Atotxako futbol zelaia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Atotxako futbol zelaia
Atotxa estadioa, Donostia. Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Gipuzkoa
Udalerria Donostia
Koordenatuak 43° 19′ 10″ N, 1° 58′ 31″ W / 43.3195118°N,1.9752008°W / 43.3195118; -1.9752008Koordenatuak: 43° 19′ 10″ N, 1° 58′ 31″ W / 43.3195118°N,1.9752008°W / 43.3195118; -1.9752008
Historia eta erabilera
Irekiera1913
Inaugurazioa1913
Jabea Donostia
Kirola futbola
Erabiltzailea Real Sociedad
Edukiera 26.700

Atotxa Realaren futbol zelaia izan zen ia 80 urtez, 1913 eta 1993 urte bitartean. Taldeak izan duen bigarren futbol zelaia izan zen, Ondarretakoan hasi baitzen jokatzen Reala, sortu zenean.

Atotxak tradizio ingeleseko zelaien itxura eta ikuslegoaren zelairako gertutasun oso handia zuen, futbol partiduetan giro paregabea sortuz, ezaugarri hauek estadio mitikoa bihurtu zuten. 1950. hamarkadan egurrezko harmailak kendu eta egitura berriak eraiki ziren. 1990. hamarkadarako zaharkiturik gelditu zen eta eraistea erabaki zen. 1993. urtean Anoeta estadioan jokatzera pasa zen Reala.

Kokalekua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egia auzoko Mandasko Dukearen pasealekuan eta Iparraldeko geltokiaren ondoan zegoen.

Estadioa bota eta gaur egun hura zegoen orubean eraiki den plaza berriak Atotxako Zelaia plaza izena du, haren omenez.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aranzadi Elkarteak aipatzen du inguru hartan Atotxa izeneko baserri bat bazela eta haren lurretan eraiki zela Atotxa izeneko auzoa. Beste hipotesi batek dio Pascual de Atocha izeneko alkateak[1] XVII. mendean sortu zuela Atotxa auzoa Urumea ibaiaren ertzetan, izan ere ontzigintzan aritu baitzen bertan urte luzetan[2].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donostian futbola izaten ari zen arrakastak txirrindularitzak aurrez izan zuena gainditu zuenean udaletxeak erabaki zuen Club Ciclistak 1888an eraikitako belodromoa botatzea eta haren lekuan futbol zelaia eraikitzea[2]. Monsieur Comet biziki haserretu eta mindu zen footballeursen jarrerarekin eta honako madarikazioa bota zuen: "Erreala ez da inoiz txapelduna izango". Club Ciclistak lehenengo saiakeran eskuratu zuen titulua lortzeko Errealak ia 70 urte itxaron behar zuen[3].

Atotxako futbol zelaiaren inaugurazioaren berria.

Atotxako estadioa 1913ko urriaren 4an inauguratu zen eta Realaren aurkaria Bilboko Athletic Kluba izango zela iragarri zenean ikusmin handiaa sortu zuen. Bilbotik, Irundik, Tolosatik, Miarritzetik eta baita Logroñotik ere garraio bereziak antolatu ziren. Berraondo kapitainaren erretiroko partida ere bazen gainera[4].

Honako hauek izan ziren talde bakoitzeko jokalariak[4]:

  • Real Sociedad: Eizagirre, Arrate, Berraondo, Matxinbarrena, Casanova, Leturia, Minondo, Sidley, S. Elosegi, Sena eta A. Elosegi
  • Athletic: Ibarretxe, Solaun, Hurtado, Iceta, M. Belaustegigoitia, Egia, R. Belaustegigoitia, Moreno "Pitxitxi", Zuazo, Cortado eta Pinillos.

Partida 3-3 berdinketaz amaitu zen eta Atotxaren historiako lehen goleatzailea Pitxitxi izan zen.

Eraikina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkonadaren gelditu ikusgarria. Atzean ikusleak, estadio britainiarretan bezala[5].

Zelaia errektangularra baino trapezio bat zen, fondoetako batean metrobete laburragoa baitzen.

Hasierako Atotxak harmaila nagusi bat zuen, egurrezkoa eta oso apaindurik zegoena. Zutabe ugari zituen, hauek ere apainduraz josiak. Haren parean terraza handi bat zen eta fondoetan bi harmaila txiki zituen. 1950. hamarkadan grada berriak eraiki ziren. Iparraldeko fondoa Fruiten atea (Portería de las Frutas) izenarekin ezagutzen zen, merkatuaren alboan eraiki baitzen. 1970. hamarkadan bigarren harmaila eraiki zen.[5]

Edukieraz garaiko futbol estadioetarako ertaina eta gaur egungo estadioekin parekatuz gero apala izan arren, ikusleak zelaia eta jokalarietatik oso hurbil egotea ahalbideratzen zuen, ziur aski Lehen Mailan ikusleak jokalarietatik hurbilen zeuden estadioa bilakatuz, maiz lehen iladako ikusleek besoa burdin-sareetatik luzatuz gero alboko sakeak nahiz kornerrak jaurtitzera zihoazen jokalariak ia ukitzeko adina. Jendearen hurbiltasun honek presio psikologikoa eragin eta talde bisitariek estadio honetan partiduak irabaztea oso zail egiten zuen, gainera sekulako giroa sortu eta jokalari txuri-urdinak garaipena lortzera auspotzen zituen[5].

Guzti honek estadioari Erresuma Batuko estadioen estetika eta giroa ematen zion, estadio mitikoa bihurtuz, eta berau ezagutu zuten zale txuri-urdinengan betirako oroitzapen on eta ahaztezina utziz. Urte batzuetan 27.000 inguru lagunentzako edukiera izatera ailegatu zen.

1976ko euskal derbia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kortabarria eta Iribar Ikurrinari eusten, 1976ko euskal derbian

1976ko abenduaren 5ean euskal derbia tokatzen zen Atotxan eta oraindik legezkoa ez zen ikurrina atera zuten bi taldeek zelaiaren erdira. Inaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar izan ziren talde bakoitzeko kapitainak eta haiek eutsi zioten ikurrinari[6]. Horretaz gain realarentzako partida biziki ona izan zen, 5-0 emaitzaz irabazi baitzuen. Ordukoa da Satrustegiren gol ikusgarrienetakoa, Iribarri areaz ertzetik buruz sartu ziona[7].

Agur Atotxa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1993ko martxoaren 14an azken euskal derbia jokatu zen. Atotxa estadioa jendez gainezka zegoen eta 19. minutuan Bittor Alkizak sarturiko golari esker Reala 1-0 nagusitu zen[8].

Ekainaren 13an jokatu zen azken hardunaldia eta Errealaren azken gol ofiziala Oceano Andrade da Cruz portugaldar futbolari txuri urdinak sartu zuen[9]. 1993ko ekainaren 2an Erreala eta Euskal Herriko futbol selekzioaren arteko partiduaz agurra eman zitzaion, Anoetako estadioari lekua utziz. Azken gol sinbolikoa ekainaren 22an, Gorka Reizabal eta Arritxu Iribar kazetariek aurkeztutako "Agur Atotxa" ekitaldia jendetsuan, Javier Sagarzazu jokalari txuri urdin zenaren semea eta izen berdineko mutikoak sartu zuen.[10]

Eraisketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urte batzuetan baztertua eta egoera kaskarrean egon ondoren, 1999ko maiatzaren 28an behin betiko eraitsia izan zen, ondoren bertako lursailetan babes ofizialeko etxebizitzak eraiki dituzte futbol zelaia zegoen lurzoruan.

Gaur egun, zelaia zegoen lekuan Atotxako Zelaia plaza dago.

Atotxaren datuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oceanoren gola, Atotxan sarturiko azken gol ofiziala.

Hona hemen Atotxa estadioaren inguruko datu zehatzak:

  • Inaugurazioa: 1913ko urriaren 4an (Real Sociedad 3-3 Athletic)
  • Azken partida: 1993ko ekainaren 13an (Real Sociedad 3-1 Tenerife)
  • Ligako aurreneko partida: 1929ko otsailaren 10a (Real Sociedad 1-1 Athletic)
  • Jokaturiko partidak: 904 partida.
  • Realaren zenbakiak:[11]
    • Irabazitako partidak: 576 partida
    • Sarturiko golak: 1.958 gol
    • Lorturiko puntuak: 1.344 puntu (garaipenak 2 puntu kontatuta)
  • Aurreneko gola: Pitxitxi (Athletic)
  • Gol gehien sartu zituena: Jesus Mari Satrustegi (96 gol)
  • Azken gola: Oceano Andrade (Real Sociedad)

Partida aipagarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1913ko inaugurazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1976ko abenduaren 5a
Real Sociedad 3 – 3 Athletic Atotxako futbol zelaia, Donostia
Sidley Gola ?'
S. Elosegi Gola ?'
Sidley Gola ?'
Pitxitxi Gola ?'
Zuazo Gola ?'
Pitxitxi Gola ?'

