Baliarrain

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Baliarrain
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Baliarrain, Euskal Herria.jpg
Baliarrain udalerriaren herrigunea eta inguruko baserriak, Abaltzisketatik ikusita.

Baliarraingo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Tolosaldea
Izen ofiziala Baliarrain
Alkatea Martzelino Dorronsoro Galarraga (en) Itzuli
Posta kodea 20259
INE kodea 20904
Herritarra baliarraindar
Kokapena
Koordenatuak 43° 04′ 10″ N, 2° 07′ 42″ W / 43.0694°N,2.1284°W / 43.0694; -2.1284Koordenatuak: 43° 04′ 10″ N, 2° 07′ 42″ W / 43.0694°N,2.1284°W / 43.0694; -2.1284
Azalera 2,70 km2
Garaiera 292 metro
Distantzia 36 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 145 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -3)
Dentsitatea 53,7 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 35,05
Zahartze tasa[1] % 18,68
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 172,41
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 82,35 (2011)
Genero desoreka[1] % -22,22 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 5,78 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 81,25 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 58,5 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1615 - 1991. urtea
Webgunea http://baliarrain.net/


Baliarrain Gipuzkoako erdialdetik pixka bat hego-ekialdera dagoen udalerri euskaldun bat da, Tolosaldea eskualdekoa. 2,5 km² ditu, eta 145 biztanle zituen 2016. urtean. Herriaren jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. UEMAko kidea da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraindik hurbilen dagoen herria Ikaztegieta da, Baliarraindik 3 bat kilometrora. Orendain eta Altzaga herriak ere Baliarraindik gertu daude; bi herri horiekin baturik, 1960ko hamarkadan Iruerrietako udalerri berria osatu zuen Baliarrainek.

Inguru naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraingo mendi nabarmenenak Astatokomendia eta Belkoain dira, 455 eta 447 metroko altuerarekin, hurrenez hurren.

Ibiurreko urtegia herrian dago kokatuta, eta Tolosaldea urez hornitzen du.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Atari Soro pilotalekua[3]
  • Liburutegia[4]
  • Baliarraingo haur-eskola[5]
  • KZ gunea[5]
  • Osasun zerbitzua[5]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historian Baliarraini buruzko lehen aipamena XIV. mendetik dator, Ikaztegieta, Tolosa eta Orendain aipatzen diren dokumentu batetik alegia. Izan ere, Baliarrain ez zen udalerri independente izan 1615 arte, orduan Tolosatik banandu zela. Horren ondoren, Amezketa, Altzo eta Abaltzisketa udalerriekin batera "Amezketako Batasuna" eratu zen. Erakunde horren helburua herri txiki horien interesak Gipuzkoako Batzar Nagusietan defendatzea zen.

Espainiar estatuak gaur egun duen probintzia antolaketa ezartzean XIX. mendean, Baliarrain udalerri bihurtu zen. Haren tamaina txikiak eraginda, historian zehar arazo ekonomiko ugari izan ditu. Horrek bultzatuta 1967an inguruko Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen. Herri horiek 1991n berriz banandu ziren.

Andoaingo eta Tolosaldeko ur beharrizanak asetzeko 1990eko hamarkada bukaeran, Gipuzkoako foru aldundiak urtegi berri bat eraikitzea proposatu zuen Baliarrain herrian, Ibiurreko urtegia. Urtegiaren eraikitzea iragartzeak kontrako erantzun ugari sorrarazi zituen Tolosaldeko eta Baliarraingo biztanle askoren aldetik. Atzerapen askoren ondoren hala ere, 2004ko otsailean urtegiaren lehen harria jarri zen.

Urtegiaren eraikitze lanak 2008. eta 2009. urteen artean amaitzea espero da.Urtegiak guztira 6,5 hektometro kubo izango du eta haren uharkak 70 metroko altuera. Andoaingo eta Tolosaldeko beste 12 udalerrien ur beharrizanak beteko ditu urtegiak, guztira 55.000 pertsonaren ur-laster beharrak alegia. Urtegia eraikitzearekin batera, ur zikinak tratatzeko araztegi berri bat eraikiko da.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren %7,2. Bigarren sektorea %3,5. Hirugarren sektorea %46,8. Eraikuntza %42,5.[6]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraingo biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

2019an 151 biztanle zituen. Horietatik %12,58k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %7,28 ziren.[6]

Baliarrain Gipuzkoan biztanle gutxien duten herrietako bat da, Orexarekin batera. Industrializazio prozesuak herria hustu egin zuen XIX. mende amaieratik. 1967. urtean, eta biztanleria galera hori saihesteko, Baliarrain Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen Iruerrieta herria sortuz. Hiru herriek batera, 800 biztanle inguru zeuzkaten eta 13,7 kilometro koadroko azalera.

