Benjamin Netanyahu

Benjamin Netanyahu
Irudi gehiago
Ahotsa
9. Israelgo Lehen Ministroa 2022ko abenduaren 29a - baliorik ez ← Yair Lapid Knesseteko kide 2022ko azaroaren 15a - baliorik ez Hautetsia: 25th Knesset (en) Knesseteko kide 2021eko apirilaren 6a - 2022ko azaroaren 15a Hautetsia: 24th Knesset (en) Knesseteko kide 2020ko martxoaren 16a - 2021eko apirilaren 6a Hautetsia: 23rd Knesset (en) Knesseteko kide 2019ko urriaren 3a - 2020ko martxoaren 16a Hautetsia: 22nd Knesset (en) Knesseteko kide 2019ko apirilaren 30a - 2019ko urriaren 3a Hautetsia: 21st Knesset (en) Israelgo Ekonomia ministroa 2015eko azaroaren 3a - 2016ko abuztuaren 1a Israelgo Eskualde Garapen ministroa 2015eko maiatzaren 14a - 2016ko abenduaren 26a Knesseteko kide 2015eko martxoaren 31 - 2019ko apirilaren 30a Hautetsia: 20th Knesset (en) Israelgo Komunikazio ministroa 2014ko azaroaren 5a - 2017ko otsailaren 21a Knesseteko kide 2014ko uztailaren 9a - 2015eko martxoaren 31 Hautetsia: 19th Knesset (en) Knesseteko kide 2013ko otsailaren 5a - 2014ko uztailaren 9a Hautetsia: 19th Knesset (en) Israelgo Atzerri ministroa 2012ko abenduaren 18a - 2013ko azaroaren 11 ← Avigdor Lieberman - Avigdor Lieberman → Israelgo Osasun ministroa 2009ko martxoaren 31 - 2013ko martxoaren 18a 9. Israelgo Lehen Ministroa 2009ko martxoaren 31 - 2021eko ekainaren 13a ← Ehud Olmert - Naftali Bennett → Knesseteko kide 2009ko otsailaren 24a - 2013ko otsailaren 5a Hautetsia: 18th Knesset (en) 9. Israelgo oposizioko buruzagia 2006ko maiatzaren 4a - 2009ko martxoaren 31 ← Amir Peretz - Tzipi Livni → Knesseteko kide 2006ko apirilaren 17a - 2009ko otsailaren 24a Hautetsia: list of members of the seventeenth Knesset (en) Israelgo Finantza Ministerioa 2003ko otsailaren 28a - 2005eko abuztuaren 9a Knesseteko kide 2003ko otsailaren 17a - 2006ko apirilaren 17a Hautetsia: list of members of the sixteenth Knesset (en) Israelgo Atzerri ministroa 2002ko azaroaren 6a - 2003ko otsailaren 28a ← Ariel Sharon - Silvan Shalom → Knesseteko kide 1999ko ekainaren 7a - 1999ko uztailaren 6a - Yuval Steinitz → Hautetsia: list of members of the fifteenth Knesset (en) Knesseteko kide 1999ko martxoaren 4a - 1999ko ekainaren 7a Hautetsia: list of members of the fourteenth Knesset (en) Israelgo Finantza Ministerioa 1998ko abenduaren 18a - 1999ko otsailaren 23a Israelgo Erlijio Zerbitzuen Ministroa 1998ko urtarrilaren 20a - 1998ko otsailaren 25a Israelgo Erlijio Zerbitzuen Ministroa 1997ko abuztuaren 12a - 1997ko abuztuaren 22a Israelgo Finantza Ministerioa 1997ko ekainaren 20a - 1997ko uztailaren 9a ← Silvan Shalom - Ehud Olmert → Israelgo Erlijio Zerbitzuen Ministroa 1996ko ekainaren 18a - 1996ko abuztuaren 7a 9. Israelgo Lehen Ministroa 1996ko ekainaren 18a - 1999ko uztailaren 6a ← Shimon Peres - Ehud Barak → Knesseteko kide 