1924ko Errege Kopako finala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1924ko maiatzaren 4a
Real Unión 1 – 0 Real Madril Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Fermín Sánchez
Etxebeste Gola 58'

1929: Ligako lehen partida[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1929ko otsailaren 10a
Real Sociedad 1 – 1 Athletic Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Serrano de la Mata
Bienzobas Gola 44' Bergaretxe Gola 45'

1941eko gol festa, 14-2[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1941eko urtarrilaren 8a
Real Sociedad 14 – 2 Real Valladolid Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Villaverde
Pedrín Gola 19'
Azpiazu Gola 21'
Txipia Gola 22'
Pedrín Gola 25'
Azpiazu Gola 27'
Txipia Gola 40'
Azpiazu Gola 44'
Bienzobas Gola 50'
Bienzobas Gola 63'
Izaga Gola ?'
Txipia Gola ?'
Txipia Gola ?'
Bienzobas Gola 80'
Txipia Gola ?'
Lizasoain Gola 42'
Duque Gola ?'

1976ko Ikurrinaren eguna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1976ko abenduaren 5a
Real Sociedad 5 – 0 Athletic Atotxako futbol zelaia, Donostia
Ikusleak: 30.000
Epailea: Sánchez Ríos
Gaztelu Gola 3'
Satrustegi Gola 28'
Satrustegi Gola 31'
Zamora Gola 73'
Gaztelu Gola 88'

1982ko Liga garaipena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1982ko apirilaren 25a
Real Sociedad 2 – 1 Athletic Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Soriano Aladrén
Zamora Gola 55'
Lopez Ufarte Gola 68'
Gola 85' Sarabia

1982ko Superkopa (itzulerakoa)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Madrilen 1-0 galdu zuen Realak. Itzulerako partida 1-0 amaitu zen eta luzapena jokatu behar izan zen.

1982ko apirilaren 25a
Real Sociedad 4 – 0 Real Madril Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Pes Pérez
Uralde Gola 53'
Lopez Ufarte Gola 91'
Uralde Gola 103'
Salguero (b.a.) Gola 104'

1993: azken euskal derbia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1993ko martxoaren 14a
Real Sociedad 1 – 0 Athletic Atotxako futbol zelaia, Donostia
Epailea: Díaz Vega
Bittor Alkiza Gola 19'

Estadioaren zainketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

40 urtez zelaia Errealeko futbolari-ohia zen Amadeo Labarta pasaitarrak zaindu eta mantendu zuen, estadioan bertan etxebizitza zuelarik. Errealak golak sartzen zituenean, estadioaren kanpoaldean suzirik jaurtitzen ziren, Donostia hiriko biztanleak nahiz itsasoan zeuden txalupetako arrantzaleak beren taldeak gola sartu berri zuela ohartu zitezen.

Argazki zaharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Futbolaz haratago[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atotxa estadioa Realaren partidekin lotzen badugu ere, hasierako hamarkadatan beste hainbat kirol jokatu izan ziren bertan, hala nola atletismoa, krosa, boxeoa, belar hockeya, herri kirolak, txirrindularitza... Begiratu ondorengo argazkiak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Atocha, Pascual de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2021-04-02.
  2. a b (Gaztelaniaz) «¿Por qué se llamaba Atotxa?» Real Sociedad 2017-10-04 Noiz kontsultatua: 2021-03-24.
  3. (Gaztelaniaz) "La Real Sociedad jamás será campeón de Copa del Rey". 2020-10-29 Noiz kontsultatua: 2021-03-24.
  4. a b (Gaztelaniaz) «La inauguración de Atocha» El Diario Vasco 2008-10-05 Noiz kontsultatua: 2021-04-02.
  5. a b c (Gaztelaniaz) Santuarios del deporte. Estadio de Atocha, San Sebastián. Noiz kontsultatua: 2021-04-02.
  6. «Aquel histórico 5 de diciembre de 1976 - Athletic Club de Bilbao» athletic.elcorreo.com Noiz kontsultatua: 2021-03-30.
  7. (Gaztelaniaz) 19/07/2013. «El derbi de la ikurriña» www.realsociedad.eus Noiz kontsultatua: 2021-03-30.
  8. (Gaztelaniaz) «La feliz despedida de Atotxa» Real Sociedad 2021-03-30 Noiz kontsultatua: 2021-04-02.
  9. (Gaztelaniaz) «Oceano: 'Nunca olvidaré el último gol de Atotxa'» Mundo Deportivo 2012-10-26 Noiz kontsultatua: 2021-04-02.
  10. El día que habló el mítico campo. 2018ko ekainaren 5a. Mundodeportivo.com (Gaztelaniaz)
  11. (Gaztelaniaz) «Atotxa, mito y realidad» Real Sociedad 2018-06-13 Noiz kontsultatua: 2021-04-02.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]