Edukira joan

Azukre

Aldatu loturak
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da
Wikipedia, Entziklopedia askea

Azukrea

Azukre izena erabiltzen da monosakarido eta disakarido ezberdinak izendatzeko, orokorrean zapore gozoa dutenak, baina karbono hidrato guztientzat zabaldu ohi da terminoa.

Hitzaren erabilera zabalenean, azukre sakarosari deritzo. Haren formula kimikoa C12H22O11 da; «azukre arrunt» edo «mahaiko azukre» ere esaten zaio.

Normalean kontsumitzen den mahaiko azukrea sakarosa da, glukosa eta fruktosa molekula banaz osatutako disakaridoa. Gero eta ohikoagoa da beste azukre mota batzuk topatzea hainbat plater eta gozotan, hala nola glukosa soilik, fruktosa soilik (asimilazio motelagokoa) edo gozagarri artifizialekin nahastuak.

Sakarosa, nagusiki, azukre-kanaberatik edo erremolatxatik lortzen da. Munduko ekoizpen osoaren % 27 erremolatxatik abiatuta egiten da, eta % 73 azukre-kanaberatik abiatuta. Thailandian koko azukrea ere atera ohi dute.

Sakarosa landare guztietan aurkitzen da, eta, azukre-kanabera edo erremolatxa ez diren beste landare batzuetan, kantitate nabarmenetan, hala nola basartoa, kokoa eta azukre-astigarra[1].

Industrian, azukre edo azukreak monosakarido eta disakarido desberdinak izendatzeko erabiltzen da, zeinak, normalean, zapore gozoa izaten baitute, baina, hedaduraz, karbohidrato guztiei dagokie.

Koko-azukrea koko-loretik izerdia atera eta ur gehiena lurrundu dadin berotzean sortzen den produktua da. Prozedura horri esker, lorearen mantenugaien zati bat atxiki egiten da, eta gozagarria lortzen da, azukre beltzarenaren antzeko kristal-testura izan dezakeena, kolore eta usain txigortu pixka batekin. 160 °C-an urtzen da, eta, 210 °C-an berotuta, karamelu[1] izeneko masa arre bihurtzen da, gozoak eta pastelak egiteko erabiltzen dena, baita likidoak dastatzeko eta koloreztatzeko ere[1].

amino konposatuen (NH2) aurrean 145 °C-tik gora berotuz gero, adibidez, proteinen deribatuak, Maillarden erreakzio-sistema konplexua gertatzen da, zeinak, normalean, gustagarriak diren koloreak, usainak eta zaporeak sortzen dituen, baita nahi ez diren konposatuen kantitate txikiak ere.

Azukrea kaloria iturri garrantzitsua da elikadura modernoan, baina, sarritan, kaloria hutsekin lotzen da, bitamina, mineral eta gatzik ez duelako.

Elikagai industrializatuetan, azukrearen ehunekoa % 80ra irits daiteke[2]. Munduko Osasun Erakundeak (MOE) gomendatzen du azukreak ez dezala gainditu egunean hartzen diren kalorien % 10[3][4].​​ Zenbait ikerketa zientifikok eta medikuntzak ondorioztatu dute azukre gehiegi hartzeak giza osasunari kalte hauek eragiten dizkiola: hipertentsio arteriala, osteoporosia, hiperaktibitatea, abitaminosia, obesitatea, minbizia, 2 motako diabetes mellitusa, alzheimerra edo txantxarra, besteak beste.

Galaktosa eta laktosa beste azukre mota batzuk dira.

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azukre hitza sharkara sanskritotik dator, persiarrek sakar bihurtu zutena. Greziarrek persiera hitza hartu, eta sakjar deitu zioten. Arabiera klasikoak greziera hitza hartu, eta sukkar deitu zuen, eta, ondoren, arabiera hispaniarrak, assukar deitu zion. Sanskritoak çarkarako sharkara hitza hartu zuen, hareatza esan nahi duena, horrela deitzen baitzioten azukre-kanaberako hauts zurixkari[5].

