Belle Époque

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Easter parade Fifth Avenue 1890

Belle Époque (Garai polita euskaraz) 1870tik 1914ra Mendebaldeak ezagututako oparotasun garaiari deritzo. Esamoldea Lehen Mundu Gerraren aurretik asmatu zen XIX. mendeko azkenengo hiru hamarkadetatik gerraren hastapenetara doan aldia izendatzeko. Hasiera 1871ko gerra franko-prusiarrak zehazten du eta geroztik bakeak iraun zuen 1914ra arte, Lehen Mundu Gerrari hasiera eman zitzaion arte alegia.

Izendapen honek Europako gizarteak ezagutu zuen errealitate berria eta aldakorra aurkezten du. Erritmo biziaz giza-jarduneko alderdi guztietan aldaketa sakon anitz jazo ziren: aurrerapen teknologikoa, kapitalismoaren sustapena, inperialismoaren hedapena, balore berrien onarpena, berritasun kulturalak eta progresoa eta zientziarenganako fede itsua nabarmendu ziren.

Oro har Belle Époque oreka eta egonkoratasun garaia izan zen Mendebaldean. XIX. mendeko gatazka odoltsuak behin-behinean baztertu egin ziren eta Europak ia 45 urteko bake garaia ezagutu zuen. Intentsitate urriko konfliktu armatuak egon ziren arren, esaterako 1904ko errusiar-japoniar gerra eta gatazka inperialak (Boxerren matxinada), bakearen mantenua joera nagusia izan zen. Hala ere, benetako bakealdia ez zen izan potentzia europarrek euren industria militarrak abian jarri baitzituzten gerra noiz hasiko zain. Berez, bake armatuko fase honetan estatuek bideratutako ahaleginek Lehen Mundu Gerra eragingo zuten.


Testuinguru politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1871an gerra franko-prusiarrari Alemaniako II. Reicha eta Frantziako II. inperioaren arteko gatazka armatuari amaiera eman zitzaion. Prusia garaile izan zen eta lurralde frantziar aberatsak jaso zituen, Alsazia eta Lorrena. Geroztik Hala ere, alemaniarren garaipenaren ostean frantziarren gogoan iraungo zuen mendekua hartzeko sentimendua. Baina Bismarckek diplomazia-sistema bat garatu zuen Frantzia isolatzeko eta balizko mendekua saihesteko. Era honetan, Bismarckek aurreikusitako aliantza-sareak ia mende erdi batean zehar bakea ziurtatzea lortu zuen Europako oholtzan. Berak diseinatutako diplomaziak indarrean iraun zuen Europan Belle Époque osoan zehar. 1893an Errusia eta Frantzia bateratu ziren laguntza militarra bermatzeko konpromisoa berretsiz bietako bat erasotua izanez gero.

1900 urtearen aldera mundu-mailan eragin handiko estatua Britainia Handia zen zalantza izpirik gabe. Britainiak kokapen anitzak zituen mundu osoan sakabanaturik: Ipar-amerikan, Erdialdeko Amerikan, Hegoamerikan boterea zuen Argentinaren gainean. Halaber, kolonia ugari Afrika eta Ekialde Ertainean, eta oraindik ere jabetza ugari mantentzen zituen Australasian. Bigarren maila batean potentzia europarrak ageri ziren: Frantzia, Belgika, Herbehereak, Portugal, Italia eta Danimarka. Alemaniak kolonien banaketara berandu iritsi zen arren bere boterea handitzeko irrikitan zegoen bere industrian oinarrituz.

Bien bitartean, Estatu Batuak bere boterea bikoiztu zuen Espainiar Inperioaren gainbeheraz baliatuz Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam eskuratu zituen. Lurralde eransketen gain, Estatu Batuak politika arloan gero eta pisu gehiago eskuratu zuen itsas-armada hobetuz amerikar kontinentean bere nagusitasuna bermatzearren.

Austria-Hungaria inperioa ahultzen zihoan bere barne-antolaketan zeharo zaharkituta baitzegoen.