoei. Agente batzuek erreserbako polizia ere erabili zuten gazteak bahitzeko; hala ere, zailtasunak izan zituzten bertako poliziek, ekintza horietaz nazkatuta, uko egitea nahiago zutenean edo gurasoek seme-alabei “ezkutaketa” joko berezi bat irakasten zietenean."[8]

Oro har, Prattek ondorioztatu zuen herri baten nortasun kolektiboa desintegratzea eta haren ordez beste bat inposatzea eragiketa motela zela, eta bere eskolen helburua zela tribua traizio egitea eta indibidualizazioa eta Estatu Batuekiko abertzaletasuna sustatzea. Hala ere, lehen industria-eskolak 1879tik aurrera sortu baziren ere, Kongresuak ez zien herritartasuna eman 1924ra arte oraindik eskuratu ez zuten amerikar natiboei.[2]

Asimilazio behartuko estrategiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"Tom Torlino, Navajo, before and after" Ezkerreko argazkia 118an egin zioten, navajo nazioko gaztea eskolara iritsi zenean eta eskuinekoa 1885an.

Carlisle eskolaren printzipioetako bat adingabeak «beren etxeetako eragin txarretatik» ateratzea zen, eta, horregatik, erakundeak barnetegi moduan funtzionatzen zuen, eta bertan «zuriekin kontaktuan egoteagatik neurri handi batean molda zitezkeen». Eskola-adinean zeuden adingabeak familietatik bereizteak aukera ematen zuen adingabe horiek «berriro hezteko», eta hori gertatu behar zen ikasle horiek gizarte nagusiarekin harremanetan jartzean, haiek gizarte horren balioak xurgatu zitzaten eta gizarte horrek etorkizuneko herritarrak onar zitzan, bihurtu eta itzuli ondoren. Bultzatzaileen iritziz, «Indiar arazoa» tratatzeko sistema gizatiarragoa zen, gerra baino askoz ere ekonomikoagoa eta nabarmen eraginkorragoa. Adingabe horiek beren familietatik bereizi zituzten, izen berriak eman zizkieten, beren hizkuntza hitz egitea galarazi zieten, ilea moztera behartu zituzten, janztera eta Mendebaldetarren modura jatera, baita kultura nagusiaren berezko kirolak egitera ere, eta beste portaera-eredu batzuetara egokitzeko agindu zieten. Irakasgaiei dagokienez, ingelesa nagusitu zen irakasteko hizkuntza gisa, eta haurrak beraiena ez zen herri baten historia eta erlijioa ikastera behartu zituzten. Erlijioari ere garrantzia eman zitzaion.[2]

1910etik 1917ra, Estatu Batuetako gobernu federalak misioetako eskolak eta barnetegiak diruz lagundu zituen.[9] 1885ean Indiarren 106 eskola ireki ziren, horietako asko bertan behera utzitako instalazio militarretan. Langile militarrak eta preso indigenak bizi ziren barnetegiak indigenak AEBetako kultura orokorrean murgiltzeko modu aproposa zela uste zuen gobernuak. Deskulturazio ahalegin horietan, indigenak indarrez ateratzen zituzten familietatik, kristautasunera bihurtzen zituzten eta antzinako kultura eta ohiturak ikastea edo praktikatzea eragozten zieten; erregimen zorrotz eta militar baten arabera bizi ziren.

Iristen zirenei, sartzeko prozedura bat ezartzen zitzaien, arropa tradizionala kendu eta ilea moztea, alegia. Gero, «beharrezko diziplina transmititzeko, eskola osoaren egunerokotasuna funtzionamendu militar batean oinarritzen zen, eta jarduera bakoitza ordutegi zorrotz bati jarraituz egiten zen».[10] Administratzaileek ikasleak hezten zituzten, Europako metodoen arabera nola landu irakatsiz, teknika autoktonoak baino hobeak zirela uste baitzuten. Landa-sektoreko barnetegietako bizi-baldintza gogorrak eta aurrekontu-mugak kontuan hartuta, ikastetxeek askotan baserriko lanari esker elikatu behar ziren, ganadua hazi behar zuten eta beren fruta eta barazkiak ekoitzi behar zituzten.[11]