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Taula 1. Elikadurarako hautatutako landare komunen azukre-edukia (g/100g)[6]
Elikagaia Karbohidratoak Azukreak guztira Fruktosa Glukosa Sakarosa Fruktosa/

Glukosa-ren ratioa

% de sakarosa

azukrearen guztian

Fruituak
Sagarra 13.8 10.4 5.9 2.4 2.1 2.0 19.9
Abrikota 11.1 9.2 0.9 2.4 5.9 0.7 63.5
Banana 22.8 12.2 4.9 5.0 2.4 1.0 20.0
Pikua 63.9 47.9 22.9 24.8 0.9 0.93 0.15
Mahatsak 18.1 15.5 8.1 7.2 0.2 1.1 1
Laranja 12.5 8.5 2.25 2.0 4.3 1.1 50.4
Melokotoia 9.5 8.4 1.5 2.0 4.8 0.9 56.7
Udarea 15.5 9.8 6.2 2.8 0.8 2.1 8.0
Anana 13.1 9.9 2.1 1.7 6.0 1.1 60.8
Arana 11.4 9.9 3.1 5.1 1.6 0.66 16.2
Barazkiak
Erremolatxa gorria 9.6 6.8 0.1 0.1 6.5 1.0 96.2
Azenarioa 9.6 4.7 0.6 0.6 3.6 1.0 77
Arto gozoa 19.0 6.2 1.9 3.4 0.9 0.61 15.0
Piper gorria gozoa 6.0 4.2 2.3 1.9 0.0 1.2 0.0
Tipula gozoa 7.6 5.0 2.0 2.3 0.7 0.9 14.3
Patata gozoa 20.1 4.2 0.7 1.0 2.5 0.9 60.3
Patata 27.9 0.5 Baxua Baxua Baxua Baxua
Azukre kanabera 13-18 0.2-1.0 0.2-1.0 11-16 1.0 Altua
Erremolatxa gozoa 17-18 0.1-0.5 0.1-0.5 16-17 1.0 Altua

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroa eta Erdi Aroa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanaberaren ibilbidea Ginea Berrian hasi zen, eta Indiara iritsi zen, eta, handik, Txinara eta Ekialde Hurbilera hedatu zen.

Azukrea Indiako azpikontinentean ekoitzi da antzinatik[7].​ Lehen garaietan, ez zen, ez ugaria, ez eta merkea ere, eta, ia mundu osoan, gozatzeko, eztia erabiltzen zen maizago. Jatorrian, jendeak gordinik murtxikatzen zuen azukre-kanabera haren gozotasuna ateratzeko. Azukre-kanabera tropikoetako, hegoaldeko Asiako eta hego-ekialdeko Asiako espeziea zen[8].​ Badirudi kanabera espezie ezberdinek leku ezberdinetan dutela jatorria, Indiako Saccharum barberi eta Ginea Berriko S. edule eta S. officinarum direlarik jatorriz[8][9]. Azukre-kanaberari buruzko erreferentzia historiko goiztiarrenetako bat K.a. VIII. mendeko eskuizkribu txinatarretan dago. Eskuizkribu horiek diote azukre-kanaberaren erabilera Indian sortu zela[erreferentzia behar].

Indiarrak izan ziren, hain zuzen ere, haren zaporea probatzen aitzindariak. Azukrearen lehen erreferentzia historikoak K.a. 4500. urtekoak dira. Handik denbora gutxira, K.a. 510. urte inguruan, Persiaraino iritsi zen azukrea. Kristo aurreko IV. mendean iritsi zen Europara, bidaiei eta konkistei esker. Alexandro Handiarena Asian zehar. Geroago, greziarrek erromatarrei utzi zieten oinordetzan, eta «Indiako gatza» deitu zioten. Aro Modernoko VII. mendea mugarri garrantzitsua izan zen azukrearen kontsumoaren hedapenean. Arabiarrak dira, hain gozo zaleak, Tigris eta Eufrates eskualdeak inbaditzean aurkitzen dituztenak dituen aukera amaigabeak. Horiek Sirian, Egipton, Zipren, Rodasen eta Afrikako Iparralde osoko zonaldeetan sartzen dute azukre-kanabera landuz. Hain zuzen ere, han egiten dute lana kimikari egiptoarrek, eta findu egiten dute. Veneziako merkatarien bidaien bidez jarraitzen du kontsumoak, eta, mende bat geroago, gurutzadetan, mundu osoan ezagutarazten da elikagai hori.

Azukreak ez zuen ia garrantzirik izan harik eta indiarrek azukre-kanaberaren zukua biltegiratzeko eta garraiatzeko errazagoak ziren kristal aletu bihurtzeko metodoak aurkitu zituzten arte[10].​ Gupta Inperioaren garaiko azukrezko kristalak aurkitu zituzten, K.o. V. mende ingurukoak[10].​ Bertako hizkuntzan, kristal horiei khanda deritze (खण्ड, khaṇḍa)[11].