Iruerrieta sortu zuten hiru herriak 1991n banandu ziren berriro ere, eta gaur egun independente jarraitzen dute. Herrien batzearen aurretik Baliarrainek 180 biztanle zituen, baina 1991rako ia erdira murriztua zen kopuru hori, guztira 99 biztanle baino ez ziren geratzen. 1970eko hamarkadako industrializazio prozesuak beraz, eragin latza izan zuen herrian, eta hainbat biztanlek herria utzi zuten.

2004tik biztanleriak jaitsiera txiki bat izan du, izan ere, eraikiko den Ibiurreko urtegiak etxe batzuk eraitsi beharra ekarri du. Urtegia 2008rako amaiturik egongo da.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi alderdik aurkeztu zuten hautagai zerrenda azken udal hauteskundeetan Baliarrainen: herriko talde independente batek (Herritarrak izenekoa) eta Alderdi Popularrak. Hauek izan ziren emaitzak:

  • Herritarrak: 53 boto.
  • Alderdi Popularra: 0 boto.

Emaitza horiekin, Martzelino Dorronsoro Galarraga bihurtu zen Baliarraingo alkate, 53 botorekin (botoen % 100). Alderdi Popularra ordezkaritzarik gabe geratu zen, batere botorik jaso ez zuenez.

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Talde independenteak 59 boto lortu zituen, eta PPk 0.[7] Martzelino Dorronsoro izendatu zuten alkate.[8]

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zerrendarik ez zen aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren sei hilabetera.[9] Tarte horretan Herritarrak taldeak zerrenda osatu zuen.[10] 66 boto lortu zituen.[11] Olatz Iriarte izendatu zuten alkate 2016ko urtarrilaren 9an.[12][13]

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzolanean Bizirik taldeak 57 boto lortu zituen.[14] Bederatzi hilean behin alkate kargua aldatzea erabaki zuten.[15]

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkatea Agintaldia Alderdia
Martzelino Dorronsoro Galarraga 2003-2007
2007-2011

2011-2016

Herritarrak
Olatz Iriarte 2016-2019 Herritarrak
Josu Ozaita, Jaione Olano, Juan Mari Iturrioz, Maribi Garmendia, Andoni Olano 2019-2023 Auzolanean Bizirik

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraingo Demetrio Garmendiaren[16] testigantza, euskarak gerra garaian herrian zuen egoeraren inguruan. Euskal Herriko Ahotsak[17][18] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Baliarraingo euskara[19] gipuzkeraren edo erdialdeko euskalkiaren[20] aldaera bat da, zehatzago esanda, erdiguneko azpieuskalkiaren[21] parte den Tolosaldeko euskara da bertan hitz egiten dena. Beterriko euskararekin batera osatzen dute Tolosaldeko hizkerek erdiguneko azpieuskalkia. Herritarren %90,84 euskalduna zen 2016an.[6]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarrainek abuztuaren 15ean ospatzen ditu bere jaiak, Jasokundearen jaiak.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baliarraindar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. «Kirol instalakuntzak» Baliarrain . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  4. «Liburutegia» Baliarrain . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  5. a b c «Herriko beste zerbitzuak» Baliarrain . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  6. a b c «Web Eustat. Baliarrainko datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  7. https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  8. «Martzelino Dorronsoro, azkeneko 19 urteotan alkate - Baliarrain» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  9. «Martzelino Dorronsoro: "Arduragabekeria izango litzateke herria aldundiaren esku uztea" - Baliarrain» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  10. «Bigarrenean osatu da zerrenda» Gipuzkoako Hitza 2015-12-18 . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  11. https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  12. (Gaztelaniaz) «Olatz Iriarte coge el testigo de Dorronsoro como alcaldesa de Baliarrain» El Diario Vasco 2016-01-10 . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  13. «Olatz Iriarte, Baliarraingo alkate - Baliarrain» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  14. https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  15. «Alkate karguaren pisua banatuz, Baliarrainek, bost alkate izango ditu - Baliarrain» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.
  16. «Garmendia Sarasola, Demetrio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  17. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  18. «Doktrina euskaraz eta eskola erdaraz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  19. «Baliarrain - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-03.
  20. «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-03.
  21. «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-03.
  22. «Monumentuak» Baliarrain . Noiz kontsultatua: 2020-04-06.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa