Azetilkolina

Wikipedia, Entziklopedia askea
Azetilkolina
Acetylcholine.svg
Formula kimikoa C₇NH₁₆O₂+
SMILES kanonikoa [N+(C)(C)C&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua]
InChl 3D eredua
Osatuta nitrogeno eta karbono
Masa molekularra 146,118 u
Erabilera
Elkarrekintza Cholinergic receptor muscarinic 1 (en) Itzuli, Cholinergic receptor muscarinic 2 (en) Itzuli, Cholinergic receptor muscarinic 3 (en) Itzuli, Cholinergic receptor muscarinic 4 (en) Itzuli eta Cholinergic receptor muscarinic 5 (en) Itzuli
Rola hodi-zabaltzaile, cholinergic agonist (en) Itzuli eta Neurotransmisore
Identifikatzaileak
InChlKey OIPILFWXSMYKGL-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia 51-84-3
ChemSpider 182
PubChem 187
Reaxys 1764436
Gmelin 15355
ChEBI 326108
ChEMBL CHEMBL667
EC zenbakia 200-128-9
ECHA 100.000.118
MeSH D000109
RxNorm 194
Human Metabolome Database HMDB0000895
UNII N9YNS0M02X
NDF-RT N0000147690
KEGG C01996
PDB Ligand ACH

Azetilkolina (Ach) nerbio-sistema zentral eta periferikoan oso zabalduta dagoen neurotransmisorea da. Bere funtzioa, gainerako neurotransmisoreena bezala, nerbio-bulkada neurona batetik bestera garraiatzea da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolina Henry Hallett Dalek aurkitu zuen 1914an bihotzeko ehunaren gain zituen eraginei esker. Baina Otto Loewik identifikatu zuen neurotransmisore gisa. Hasieran "vagusstoff" izena eman zitzaion nerbio bagoarekin zerikusia zuelakoan. 1936an Medikuntzaren Nobel Saria jaso zuten biek aurkikuntza honengatik. Azetilkolina gainera, identifikatu zen lehen neurotransmisorea izan zen.

Sinapsi kolinergikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biosintesia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biosintesia, neurotransmisore ororena bezala, neurona baten barnean gertatuko da. Azetilkolinaren biosintesiak serina aminoazido prekurtsorean du hasiera. Aminoazido hau serina deskarboxilasa entzimak deskarboxilatu egiten du amino etanola emanez. N-metiltransferasa entzimak azken honi hiru metil talde sartzen dizkio kolina sintetizatuz. Azkenik, kolinaren azetilazioa burutzen du kolina azetiltransferasak azetilkolina lortzeko.

Metatze eta askapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Behin neurotransmisorea sintetizatu denean, neuronan besikula baten barnean metatuta geratuko da.

Askatzeko ordua iristen denean, hau da, kaltzioak seinalea ematen duenean, besikula honek neuronaren mintzarekin bat egingo du neurotransmisorea sinapsi gunera askatuz.

Hartzaileekin lotura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolinarentzat bi hartzaile mota daude: muskarinikoak eta nikotinikoak. Hartzaile muskarinikoak muskarinari erantzuten diotenak dira eta nikotinikoak nikotinari.

Azetilkolina hartzaile hauei lotzean prozesu biokimiko kate bat jartzen da martxan.

Eliminazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolinak seinalea eman ondoren, sinapsi gunetik desagerarazi behar da. Horretarako bi bide daude: errekaptazioa edo metabolismoa.

  • Errekaptazioan, neurotransmisorea sintetizatu duen neuronara itzultzen da azetilkolina aurrerago berrerabilia izateko.
  • Metabolismoan, hidrolizatu egiten da kolina lortuz. Hidrolisi honetaz azetilkolinesterasa entzima arduratzen da.

Eraginak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolinak nerbio-sistema zentral zein periferikoan ditu eraginak:

  • Periferikoan muskuluen uzkurketa eragiten du eta nerbio-sistema autonomoan oso neurotransmisore garrantzitsua da. Zelula mintzean aurkitzen diren sodio erretenak irekitzen ditu, kaltzio ioiei zelula barnera sartzea baimenduz. Honek, muskulu eskeletikoen uzkurketa eragiten du, muskulu kardiakoaren uzkurketa inhibitzen duen bitartean.
  • Zentralean eragin kitzikagarriak ditu. Alzheimer gaixotasunarekin erlazionatzen da, bertan neurona kolinergikoen galera baitago.

Lotutako gaixotasunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Farmakologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolinaren sistemaren gain eragiten duten sendagai ugari daude. Horietako batzuk, agonistak dira, hau da, sistema kitzikatzen dute. Beste batzuk aldiz, antagonistak dira, sistemaren inhibitzaileak. Hauek sendagai kolinergiko eta antikolinergiko bezala ezagutzen dira.

Agonistak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azetilkolinaren hartzaileen agonistak dira. Hauen gain eragiten dezakete modu zuzenean edo zeharka.

Zuzeneko agonistak. Zuzenean eragiten badute, hartzaileei lotu eta azetilkolinaren efektu berdinak bultzatuko dituzte.

Zeharkako agonistak. Zeharkako eragina dutenek aldiz, azetilkolinaren efektua bultzatzeko beste bide bat erabiltzen dute. Ohikoena azetilkolina hidrolizatzen duen entzima, azetilkolinesterasa, inhibitze da. Inhibitzaile hauek itzulgarriak edo itzulezinak izan daitezke.

Inhibitzaile itzulgarriak

Inhibitzaile itzulezinak

Antagonistak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antagonistak azetilkolinaren hartzaileekin lotu baina eragin biologikorik ematen ez dutenak dira.

Antimuskarinikoak

Antinikotinikoak

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]