Indiar marinelak, gurina eta azukrea hornigai gisa zeramatzatenak, azukrearen ezagutza sartu zuten bidaiatzen zuten merkataritza-ibilbide desberdinetan. Monje budistek, bidaietan, azukrea kristalizatzeko metodoak eraman zituzten Txinara. Harsharen erregealdian (606tik 647ra) India iparraldean, Indiatik Txinako Tang dinastiara bidalitako mandatariek azukre-kanaberaren hazkuntza-metodoak irakatsi zituzten Li Shiminen erregealdiaren ondoren (626-649), zeinak azukrearekiko interesa agertu baitzuen. Ondoren, Txinak, VII. mendean, lehen azukre-kanabera landaketak ezarri zituen[12].​ Txinatar dokumentuek baieztatu dituzte 647an, gutxienez, hasitako bi espedizio Indiara azukrea fintzeko teknologia lortzeko[13].​ Hegoaldeko Asian, Ekialde Ertainean eta Txinan, azukrea sukaldaritzaren eta postreen oinarrizko elementu bihurtu zen.

Alexandro Handiaren konkistak Indus ibaiaren ertzean gelditu ziren bere tropek ekialderago joateari uko egin ziotelako. Han, Indiako azpikontinenteko pertsonak ikusi zituzten kanabera lantzen eta gozoki aletu bat egiten, tokian sharkara esaten ziotena (शर्करा, sarkara), saccharum (ζάκχαρι) ahoskatua. Itzulerako bidaian, soldadu mazedoniarrek ezti-kanaberak eraman zituzten haiekin. Europan, azukre-kanabera nahiko ezezaguna labore gisa mantendu zen milurte batez baino gehiagoz. Azukrea ondasun urria zen, eta azukre-merkatariak aberatsak ziren[14].

Gurutzatuek, Lur Santuko kanpainen ondoren, eurekin ekarri zuten azukrea Europara, gatz gozo hori zeramaten karabanekin topo egin baitzuten. XII. mendearen hasieran, Veneziak herrixka batzuk erosi zituen Tirotik gertu, eta finkak ezarri zituen azukrea ekoizteko eta Europara esportatzeko, non eztiaren osagarri baitzen, lehenago eskuragarri zegoen eztitzaile bakarra eztia zen[15].​ Guillermo Tirokoak, gurutzaden kronistak, azukrea «gizateriaren erabilera eta osasunerako oso beharrezko» produktutzat deskribatu zuen XII. mendearen amaierako idatzi batean[16].​ XV. mendean, Venezia zen azukrea fintzeko eta banatzeko Europako gune nagusia[14].

Aro Modernoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroraino ez da iristen azukrea Espainiara, eta, han, elikadura-espezietzat erabiltzen da, eta, beraz, platerak lurrintzeko erabiltzen da. Botikariak errezeta askoren zati integral gisa hasi ziren erabiltzen.

1492ko abuztuan, Cristobal Colon Kanariar uharteetako Gomera uhartean gelditu zen ardoa eta ura kargatzeko eta lau egunez bakarrik egoteko asmoz. Hala ere, Beatriz de Bobadillarekin harreman sentimentala izan, eta hilabetea eman zuen bertan. Azkenean, abiatzera zihoala, azukre-kanabera batzuk eman zizkion, eta haiek izan ziren Ameriketara iritsi ziren lehenak.

Amerika deskubritzen denean, azukreak, konkistatzaile espainiarren eskuetan, Santo Domingora bidaiatzen du, non eskala handian landatzen den, beranduago Kubara eta Mexikora iritsiz. Aldi berean, espainiarrek Asiako eremuetara hedatzen dute haren laborantza, Filipinak eta Pazifikoko uhartedietara kasu. Portugaldarrek Brasilen sartzen dute. 1540 inguruan kanabera-azukrezko 800 fabrika zeuden Santa Catalina uhartean, eta beste 2000 Brasileko iparraldeko kostaldean, Denamararan eta Surinamen. Lehenengo bilketa Hispaniola uhartean egin zen 1501ean; eta azukre-fabrika asko eraiki ziren Kuban eta Jamaikan 1520ko hamarkadan.

Frantsesek, Indiako ozeanoaren kolonietan, eta herbeheretarrek, Antilletan[17] sartu zuten.

