Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Arantxa Urretabizkaia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Arantxa Urretabizkaia
Arantxa Urretabizkaia (Pamiela argitaletxea).jpg
Bizitza
Jaiotza Donostia1947ko uztailaren 1a (72 urte)
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Familia
Ezkontidea(k) Xabier Elorriaga
Hezkuntza
Heziketa Bartzelonako Unibertsitatea
Hizkuntzak euskara
gaztelania
Jarduerak
Jarduerak autorea, idazlea, itzultzailea, poeta, zinema aktorea eta gidoilaria
Jasotako sariak
Literaturaren Zubitegiko fitxa 139
IMDb nm0882088

Arantxa Urretabizkaia Bejarano (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko uztailaren 1a) euskal idazle eta kazetaria da. Eleberrigintzan jardun izan du batik bat, baina olerkigintzan eta gidoigintzan ere egin ditu lanak. Feminista da, eta Hondarribiko alardean emakumeek gizonen pare desfilatzeko eskubidearen aldeko borrokan nabarmendu da. Izan ere, Hondarribian bizi da azken hamarkada hauetan.

Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1983an.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donostiako Loiola auzoko Txomin Enean jaio zen. Hiru urteko zelarik, Donostiako Egia auzora aldatu zen familiarekin. Hamahiru urterekin idazkaritza ikasten hasi eta hamaseirekin, berriz, erizaintzaren ikasketari ekin zion. Historiako lizentzia eskuratu zuen Bartzelonan 1975 urtean.

Familia abertzale batean sortua, hiru neba-arreba ziren eta aita zortzi urtez egon zen kartzelan heriotza-zigorra jasota. Aita hil zenean hasi zitzaion euskararen aldeko jarrera sendotzen. Ramon Saizarbitoriak eta Ibon Sarasolak gurasoek markatutako bidetik aldentzeko indarra eman ziotela adierazi du.[1]

Lur argitaletxearen inguruko taldean hasi zen idazten, Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola eta Rikardo Arregirekin batera. Hain zuzen, Ibon Sarasola bere "irakurle handia" dela adierazi du. Xabier Elorriaga aktorearekin dago ezkonduta. Seme baten ama da.[2][3]

Zenbait hedabidetan ere lan egin du, artikuluak idazten eta solaskide moduan. 1977an Egin egunkarian hasi zen kazetari lanetan, eta geroztik, EITB, El Diario Vasco (Zabalik gehigarrian, bereziki), Deia, eta El Mundo hedabideetan ere jardun du.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arantxa Urretabizkaiari buruz Ahotsak proiekturako egindako bideoa
Arantxa Urretabizkaia 2017ko Euskadi Literatura Sarien ekitaldian.

Narrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Poesia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zinema gidoiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bestelakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itzulpenak: euskarara ekarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Afrika iraultzaren alde (Frantz Fanon), 1970, Ibon Sarasolarekin batera.
  • Sozialismoaren frogantzak (Maurice Dobb), Lur, 1971.
  • Euskal Berdintasuna (A. Otazu), 1973.

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1971. Gipuzkoa saria. San Pedro bezperaren ondokoak poesia liburuagatik.
  • 1981. Ignacio Aldekoa Ipuin Sariketa. X. saria. "Baina ez egunero" ipuinarekin.
  • 1982. Espainiako Kritika Saria euskarazko poesiari. Maitasun magalean poesia liburuagatik.
  • 1982. Irun Hiria saria. Maitasun magalean poesia liburuagatik.
  • 2001. Rikardo Arregi saria. Zabalik astekarirako elkarrizketengatik.
  • 2017. Euskadi saria euskarazko saiakerari. Bidean ikasia liburuagatik.[5]
  • 2019. Abbadia Saria[6].

Beste hizkuntzetara itzuliak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zergatik panpox

  • (Katalanez) Per què, menut? (Sant Boi de Llobregat: Ediciones del Mall, 1982). Itz. Josep Daurella
  • (Gaztelaniaz) ¿Por qué, Panpox? (Sant Boi de Llobregat: Ediciones del Mall, 1986). Itz. egilea bera: Arantxa Urretabizkaia
  • (Bulgarieraz) Червената тетрадка ; Защо пампушко? (Sofia: Panorama, 2018). Itz. María Pachkova. Liburuak Koaderno gorriaren itzulpena eta beste lan batzuk ere jasotzen ditu.

Saturno

Koaderno gorria

  • (Gaztelaniaz) El cuaderno rojo (Donostia: Ttarttalo, 2002). Itz. Iñaki Iñurrieta. 2013an berrargitaratua (Arre: Pamiela)
  • (Errusieraz) Krasnaya tetrad (San Petersburgo: St. Petersburg University Press, 2007). Itz. Elena Zernova
  • (Alemanez) Das rote Heft (Bohn: Pahl-Rugenstein, 2007). Itz. Jürgen Wolf
  • (Italieraz) Quaderno rosso (Milan: Gran Vía, 2008). Itz. Roberta Gozzi
  • (Ingelesez) The Red Notebook (Nevada: University of Nevada, 2009). Itz. Kristin Addis (itz.). Center for Basque Studies, University of Nevada, Reno.
  • (Eslovenieraz) Rdeči zvezek (Eslovenia: Malinc, Gran Vía, 2018). Itz. Bárbara Pregelj
  • (Bulgarieraz) Червената тетрадка ; Защо пампушко? (Sofia: Panorama, 2018). Itz. María Pachkova. Liburuak Zergatik panpoxen itzulpena eta beste lan batzuk ere jasotzen ditu. Bulgarierarako itzulpena aurkeztu da Bulgariako Sofia eta Plovdiv hirietan, Etxepare Euskal Institutuak eta Donostia 2016 kultur hiriburutzak bultzatutako programari esker sortutako liburua. [7]

Hiru mariak

Zuri-beltzeko argazkiak

Bidean ikasia

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Arregi, Miren (2018), «"Liburu berriena saltzen dudan aldiko ez dut euroa lortzen"» (PDF), Puntua (Goiena astekaria), . Noiz kontsultatua: 2019-03-19.
  2. Urkiza, Ana (2006) Zortzi unibertso zortzi idazle: elkarrizketak Alberdania ISBN 84-96643-37-9.
  3. «Urretabizkaia, Arantxa - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2019-01-25.
  4. Olaziregi, Mari Jose () «Arantxa Urretabizkaia: Bidean ikasia, Pamiela, 2016 (Euskadi Saria, 2017).» Erlea, 11. zenbakia ISSN 1889-7576.
  5. Kulturklik Leire Bilbao, Ander Izagirre, Mikel Valverde eta Matías Múgica dira aurtengo Euskadi Literatura Sarietako gainerako irabazleak.
  6. «Arantxa Urretabizkaiak jasoko du 2019ko Anton Abbadia saria» ORAIN Gipuzkoa . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  7. «´Koaderno gorria´ nobelaren itzulpena Bulgarian aurkeztuko du Arantxa Urretabizkaiak» Etxepare institutuaSustatu 2018-03-26.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Kortazar, Jon: Arantxa Urretabizkaiaren poesiaren irakurketa. - Egan, 2000-1/2, 93-105

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]