1996ko ekainaren 17a - 1999ko martxoaren 4a Hautetsia: list of members of the fourteenth Knesset (en) Knesseteko kide 1992ko uztailaren 13a - 1996ko ekainaren 17a Hautetsia: list of members of the thirteenth Knesset (en) Israelgo Atzerri ministroordea 1990eko ekainaren 25a - 1991ko azaroaren 11 Israelgo Atzerri ministroordea 1988ko abenduaren 26a - 1990eko ekainaren 11 Knesseteko kide 1988ko azaroaren 21a - 1992ko uztailaren 13a Hautetsia: 12th Knesset (en) Israelgo ordezkari iraunkorra Nazio Batuetan 1984 - 1988 ← Yehuda Zvi Blum
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	בנימין נתניהו
Jaiotza	Tel Aviv, 1949ko urriaren 21a (76 urte)
Herrialdea	Israel
Bizilekua	Beit Aghion (en) Caesarea (en) Jerusalem
Lehen hizkuntza	hebreera
Familia
Aita	Benzion Netanyahu
Ama	Zila Netanyahu
Ezkontidea(k)	Miki Haran  (1972 -  1978) Fleur Cates  (1981 -  1989) Sara Netanyahu  (1991 -
Seme-alabak	ikusi Noa Roth Yair Netanyahu Avner Netanyahu
Haurrideak	ikusi Yonatan Netanyahu Iddo Netanyahu
Familia	ikusi Nathan Mileikowsky (aitona) Elisha Netanyahu (aitaldeko osaba) Shoshana Netanyahu (en) (wife of paternal uncle (en) ) Nathan Netanyahu (aitaren aldeko lehengusua) Shmuel Ben-Artzi (aitaginarreba)
Leinua	Netanyahu familia
Hezkuntza
Heziketa	Cheltenham High School (en) 1967) MIT Sloan School of Management (en) 1977) Zientzietako Masterra Massachusettseko Teknologia Institutua (1972 - 1975) Zientziatan graduatua : Arkitektura ingeniaritza
Hezkuntza-maila	Zientzietako Masterra Zientziatan graduatua
Tesi zuzendaria	Ester Samuel-Cahn (en)
Hizkuntzak	ingelesa frantsesa hebreera
Jarduerak
Jarduerak	politikaria, diplomazialaria, estatu-politikaria, militarra, politika-idazlea eta politologoa
Parte-hartzailea World Economic Forum Annual Meeting 2014 (en) World Economic Forum Annual Meeting 2016 (en) World Economic Forum Annual Meeting 2017 (en) World Economic Forum Annual Meeting 2018 (en) World Economic Forum Annual Meeting 2019 (en)
Lateralitatea	ezkerra
Lantokia(k)	Jerusalem
Enplegatzailea(k)	baliorik ez Boston Consulting Group  (1976 -  1978)
Lan nabarmenak	ikusi A Place Among the Nations (en) Fighting Terrorism (en) Bibi: My Story (en) Terrorism: How the West Can Win (en)
Jasotako sariak	ikusi Jabotinsky Medal  (1980) Tzeltner Prize  (1987) honorary doctor of the Bar-Ilan University  (1988) Irving Kristol Award  (2015) Grand Cross of the Order of the Southern Cross  (2019)
Izengoitia(k)	Ben Nitay
Ezizena(k)	ביבי eta Bibi
Zerbitzu militarra
Adar militarra	Israelgo Defentsa Indarrak
Gradua	seren (en)
Parte hartutako gatazkak	Higadura Gerra Yom Kippurreko Gerra 1968 Israeli raid on Lebanon (en) Battle of Karameh (en) Israel-Palestina gatazka (2023-...)
Ideologia eta sinesmenak
Ideologia	Sionismoa
Erlijioa	judaismoa
Alderdi politikoa	Likud
netanyahu.org.il