XVII. mendearen amaieran, kanabera-azukrearen ekoizpena eta kontsumoa ia mundu osora zabaldu zen. Koloniak munduko azukre-ekoizle nagusiak bihurtu ziren, eta haien independentziaren aldeko borrokak Europaren hornikuntza mehatxatzen zuen.

Azukrea luxu bat izan zen Europan XVIII. mendera arte, orduan eskuragarriago bihurtu baitzen. Gero, jendarteratu egin zen, eta XIX. mendean, azukrea beharrezkotzat jo zen. Funtsezko elikagaien osagai gisa, azukrearen gustuak eta eskaerak izan zuten bilakaerak aldaketa ekonomiko handiak eragin zituen[18]. XVIII. eta XIX. mendeetan, europar askok aurrera egin zuten azukre-industriarekin Antilletan eta Amerikako beste leku batzuetan. Hura lantzeko eta prozesatzeko behar zen lan gogorra egiteko, eskulan merkearen eskaerak handitu egin zuen Saharaz hegoaldeko Afrikako esklaboen salerosketaren eskaera. Asian ere, kontratatutako langile erdi-esklaboen eskari handia egon zen. Azukrearen eskariak eragina izan du eskualde askotako nahasketa etniko modernoan[19][20][21].

Azukreak kolonia zaharretako industrializaziora ere eraman zuen. Adibidez, Bengalako koloniako J. Paterson tenienteak gobernu britainiarra konbentzitu zuen azukre-kanabera India britainiarrean landatu ahal izango zela mendebaldeko Indietan baino merkeago eta abantaila askorekin. Horren ondorioz, azukre-fabrikak Bihar hirian ezarri ziren, Indiako ekialdean[22].

XVIII. mendean, erremolatxaren aldaera batetik azukrea erauzteko modua aurkitu zen. Napoleonen garaiko gerretan, azukre-erremolatxaren ekoizpena handitu egin zen Europa kontinentalean, azukrea inportatzea oso zaila zelako bidalketa blokatu zenean. Horrela, XIX. mendearen hasieran, Napoleon Bonapartek, bere kanpainen bidez, elikagaia zabaltzea eta Frantzian azukre-lantegiak eraikitzea bultzatu zuen, Europako eta Alemaniako beste nazio batzuek jarraitu zuten politika[17]. 1880an, azukre-erremolatxa zen azukre-iturri nagusia Europan. Lincolnshiren eta Ingalaterrako beste leku batzuetan landatzen zen, baina Erresuma Batuak bere kolonietatik inportatzen jarraitu zuen azukrearen zati nagusia[23].

XIX. mendearen amaiera arte, azukrea azukre-ogietan erosi zen (ingelesez, sugarloafs, azukre-ogiak esan nahi duena), moztu behar zirenak[24].​ Hurrengo urteetan, azukrea aletuta eta poltsetan saldu ohi zen.

Azukre kuboak.

Azukre-koskorrak XIX. mendean sortu ziren. Azukrea kubo moduan prestatzeko prozesu baten lehen asmatzailea Jakub Kryštof Rad moraviarra izan zen, Dačice-ko azukre-enpresa bateko zuzendaria. 1843ko urtarrilaren 23an, bost urteko patentea eskuratu ondoren, azukre-koskorrak ekoizten hasi zen. Henry Tate, Tate & Lyle enpresakoa, izan zen Liverpooleko eta Londresko findegietan azukre-koskorrak egin zituen lehen enpresetako bat. Tatek azukre-koskorrak egiteko Eugen Langen alemaniarraren patente bat erosi zuen 1872an, Langenek azukre-koskorrak prozesatzeko beste metodo bat asmatu baitzuen[25].

Azukre motak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azukrea jatorriaren arabera sailka daiteke (azukre kanaberarena edo erremolatxarena), baina baita fintze mailaren edo ezaugarrien arabera ere. Normalean, fintzea kolorearen bidez adierazten da (azukre beltzarana, azukre horia, zuria...), batez ere kristalek duten sakarosa portzentajearen arabera.

