Arbolantxa bidea

Arbolantxa bidea

Bilbo, Begoñako errepublika

Herrialdea
Probintzia
Udalerria

Euskal Herria

Bizkaia

Bilbo

Bilbo erdigunea

Arbolantxa bidea	Arbolantxa bidea
Arbolantxa bidea

Koordenatuak:

43°15′28″N 02°52′25″W / 43.25778°N 2.87361°W

Arbolantxa edo Alborantxa Begoñako auzoa da. Otxarkoagatik hurbil dago, Bilbon, eta oraindik mantentzen du baserri-giroa.^[1]^[2]

Arbolantxa bidea Otxarkoagako Prestakuntza Zentroan hasten da, igotzen da Azkarairaino, Ibaizabal ibaiaren gainean doa gero bidea Begoña herriaren ekialdeko mugaraino. Hor hasten da Etxebarriko San Antonio auzoa.

Baseliza

Justuren Baseliza Justibaso izeneko parajean zegoen kokatuta, gaur egun Santamarinako Sanatorioko Tapia pabilioi zaharra dagoen lekuan. Baseliza eta ondoko Justu baserriak, etxalde bat osatzen zuten, bata bestearen ondoan zeuden horma baten bidez lotuta, eta antza, antzinan etxe horretan bizi zen baselizaren jagolea.

Baselizan, beste hainbat elizetan egiten zen moduen, lur ematen zen. Enterramendu horien ohiturak edo ermita hor ereikitzea zerikusirik euki daitekee berrehun metro gorago aurkitu den orain dela 2000 urteko Irumugarrieta trikuharriagaz edo gure historiaurreko ohiturekin?

Justu eguneko erromeria

Abuztuaren 6an ospatzen zen Justugune (Justu eguna) eta inguruko beste hainbat ermitatan egiten zen moduan (Santo. Domingo - Egirleta, San Roke edo San Antolinen), meza ostean egun osoko erromeria egiten zen Landazabal baserri ondoko landan, gaur egun txaleta dagoen lekuan. Ospe handiko eguna zen eta bertara, Begoña, Zamudio, Etxebarri eta inguruko beste herrietako jendea hurbiltzen zen. Egun osoa ematen zen bertan iluntzeraino eta batzuk astoz ere mugitzen ziren, umeak eta bazkaria eramateko. Galduta egon zen erromeria luzaro, baina 1995az geroztik berreskuratu egin da, urte batzuetan Tetuane landan eta gaur egun, Arbolantxa bideko Goikoetxe baserri ondoan. Herri bazkaria eta arratsaldeko ospakizunak leku eta era ezberdinetan antolatu izan dira.^[3]

Otxarkoaga Prestakuntza Zentroa
Azken baserritarrak.^[4]
Mahats-parrak
Azkaraiko bidearekin bat egitean
Manolo Legina Arbolantxan^[1]
Harrizko mahaia eta mahats-parrak.
Begoña eta Etxebarri herrien arteko muga Arbolantxa bidean

Goiko aldean ikuspegi zabala dago, bertan panoraman ikus daitezke inguruko herriak: Etxebarri, Basauri, Begoña (Bolueta, Azkarai. eta Otxarkoaga) eta BIlbo. baita itsadarraren ezkerraldeko mendiak ere (Pagasarri, Eretza...).

Ibazabal ibaiak Legizamon penintsula inguratzen duela ikusten da Arbolantxa bidetik. Bukaerako mendietan: Mugarra... Upo, Artanda, Untzueta, Malmasin, eta Pastorenkorta
Ibaizabal ibaia Begoña herriaren ekialdeko muga da. Zenbait auzo: Bolueta, Azkarai. Arbolantxa eta Otxarkoaga. Bukaerako mendien artean Pagasarri eta Eretza.
Txurdinaga-Otxarkoaga, Azkarai eta Arbolantxa Etxebarritik ikusita

Izena

Bizkaiko Aldundiak 1925ean egin zuen Begoñako Errepublikaren mapa topografikoan inguruaren izena ez zen Arbolantxa, mapan hiru tokitan azaltzen da "Alborancha" izenarekin.

