Arnasketa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Arnasketa izaki bizidun aerobioek burutzen duten prozesu fisiologikoa da. Prozesu honen bitartez, bizidunek oxigeno molekularra (O2) hartzen dute, beren katabolismoan funtsezko zeregina betetzen duena, karbono dioxido (CO2) kanporatuz.

Arnasketaz jarduterakoan bi maila bereizi behar dira: arnasketa zelularra eta arnasketa fisiologikoa.

Mikrobiologia arloan arnasketa aerobioa eta arnasketa anaerobioa bereizten dira. Arnasketa aerobio azaldutakoari dagokio, eta arnasketa anaerobioan elektroi-hartzailea O2-aren ordez bestelako konposaturen bat izango da. Arnasketa anaerobioa egiten duten mikroorganismoak gai dira sulfatoa, nitratoa, nitritoa, burdina eta beste zenbait konposatu arnasteko.

Arnasketa zelularra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Prozesu honetan zelulak molekula organiko sinpleak (gluzidoak, lipidoak eta aminoazidoak) oxidatzen ditu, energia kimikoa lortuz (ATP).

Arnasketa fisiologikoan hartutako oxigenoa ehunetako zelula guztietara iristen da, eta bertan erabiltzen da arnasketa mota horretan.

Arnasketa zelularra bide katabolikoen bitartez osatzen da. Gluzidoen katabolismoari dagokionez, esaterako, arnasketa aerobioaren prozesuan zelulak glukosa oxidatzen du ekuazio hau osatuz:

C6 H12 O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + energia (ATP)

Arnasketa mota hau (aerobioa) da arruntena izaki bizidunen artean. Ikusten denez, bertan oxigenoak parte hartzen du.

Arnasketa anaerobioa, berriz, oxigenorik gabe burutzen da, eta bakterio batzuek besterik ez dute egiten. Oxigenorik ezean, oxidazioetan askatzen diren elektroien azken hartzailea oxigenoa ez den beste konposatu inorganiko bat da (CO2, NO3, SO4...).

Arnasketa aerobioak eta anaerobioak bide metaboliko berdinak dituzte. Biek ala biek glukolisia dute aitzindaria:

  • 1.-Glukolisia
    • 1.a) Arnasketa aerobioa: Krebs zikloa, arnas katea (oxigenoarekin)
    • 1.b) Arnasketa anaerobioa: Krebs zikloa, arnas katea (oxigenorik gabe)

Errendimendu energetikoa, berriz, ez dute berdina. Arnasketa aerobioan oxidatzen den glukosa mol bakoitzeko 38 ATP molekula ekoizten dira, arnasketa anaerobioan lortzen den ATP kopurua txikiagoa izanik.

Arnasketa zelularra mitokondrioetan gertatzen da, bertan burutzen baitira Krebs zikloa eta arnas katea. Glukolisia, berriz, zitoplasman burutzen da.

Arnasketa fisiologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arnasketa fisiologikoa burutzeko bizidunek era ezberdinetan hartzen dute oxigenoa: azalarez bidez (larruazal-arnasketa), trakearen bidez (arnasketa trakeala, insektuek dutena), birikien bidez (lehorreko ornodunak), zakatzen bidez (arrainak),etab.

Arnasketa mota horietan guztietan gasen elkartrukea gertatzen da, oxigenoa hartuz ingurugirotik (arnasketa zelularrean erabiliko dena) eta karbono dioxidoa (CO2) kanporatuz.

Oxigenoa eta CO2-ren garraioa odolaren bidez egin ohi da. Arnasketa trakealean odolak ez du parte hartzen.

Animalien arnas mekanismoak haien ingurugiroarekin du lotura. Esaterako, animalia urtarren kasuan, uretan oxigeno gutxi dagoenez, gas harrapaketa handitzeko arnas azalak zabaldu egiten dira.

Giza arnasketa eta aireztapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diafragmaren uzkurtzearekin batera, biriken bolumena handitu eta airez betetzen dira. Aire hau albeoloetara pasatzen da eta arterien kapilarrekin gas trukea egiten dute, arterietatik albeoloetara karbono dioxidoa pasatzen da eta albeoloetatik arterietara oxigenoa. Kapilar hauek zain bat osatzen dute eta bihotzera doaz. Prozesu hau aireztatzea da.

Bihotzetik, arteriaren bidez, oxigenoa garraiatzen da gorputzeko zelula guztietara, eta hauetan ere gas trukaketa dago. Arteriatik zeluletara oxigenoa doa eta zeluletatik arterietara karbono dioxidoa. Gero, zainen bidez, bihotzeraino bueltatzen da odola. Hemendik arteria bat ateratzen da biriketara eta prozesu guztia errepikatu egiten da

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arnasketa Aldatu lotura Wikidatan