Aureola
| Aureola | |
|---|---|
 | |
Aureola (latinezko áurea, euskaraz: «urrezko») edo argi-koroa[1] margolan, beirate edo eskulturetan sakratuak diren pertsonaien buruaren inguruan ikusten den disko, uztai edo argi-zirkulua da. Kristau artearen hastapenetan, "argitzapena" irudikatzeko modu hori Jesukristoren irudira mugatzen zen, gero Ama Birjinara, apostoluetara, aingeruetara eta, azkenik, V. mendetik aurrera, santu guztietara eta baita kristau gurtzaren objektu sinbolikoetara ere hedatuz. Batzuetan, santuen irudikapen gotikoetan bereziki, santuaren izena sartzen da aureolan.[2]
Aureola forma obal edo eliptiko gisa ere erabili izan da irudiaren gorputz osoa inguratzen duenean, nahiz eta irudi batzuetan forma zirkular edo karratuak ere ikusten diren. Batzuetan, artistak bere irudien atzean zirkulu urreztatuak edo izarrez apainduak ere jartzen ditu, aureolak irudikatzeko. Buru gaineko disko argitsu gisa irudikatzen denean, halo edo ninbo esaten zaio, eta ninbo eta aureola konbinazioari, berriz, gloria. Ninbo eta aureolaren arteko bereizketa ez da beti errespetatzen, eta azkena da santuen, aingeruen edo Hirutasun Santuko pertsonen indar espiritualaren aura edo agerpen bisuala irudikatzeko modurik ohikoena.
Arte kristauko ninboa V. mendean agertu zen lehen aldiz. Aureolaren jatorria, ordea, mende batzuk lehenago hasi zen, arte aurrekristautar helenistikoan. Pertsiar Inperioan jainkoen eta erregeen irudikapenetan ere ikus daiteke, eta horrela agertzen da Kusango Kanishka, Huvishka eta Vasudevako erregeen txanponetan, baita I. mendeko arte greko-budistaren Budaren irudikapen gehienetan ere. Egiptoarrek eta Grezia helenistikoek Erromatar Inperioaren hasieran erabiltzen zuten. Nimboaren erabileraren adibideak, testuinguru honetan, txanpon erromatarren atzealdeetan ikus daitezke, Trajano (Konstantinoren arkua) eta Antonino Pioren irudikapenekin. Erromatar enperadore batzuk koroa distiratsu bat erabiliz irudikatu ziren maiz, zeinaren izpiek Eguzkitik zetozenak ilustratu nahi zituzten.
Ninboaren forma zirkularra koroaren ideiaren erabilera natural eta primitiboaren forma bat da, goiko gizabanako baten burutik ateratzen den argiaren ideia sinple baliokide batek aldatua, edo, bestela, Eguzkian, ilargian eta izarretan maiz ikusten den halo baten fenomeno meteorologikoak aldatua. Litekeena da sinboloaren ondorengo asoziazioek jatorrizko astrologian izatea jatorria, Mitra jainko pertsiarraren kasuan bezala, sarritan Eguzkiarekin identifikatuz eta haren irudiarekin irudikatuz loriatua. Aureola mazdeismoaren hvarenoa ere bada.[3][4] Antzinako astrologian horrela hasi izan balitz, "gloria" edo "ninbo" forma hainbat erlijiok egokitu edo heredatuko zuketen gerora.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Elhuyar Hiztegia eta Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]
- ↑ Monreal y Tejada, Luis. Iconografía del cristianismo. El Acantilado ISBN 84-95359-28-6..
- ↑ (Ingelesez) Ramsden, E. H.. (1941eko apirila). «The halo: a further enquiry into its origin» The Burlington Magazine for Connoisseurs (The Burlington Magazine Publications, Ltd.) 78 (45): 131. ISSN 0951-0788..
- ↑ Aureola. in: Encyclopædia Britannica. 15 (14. argitaraldia), 620 or..