Begoñako Errepublikaren mapa topografikoa (1925)

Arbolantxatarren leinua

Arbolantxa leinuak jatorrizko oinetxea Begoñako elizatean zuen, eta bazeuzkan, halaber, bi dorretxe Bilbon: Martín Pérez Arbolantxakoarena Belostikalen —Erribera kalearen kantoian—, batetik, eta Juan Arbolantxakoarena, Barrenkalebarrena kalean —Erribera kalearen kantoian—, bestetik. Bilboko lehen probestua izan zen, eta San Frantzisko komentua egiteko lurrak eman zituen dohaintzan. Desadostasunak izan zituen Errege-erregina Katolikoekin, Enrike III.ak bandokideak lasaitzearren eman zituen ordenantzak berrezarri zituen eta.^[5]

Leinu horri buruzko lehen berria Juan Sánchez Arbolantxakoarena da; hain zuzen ere, 1321ean hiribilduko probestu gisa ageri da, María Díaz Harokoa Bizkaiko andrearen despentsari nagusiari, Juan Pérezi, erregu egiteko batzarrean, Bilboko Kontzejua babes zezan legizamondarrek Basondoko errotetan egin zieten erasotik. 1334. urteko udaberrian, Alfontso XI.ak beraren etxean ostatu hartu zuen, Erregea jaurerriaz jabetzera joan zen, baina ez zuen lortu.

Pedro Arbolantxa Bilbon jaio zen 1476 inguruan, eta leinuko kide nabarmenena da. Merkatari, itsaslari eta abenturazale handia izan zen, bai eta itsasontzi handi baten jabe ere, ontzi horretako maisu ziharduela. Nabigatzaile gisa egin zituen ibileretan, Vasco Núñez de Balboaren kide izan zen. Nabigatzaile ospetsu hark Ozeano Barea aurkitu zuen 1513an. ^[5]

Leinu horretakoa izan zen, orobat, Jerónimo de Arbolantxa poeta. Las Habidas izenburuko liburua argitaratu zuen (Zaragoza, 1566), eta Miguel de Cervantesek Viaje al Parnaso lanean aipatu zuen.^[5]

Erreferentziak

↑ ^a ^b Garmendia, Lander Muñagorri. ««Orain, tabernetan ez da kantatzen»» Berria (kontsulta data: 2017-03-12).
↑ «Lehen arbolantxan dena zen euskaraz, hika hitz egiten genuen» Argia (kontsulta data: 2017-03-12).
↑ Urrutikoetxea, Koldo "JUSTUKO ERMITA ETA JUSTU(E)GUNEKO ERROMERIA" Berton aldizkaria, 1998
↑ Enbeitia, Onintza. (2019-10-31). «Josu Agirre baserritarra, Bilboko 'azken mohikanoa'» EITB (kontsulta data: 2024-09-10).
↑ ^a ^b ^c «BilbaoIzan, ARBOLANTXA KALEA» www.bilbao.eus (kontsulta data: 2025-04-01).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

«Arbolantxa Azkarai - Begoña - Etxebarri» 100 argazki CC-BY-SA lizentziarekin. Flickr

Datuak: Q130271250

Artikulu hau Bizkaiko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa

[:1-1] Garmendia, Lander Muñagorri. ««Orain, tabernetan ez da kantatzen»» Berria (kontsulta data: 2017-03-12).

[2] «Lehen arbolantxan dena zen euskaraz, hika hitz egiten genuen» Argia (kontsulta data: 2017-03-12).

[:22-3] Urrutikoetxea, Koldo "JUSTUKO ERMITA ETA JUSTU(E)GUNEKO ERROMERIA" Berton aldizkaria, 1998

[:0-4] Enbeitia, Onintza. (2019-10-31). «Josu Agirre baserritarra, Bilboko 'azken mohikanoa'» EITB (kontsulta data: 2024-09-10).

[:2-5] «BilbaoIzan, ARBOLANTXA KALEA» www.bilbao.eus (kontsulta data: 2025-04-01).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]