Azukre mota hauek merkaturatu ohi dira:

  • Azukre zuria: Ehuneko 99 sakarosa baino gehiago duen azukrea da. Fintze prozesu moderno baten emaitza da. Azukre findua ere deitzen zaio (Kuban)[26].
  • Glas azukrea: Glas, glase, hauts edo lustre izenez ere ezagutzen da[27].
  • Azukre beltzarana (azukre lehenetsia, azukre beltza edo azukre gordina ere deitua): Azukre-kanaberaren zukutik lortzen da, eta ez da fintzen, kristalizatu eta zentrifugatu baino ez. Produktu integral horrek bere kolorea kristal bakoitza inguratzen duen melazazko azal bati zor dio. Normalean, 96 eta 98 gradu arteko sakarosa du. Mineral kopurua azukre zuriarena baino pixka bat handiagoa da, baina melaza baino askoz txikiagoa[27].
  • Azukre likidoak: Azukrea ur ez mineralizatuan disolbatuz lortzen da[27].
  • Azukre mokorrak: Azukre zurizkoak edo beltzaranezkoak dira, eta ur lurrunaren eta presioaren bidez ematen zaie forma hori[28].
  • Kanabera-azukre ekologikoa: Metodo ekologikoak erabili diren laboreetatik lortzen da[28].
  • Azukre kandy beltzarana: Tamaina handiko kristaletan agertzen den azukre beltzarana da. Hori, ekoizpenean, kristalizazio prozesua luzatuz lortzen da[28].
  • Azukre estrafina: Azukre zuria da, eta bere kristalak galbahe-sail batetik pasatu dira normala baino tamaina txikiagoa izan dezaten. Batzuetan, gozogintzan edo edarietan erabiltzen da hobeto disolba dadin[28].
  • Azukre zurizko perlak: Ohikoak Europako iparraldean. Azukre zuria da, forma obalatua duten perla gogorretan agertzen dena. Gozogintzarako erabiltzen dira, labean ez baitira erabat urtzen eta testura kraskatsua uzten baitute[28].

Azukre-ekoizpenaren prozesua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekoizpen-etapak azukre-kanaberatik abiatuta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azukrearen prozesamendua etapa hauetan bana daiteke:

  1. Azukre-kanabera moztu eta biltzea.
  2. Biltegiratzea. Kalitatea, sakarosa-edukia, zuntza eta ezpurutasun-maila zehazten dira. Kanabera astuna eta garbitua da.
  3. Kanabera pikatzea. Kanabera zati txikiak lortzeko bereziki diseinatutako makinetan txikitzen da.
  4. Ehotzea. Presio bidez, kanaberaren zukua ateratzen da. Ur beroa gehitzen da zuntz-materialak duen ahalik eta sakarosa gehiena ateratzeko.
  5. Argitzea eta fintzea. Argitzerakoan, zukuaren tenperatura igotzen da; zuku argi bat bereizten da. Findu ere egin daiteke, eta, horretarako, konposatu disolbaezinak bereizten laguntzen duten hezurrak edo karea gehitzen dira. Sufre dioxido gaseosoarekin ere tratatzen da zuritzeko. Azukre zuri guztia ez dator fintze prozesu batetik.
  6. Lurrunketa. Ura zukutik lurruntzen da, eta meladura edo xarabea lortzen da, % 55etik % 60ra bitarteko solido disolbagarrien kontzentrazioarekin. Meladura argitzaile batean purifikatzen da. Eragiketa aurrekoaren antzekoa da iragazitako zukua argitzeko.
  7. Kristalizazioa. Kristalizaziotik kristalak (azukrea) eta likidoa lortzen dira.
  8. Kristalak likidotik bereizten dira.
  9. Lehortzea eta hoztea. Azukre hezea aire beroko lehorgailuetan lehortzen da korrontearen kontra, eta, gero, hozkailuetara eramaten da.
  10. Ontziratzea. Azukre lehorra eta hotza zakuetan paketatzen da, eta saltzeko prest dago[29].

Azukre-merkatua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azukrearen merkatuan bi produktu mota bereizten dira: azukre gordina eta azukre zuria. Mota bakoitzaren barruan, kategoria desberdinak daude, kalitatearen arabera. Azukre gordina azukre-kanaberatik bakarrik sortzen da; azukre findua, berriz, azukre-kanaberatik zein azukre-erremolatxatik. Zentzu horretan, azukre-kanaberaren industriak uste du azukre gordinaren eta azukre finduaren arteko prezio erlatiboen aldaketei erantzuteko malgutasun handiagoa duela[30].

Azukrearen munduko merkatua munduko desitxuratuenetako bat da munduko herrialde ekoizle eta kontsumitzaile nagusiek ekoizpena eta esportazioak babesteko eta diruz laguntzeko politika multzo zabal baten ondorioz. Orokorrean, bi azukre-merkatu mota bereiz daitezke: merkatu babestua eta merkatu librea[30].