Carlisle eskolako ikasle izandako neska bat bere familia bisitatzen

Iritsi eta berehala, ikasleek ez zuten inolako eskubiderik "indiar izateko". Barnetegietako administratzaileek "debekatu egiten zuten, eskolan zein erreserban, abesti eta dantza tradizionalak, zeremoniazko jantziak edo "basatiaren" beste edozein jantzi janztea, antzinako erlijioen praktika, ama hizkuntzen praktika eta genero rolen banaketa tradizionala". Administratzaileen aburuz, emakume gazteek esparru berezia izan behar zuten, beren etorkizuneko etxeetan asimilazio kulturala iraunaraziko zuten funtsezko eginkizunagatik. Beren familiei kendutako eta barnetegietara bidalitako neska eta emakume gazteak, Hampton Normal and Agricultural Institute-n bezala, gobernu federalak "Indiar nesken hezkuntzari buruz zuen ikuspegia jarraitzera bultzatzen zituzten, emakume horiek, etxeko andre on bihurtzeko trebatuta, beren hurkoei kultura amerikar menderatzailean asimilatzen lagunduko zietelakoan".[12]

Barnetegietako langileek asimilazio politika aplikatzeko hitzezko zigorretara jotzen bazuten ere, beste metodo bortitzagoak erabiltzen ziren, eta zigor fisikoak ohikoak ziren gizarte euroamerikarrean. 2000. urtean argitaratutako Archuleta et al. egileen txosten batek dioenez, eskola-umeek "sodazko xaboiarekin ahoa garbitzea zieten beren ama-hizkuntza hitz egiten zutenean; arauak hausten bazituzten, batzuetan gela isolatu batean sartzen zituzten eta ogiarekin eta urarekin bakarrik elikatzen zituzten; eta egunero gorputz-zigorren eta bestelako zigor zorrotzen eraginpean egoten ziren".

Seneca Training School. Ikasleen abesbatza, estatubatuarren erlijiozko salmo bat ikasten. 1905.
Seneca Training School. Wyandotte, Oklahoma. Musika banda. Amerindiar musika musika-tresnak ez zituzten ikasten.

Ikasleak askatuak edo graduatzen zirenean, beren tribuetara itzuli eta asimilazioa han zabaltzea espero zen. Ikasle askok, beren erreserbetara itzulita, aurre egin behar zieten atzerritarrak izatearen sentimenduari, hizkuntza- eta kultura-oztopoei eta nahasmenduari, trauma osteko estresaren nahasmenduei eta jasandako tratu txarren ondorio traumatikoei gehitzen zitzaizkienak. Gazteei zaila egiten zitzaien zaharrak errespetatzea, eta haien familietan ere erresistentziak zituzten angloamerikarren aldaketa kulturalak ezarri nahian zebiltzanean.[11] Eskola industrialetik igaro ondoren, ikasle ohi asko arrotzak bihurtu ziren bai ingurune zurietan bai indigenetan, komunitate zurietan onartuak izateko bertakoegiak zirelako, baina baita zuriegiak ere jatorrizko komunitateetan sartzeko.[2]

Irakasleak ikasle ohiak bisitatzen zituztenean, honako irizpide hauen arabera baloratzen zuten haien arrakasta: etxe txukuna, "arropa hiritarra", ezkontza kristaua, "ondo zaindutako" haurtxoak, jabetza indibidualeko lurrak, haur eskolatuak, lan ohitura eraginkorrak eta familian eta tribuan "zibilizatutako" manerak sustatzeko autoritate posizioa.[11]

Osasun-arazoak eta heriotza-tasa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen hasieran maiz gainezka zeuden barnetegietan osasun politika publikorik ez zegoenez, ikasleek gaixotasun infekziosoak harrapatzeko arriskua zuten, hala nola tuberkulosia, elgorria eta trakoma. Garai hartan, gaixotasun horietako bakar bat ere ezin zen antibiotikoen bidez tratatu, ezta txertoen bidez kontrolatu ere, eta epidemiek barnetegia honda zezaketen.[13]

Phoenix Indian School, Phoenix, Maricopa County, Ospitalea.

