Arran uhartea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Arran uhartea
On the shore of Brodick Bay - geograph.org.uk - 738636.jpg
Bertako izena Isle of Arran (en)
Eilean Arainn (gd), Herrey (no)
Geografia
Kokapena
Arran uhartea hemen kokatua: Eskozia
Arran uhartea
Arran uhartea
Arran uhartea (Eskozia)
Uhartedia Clydeko fiordoa
Azalera 432,01 km2
Punturik garaiena Goat Fell
Politika
Herrialdea  Erresuma Batua
Lurraldea  Eskozia
Iparraldeko Ayrshire
Hiri populatuena Lamlash eta Brodick
Gizartea
Biztanleria 4.629
Talde etnikoak Eskoziarrak.

Arran uhartea (ingelesez: Isle of Arran, Eskoziako gaeleraz: Eilean Arainn, norvegieraz: Herrey) Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Iparraldeko Ayrshire eskualdean. Herri handienak Lamlash eta Brodick da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Britonieratik datorrenizena izan liteke, "toki garaia" esan nahi du.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Clydeko fiordoan kokaturik dago. 432 km²-ko azalera du, Eskoziako zazpigarren uharte handiena da. 800 metro inguruko mendiak ditu, garaienak Goat Fell (874 m) eta Cìr Mhòr (799 m). Lamlasheko badiaren aurrean Holy uharte txikia dago.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Neolito garaiko aztarna ugari agertzen dira uhartean, honen adibide Machrie Moor harri tenteak. Mesolito eta Brontze Aroetako aztarnak ere badira eta Burdin Aroko gotrorlekuen aztarnak ere bai.

St Brendanek monasterioa altxatu zuen VI mendean. XI mendean Uharteetako Erresumaren barnean zegoen eta 1266an Eskoziako koroaren esku gelditu zen. Eskoziako Independentzia Gerratan ingelesek konkistatu zuten baina 1307an eskoziarrek berreskuratu zuten. Dena dela ingelesek beste hainbatetan ere erasotu zuten.

1503an Arrango konderria eratu zen. Nekazaritza modrnizatu zen eta populazioak gora egin zuen XIX mende hasieran 6.500 biztanle izateraino. Highland Clearances Highlandetako garbiketa garaian Arran uhartea ere hustu zen eta hainbatek Kanadara egin zuten alde. XX mendearen erdialdera 3.500 biztanle baziren ere orain 5.000 inguruan dabil kopurua.

Gaelera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1901eko erroldak gaelera hiztunak %25-49 artean kokatzen ditu ekialdeko zatian, eta %50-74an mendebaldean. 1921erako populazioaren %25etik behera jeitsi zen gaelera hiztunen kopurua eta 1931ean %13a baino ez zen. 2011an %3a baino ez zen gaelera hiztuna.

Herriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arran uhartea Aldatu lotura Wikidatan