Merkatu babestua lehentasunezko akordioetan eta epe luzeko kontratuetan datza, Estatu Batuetako kuota sistema, Europar Batasuneko kuotak, Kubatik Txinarako esportazioak eta Australiatik Kanadarako esportazioak barne[30].

Urteko munduko azukre ekoizpena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira azukre-ekoizle nagusiak:

Munduko azukre ekoizpena (milaka tonatan)[31]
Herrialdea 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 Maia 2015/16 Azar 2015/16
Brasil 36,150 38,600 37,800 35,950 36,000 35,000
India 28,620 27,337 26,605 30,240 29,050 28,530
Europar Batasuna 18,320 16,655 16,020 16,750 15,500 16,100
Thailandia 10,235 10,024 11,333 10,790 11,400 10,800
Txina 12,341 14,001 14,263 11,000 10,820 10,580
Estatu Batuak 7700 8148 7676 7845 7665 7992
Mexiko 5351 7393 6382 6344 6360 6419
Pakistan 4520 5000 5630 5230 5430 5430
Australia 3683 4250 4380 4700 4800 5000
Errusia 5545 5000 4400 4350 4500 4700
Guatemala 2499 2778 2862 2900 2965 2965
Filipinak 2400 2400 2500 2320 2500 2300
Turkia 2262 2130 2300 2055 2300 2300
Argentina 2150 2300 1780 2150 2250 2250
Kolonbia 2270 1950 2300 2350 2250 2250
Indonesia 1830 2300 2300 2100 2250 2250
Egipto 1980 2000 2013 2067 2125 2125
Kuba 1400 1600 1650 1850 1665 1850
Hegoafrika 1897 2020 2435 2192 2050 1750
Vietnam 1400 1650 1725 1545 1700 1650
Ukraina 2300 2400 1196 2135 1445 1445
Iran 1370 1300 1370 1370 1370 1370
Peru 1072 1080 1150 1220 1240 1240
Japonia 750 760 750 810 750 810
Nikaragua 615 712 745 728 770 770
Besteak 13,711 13,836 13,993 14,112 14,250 14,270
Guztira 172,371 177,624 175,558 175,103 173,405 172,146

2003an, 16 herrialdek munduko ekoizpenaren % 87,1 zuten.

Kontsumoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honela aurkezten da munduko kontsumoa:

Munduko azukre-kontsumoa (milaka tonatan)[31]
Herrialdea 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 mai. 2015/16 aza. 2015/16
India 24,180 25,588 26,023 27,195 28,000 28,000
Europar Batasuna 18,200 18,250 18,500 18,700 18,800 18,800
Txina 14,200 15,100 16,445 17,558 17,700 17,500
Brasil 11,500 11,200 11,260 11,500 11,400 11,150
Estatu Batuak 10,106 10,421 10,722 10,836 10,873 10,691
Errusia 5,700 5,700 5,400 5,700 5,800 5,800
Indonesia 5,050 5,400 5,450 5,500 5,550 5,550
Pakistan 4,300 4,400 4,500 4,700 4,950 4,800
Mexiko 4,384 4,544 4,184 4,638 4,505 4,651
Egipto 2,850 2,840 2,870 2,930 3,000 3,000
Thailandia 2,510 2,525 2,495 2,500 2,600 2,600
Iran 2,333 2,793 2,917 1,949 2,735 2,560
Filipinak 2,150 2,150 2,250 2,280 2,300 2,300
Turkia 2,300 2,300 2,300 2,300 2,300 2,300
Bangladesh 1,765 1,637 2,190 2,132 2,230 2,195
Japonia 2,036 1,998 2,108 2,153 2,139 2,030
Arabiar Emirerri Batuak 1,144 1,864 1,444 1,911 1,895 1,925
Vietnam 1,784 1,806 1,888 1,818 1,893 1,903
Hegoafrika 1,810 1,850 1,890 1,952 1,900 1,900
Argentina 1,800 1,820 1,839 1,861 1,810 1,810
Malaysia 1,403 1,629 1,593 1,723 1,815 1,810
Peru 1,201 1,600 1,215 1,679 1,752 1,701
Sudan 1,175 1,555 1,211 1,615 1,425 1,680
Kolombia 1,766 1,950 1,510 1,580 1,630 1,605
Ukraina 1,700 1,900 1,752 1,587 1,580 1,580
Hego Korea 1,162 1,268 1,421 1,451 1,440 1,455
Besteak 32,291 33,138 32,360 32,756 33,143 33,173
Guztira 159,599 165,626 166,522 170,825 173,413 172,768

Osasunaren gaineko eragina

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Presio arteriala  

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azukre kontsumo altuak tentsio sistolikoa eta presio arterial diastolikoa nabarmen handitzen dituela frogatu zen; azukre kalorien % 25 edo gehiago kontsumitzen duten pertsonek gaixotasun kardiobaskularrak eragindako heriotza arrisku ia hiru aldiz handiagoa dute[32].