Eskoletan gainpopulazioak gaixotasunen hedapena bultzatu zuen. Langileek, askotan gaizki ordainduta, jarraipen mediko irregularra proposatzen zuten; barnetegietako funtzionarioek ezin zuten jarraibideak aplikatu haur gaixoak, propio, besteengandik isolatzeko.[14] Tuberkulosia bereziki hilgarria zen barnetegiko ikasleen artean eta haur asko han zeuden bitartean hil ziren; senideekin komunikatzea eragozten zitzaien eta askotan ez zituzten haiek abisatzen euren haurra gaixotzen zenean. Areago, gertatzen zen eskolak gurasoei ez ziela jakinarazten semea hil zitzaienik. 1918-1919ko gripe izurrite handiak, indigenak gogor kolpatu zituen, eta biktima asko hil zituen.[15]

1928ko Meriam Report txostenak barnetegietan gaixotasun infekziosoek izan zuten eragina zehazten zuen, txarto elikatzearen, pilaketaren, osasun-baldintza kaskartzearen eta gehiegizko eskola-umeen ahultzearen ondorioz asko hedatu baitzen. Txostenak dio bertakoen heriotza tasa, beste kategoria etnikoetan alderatuz gero, sei eta erdi aldiz handiagoa izan zela.[16]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Pemberton, Mary Annette (2019 martxoa), "Death by Civilization",The Atlantic
  2. ↑ a b c d e f (Gaztelaniaz) Irujo, Xabier. (2020). «Matar al indio y salvar al hombre. Genocidio. Significado, alcance y aplicabilidad del término» Índice Histórico Español 133: 81-128. ISSN 0537-3522..
  3. ↑ a b (Ingelesez) Stephen Magagnini. Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals. in: California's Lost Tribes..
  4. ↑ (Ingelesez) Soul Wound: The Legacy of Native American Schools. .
  5. ↑ (Ingelesez) Boarding Schools STRUGGLING WITH CULTURAL REPRESSION. National Museum of the American Indian 2017-07-22.
  6. ↑ a b c d e (Ingelesez) Bowker, Kathie Marie. (2007). The boarding school legacy : ten contemporary Lakota women tell their stories. (kontsulta data: 2025-08-23).
  7. ↑ «"Kill the Indian in him, and save the man": R. H. Pratt on the Education of Native Americans | Carlisle Indian School Digital Resource Center» carlisleindian.dickinson.edu (kontsulta data: 2025-08-24).
  8. ↑ (Ingelesez) «History: Annual report of the Commissioner of Indian Affairs, for the year 1891 (60th): Report of the Commissioner of Indian Affairs» Annual reports of the Commissioner of Indian Affairs (Washington, D.C: G.P.O.).
  9. ↑ (Ingelesez) «Away from Home: American Indian Boarding School Stories» EUSA (kontsulta data: 2025-08-23).
  10. ↑ (Ingelesez) Hutchinson, Elizabeth. (2001). «Modern Native American Art: Angel DeCora's Transcultural Aesthetics» The Art Bulletin 83 (4): 740–756.  doi:10.2307/3177230. ISSN 0004-3079. (kontsulta data: 2025-08-23).
  11. ↑ a b c (Ingelesez) Hultgren, Mary Lou (1989) To lead and to serve: American Indian education at Hampton institute 1878–1923, Virginia Foundation for the Humanities and Public Policy in cooperation with Hampton University.
  12. ↑ (Ingelesez) Hutchinson, Elizabeth. (2001). «Modern Native American art: Angel DeCora's transcultural aesthetics» The Art Bulletin New York 83 (4): 740–56.  doi:10.2307/3177230..
  13. ↑ (Ingelesez) J. Child, Brenda (1998 ) Boarding school seasons: American Indian families, 1900–1940, Lincoln : University of Nebraska Press, ISBN: 9780803214804. 55 or.
  14. ↑ (Ingelesez) Child Brenda J. (1998) Boarding school seasons: American Indian families, 1900- 1940, University of Nebraska Press, Lincoln: University of Nebraska Press c1998, ISBN 0803214804, 56 or.
  15. ↑ (Ingelesez) Child Brenda J. (1998) Boarding school seasons: American Indian families, 1900- 1940, University of Nebraska Press, Lincoln: University of Nebraska Press c1998. ISBN 0803214804. 5 or.
  16. ↑ (Ingelesez) Author unlisted (2001). Native American Issue: "The Challenges and Limitations of Assimilation", The Brown Quarterly, 4 lib. 3 zk.

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Ameriketako_Estatu_Batuetako_Indigenentzako_Barnetegiak&oldid=10387335"(e)tik eskuratuta