Arkimedesen palinpsestoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Arkimedesen palinpsestoaren orrialdea. Testu elizkoia goitik beheruntz irakurgai dagoena da, aldiz, Arkimedesen idazlana ezkerretik eskuinera irakurgai dagoen eta ahulagoa den testua da.

Arkimedesen palinpsestoa (grezieraz Παλίμψηστο του Αρχιμήδη) jatorriz Arkimedes Sirakusakoa matematikaria, fisikaria eta ingeniaria eta beste zenbaiten idazlanen grezieraz eskuizkribu batean idatzitako testua duen eta kodex bat osatzen duen palinpsesto bat da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatorrizko testua X. mendean idatzia eta bizantziarra zen, eta XIII. mendean kristau fraideek gainidatzi zuten. Ezabaketa erabatekoa izan zen.

Luzaroan bere berririk inork izan gabe egon ondoren, 1840ko hamarkadan Constantine Tischendorf akademikoak Konstantinopla (gaur egungo Istanbul) hirira egindako bisitaldi batean ikusi eta berarekin batera orrialde bat eraman zuen, gaur egun orrialde hau Cambridgeko Unibertsitatearen liburutegian dago. Halere, Johan Ludvig Heiberg (1854-1928) daniar hizkuntzalaria izan zen 1906an palinpsestoa aztertu eta hura ordurarte galdutzat zeuden Arkimedesen idazlanak zirela jabetu zen lehenbiziko pertsona.

Johan Ludvig Heibergek idazlanaren argazkiak atera eta hauetan oinarrituz 1910 eta 1915eko transkripzioak burutu ziren. Halere, Lehen Mundu Gerraren hasierak lan hori eten zuen.

1998-2008 artean zientzialari eta aditu talde batek ultramore, infragorri eta x-izpien bidez jatorrizko testua berreskuratu zuen.

Edukiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Palinpsestoak gaur egun arte ezagutzen den Arkimedesen idazlan hauek kopia bakarrak ditu:

  • Planoen orekari buruz
  • Espiralei buruz
  • Zirkulu baten neurria
  • Esfera eta zilindroari buruz
  • Gorputz flotatzaileei buruz (ezagutzen den grezierazko kopia bakarra)
  • Mekanika teoremen metodoa (ezagutzen den grezierazko kopia bakarra)
  • Stomakion (ezagutzen diren kopien artean osatuena)

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]