Portaera eta hiperaktibitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pertsona batzuen ustez, azukreak hiperaktibitatea eta beste portaera-arazo batzuk sortzen ditu haurrengan, eta substantzia horiek mugatzen dituzten dieta bereziak jarraitu behar dituzte horrelako efektuak saihesteko. Beste aditu batzuk, ordea, ez daude ados teoria honekin[33]. Hainbat ikerketek frogatzen dute dietako azukre kantitateak ez duela eraginik haurren portaeran, baizik eta gozokien efektuei buruzko aurreiritziak dituzten gurasoek, modu okerrean, euren seme-alabak gozokiak jaten dituztenean urduriago daudela hautematen dutela.

Minbizia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikerketa batzuen arabera, minbizi zelulek zelula normalek baino azukre (glukosa) gehiago kontsumitzen dute. Hala ere, ikerketarik ez du frogatu azukrea kontsumitzeak minbiziak okerrera egiten duenik, ezta bere kontsumoa kentzeak gutxitu edo desagerrarazten duenik ere[34], eta hainbat azterlanek agerian uzten dute ez dagoela loturarik azukre-kontsumoaren eta minbiziaren artean. Monosakaridoak (fruktosa eta glukosa) hartzearen eta pankreako minbizia garatzeko arriskuaren artean eta indize gluzemikoaren (ig) eta koloretako minbiziaren artean baino ez dago erlazio posiblea[35].

Hala ere, egile batzuek diote azukre asko duen elikadura batek gehiegizko pisua eragin dezakeela, eta gizentasuna hainbat minbizi mota izateko arrisku handiarekin lotuta dago. Beste aditu batzuek diote azukre erantsia hartzearen eta helduengan edo haurrengan minbizia garatzeko arriskuaren arteko loturari buruzko ebidentzia ez dela nahikoa.

2 motako diabetes mellitusa eta alzheimerra

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, azukrean aberatsak diren dietek gehiegizko pisua eta intsulinarekiko erresistentzia eragin dezaketela jakina da, eta horrek 2 motako diabetes mellitusa (DMT2) izateko arriskua dakar. Gaixotasun horren intzidentzia izugarri handitu da azken hamarkadetan, batez ere mendebaldeko bizimoduaren faktoreen ondorioz, hala nola ariketa falta eta kalorien dieta altuak. Era berean, DMT2 Alzheimerren gaixotasunerako arrisku-faktorea dela frogatu da. Beraz, dietan gertatzen diren aldaketek nabarmen murritz dezakete DMT2 eta alzheimerren gaixotasuna garatzeko arriskua, eta, horrela, bizi-kalitatea handitu eta bizi-luzera hobetu[35].

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ a b c Weiner, Earl M. y J. P. Cavero. (2005). Nueva Enciclopedia Universal. Volumen 3. Azúcar.. Durvan, 1114-1116 or..
  2. ↑ (Gaztelaniaz) Clarín, Redacción. (2015-03-02). «Alimentos industrializados: todos los nombres del azúcar» Clarín (kontsulta data: 2025-08-10).
  3. ↑ Guideline: Sugars intake for adults and childrens. Geneva: World Health Organization 2015.
  4. ↑ Prats, Jaime. (2015-03-04). «La OMS recomienda no consumir más de 12 cucharadas de azúcar al día» El País.
  5. ↑ (Gaztelaniaz) RAE; RAE. «azúcar | Diccionario panhispánico de dudas» «Diccionario panhispánico de dudas» (kontsulta data: 2020-05-07).
  6. ↑ web.archive.org (kontsulta data: 2020-05-07).
  7. ↑ Moxham, Roy. (2001). The Great Hedge of India. Carroll & Graf ISBN 0-7867-0976-6..
  8. ↑ a b Kiple, Kenneth F. y Kriemhild Conee Ornelas. World history of Food – Sugar. Cambridge University Press (kontsulta data: 2012-01-09).
  9. ↑ Sharpe, Peter. (1998). «Sugar Cane: Past and Present» Illinois: Southern Illinois University jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2011-07-10).
  10. ↑ a b Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History. Temple University Press 2001ko urtarrila, 311 or. ISBN 1-56639-832-0..
  11. ↑ Sugarcane: Saccharum Offcinarum. USAID, Govt of United States, 7.1 or. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-11-06).
  12. ↑ Sen, Tansen. (2003). Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations, 600–1400. Manoa: Asian Interactions and Comparisons, University of Hawaii Press y Association for Asian Studies, 38-40 or. ISBN 0-8248-2593-4..
  13. ↑ Kieschnick, John. (2003). The Impact of Buddhism on Chinese Material Culture. Princeton University Press, 258 or. ISBN 0-691-09676-7..
  14. ↑ a b George Rolph. (1873). Something about sugar: its history, growth, manufacture and distribution. .
  15. ↑ Ponting, Clive. (2000). World history: a new perspective. Londres: Chatto & Windus, 481 or. ISBN 0-7011-6834-X..
  16. ↑ Barber, Malcolm. (2004). The two cities: medieval Europe, 1050–1320. (2.. argitaraldia) Routledge, 14 or. ISBN 978-0-415-17415-2..
  17. ↑ a b (Ingelesez) HISTORIA DE AZÚCAR – Azucar. (kontsulta data: 2020-05-07).
  18. ↑ Mintz, Sidney. (1986). Sweetness and Power: The Place of Sugar in Modern History. Penguin ISBN 978-0-14-009233-2..
  19. ↑ Laurence, K.. (1994). A Question of Labour: Indentured Immigration Into Trinidad & British Guiana, 1875–1917. St Martin's Press ISBN 978-0-312-12172-3..
  20. ↑ St. Lucia's Indian Arrival Day. Caribbean Repeating Islands.
  21. ↑ Indian indentured labourers. The National Archives, Government of the United Kingdom.
  22. ↑ Early Sugar Industry of Bihar-Bihargatha. Bihargatha.in jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2011-09-10) (kontsulta data: 2012-01-07).
  23. ↑ Early Sugar Industry of Bihar-Bihargatha. Bihargatha.in jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2011-09-10) (kontsulta data: 2012-01-07).
  24. ↑ A Visit to the Tate & Lyle Archive. The Sugar Girls blog 2012-03-10 (kontsulta data: 2012-03-11).
  25. ↑ Barrett, Duncan y Nuala Calvi. (2013). The Sugar Girls. Collins, IX or. ISBN 978-0-00-744847-0..
  26. ↑ (Gaztelaniaz) «Inicio» La vida sabe mejor (kontsulta data: 2020-05-07).
  27. ↑ a b c (Gaztelaniaz) «Inicio» La vida sabe mejor (kontsulta data: 2020-05-07).
  28. ↑ a b c d e (Gaztelaniaz) lavidasabemejor. «Productos» La vida sabe mejor (kontsulta data: 2020-05-07).
  29. ↑ «Proceso de fabricación del azúcar de caña - EcuRed» www.ecured.cu (kontsulta data: 2020-05-07).
  30. ↑ a b c (Gaztelaniaz) Azúcar. 2020-04-23 (kontsulta data: 2020-05-07).
  31. ↑ a b «Wayback Machine» web.archive.org 2016-08-04 (kontsulta data: 2020-05-07).
  32. ↑ (Gaztelaniaz) Romero, Sarah. (2014-12-11). «El azúcar sube más la tensión que la sal» MuyInteresante.es (kontsulta data: 2020-05-07).[Betiko hautsitako esteka]
  33. ↑ (Gaztelaniaz) «Azúcar e hiperactividad: MedlinePlus enciclopedia médica» medlineplus.gov (kontsulta data: 2020-05-07).
  34. ↑ Aranceta Bartrina, Javier; Pérez Rodrigo, Carmen. (2013-07). «Relación entre el consumo de sacarosa y cáncer: una revisión de la evidencia» Nutrición Hospitalaria 28: 95–105. ISSN 0212-1611. (kontsulta data: 2020-05-07).
  35. ↑ a b Vreeman, Rachel C.; Carroll, Aaron E.. (2008-12-17). «Festive medical myths» BMJ (Clinical research ed.) 337: a2769.  doi:10.1136/bmj.a2769. ISSN 1756-1833. PMID 19091758. (kontsulta data: 2020-05-07).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Wikiliburuetan liburu bat dago honi buruz:
Azukrea

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Azukre&oldid=10375539"(e)tik eskuratuta