Benjamin "Bibi" Netanyahu (hebreeraz: בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ‎, arabieraz: بنيامين نتنياهو‎, Binyyameen Netanyahu; Tel Aviv, 1949ko urriaren 21a) israeldar politikaria da. 2009ko martxoaren 31tik Israelgo lehen ministroa da. 1996 eta 1999 bitartean kargu bera izan zuen. Knesset-eko kide eta Likud alderdiaren buru ere bada. Israelgo estatua fundatu ondoren jaiotako aurreneko lehen ministroa da (eta orain arte, bakarra).

Nazioarteko Zigor Auzitegiak emana du Netanyahu atxilotzeko agindua, gizadiaren aurkako krimenak eta gerra krimenak leporatuta. Nazio Batuen Erakundearen batzorde batek adierazi du Netanyahu Israel Gazan egiten ari den genozidioaren erantzule dela.

Bizitza

Haren familiak Polonia eta Bielorrusian dauka jatorria, eta haien berezko abizena Mileikowsky zen, 1920ko hamarraldian Netanyahu hartu zuten arte.

Guraso judu sekularretatik jaioa, Israelgo Estatua sortu ondoren jaio zen lehen ministro israeldarra izan zen. 1967an, Sei Eguneko gerran, Israelgo defentsa-indarrekin bat egin zuen, eta Sayeret Matkal indar berezietako unitate bateko buru bihurtu zen. Misio askotan parte hartu zuen, besteak beste, Infernua operazioan (1968), Opari operazioan (1968) eta Sabenako 571 hegaldiaren bahiketa erreskate-operazioan (1972). Operazio horretan, tiro bat jaso zuen sorbaldan. Higadura-gerran eta Yom Kippurreko gerran borrokatu zen 1973an, indar bereziek Suezko Kanalean egindako erasoetan parte hartuz, eta, gero, komando-eraso bat zuzenduz Siriako lurraldean.​​ Kapitain maila lortu zuen baja eman aurretik. Massachusetts Institute of Technology-n graduatu ondoren, BS. eta MS. graduekin, Boston Consulting Group-ek kontratatu zuen aholkulari ekonomiko gisa. Israelera itzuli zen 1978an, terrorismoaren aurkako Yonatan Netanyahu Institutua sortzeko, anaiaren izenarekin, Entebbe operazioaren buru zela hil zena. 1984tik 1988ra Israelgo enbaxadore izan zen Nazio Batuen aurrean.

1993an, Likud alderdiaren buru egin zen, eta 1996ko hauteskundeak irabazi zituen. Israelgo historiako lehen ministro gazteena izan zen. 1996ko ekainetik 1999ko uztailera bitartean bere lehen aldia izan zen lehen ministro gisa. 1999an, Ehud Barakek garaitu ondoren lehen ministroa aukeraketan, sektore pribatuengatik aldatu zuen politika. 2002an, politikara itzuli zen Kanpo Harremanetarako ministro (2002-2003) eta Finantza ministro (2003-2005) gisa Ariel Sharonen gobernuetan, baina gobernutik alde egin zuen Gazako zerrenda deskonektatzeko planari buruzko desadostasunengatik. 2005eko abenduan, berriz hartu zuen Likuden buruzagitza, Sharonek alderdia utzi eta Kadima alderdi berria osatu ondoren.​ 2006ko abenduan, oposizio-buru ofizial bihurtu zen Knésseten. 2009ko parlamentu-hauteskundearen ondoren, non Likud bigarren postuan gelditu eta eskuineko alderdiek gehiengoa lortu baitzuten, koalizio-gobernua osatu zuen. Netanyahu hautatu zuten hirugarren aldiz 2013ko urtarrilean, eta, laugarren aldiz, 2015eko martxoan. 2019ko apirileko hauteskundeen ondoren, lehen ministro izaten jarraitu zuen, hautagai bakar batek ere ez baitzuen gobernua osatu, eta gauza bera gertatu zen urte bereko iraileko hauteskundeetan ere. Ondoz ondoko hirugarren hautaketa baten ondoren, Netanyahuk bosgarren agintaldia hartu zuen 2020ko maiatzean, Benny Gantz txandakako lehen ministro gisa, koalizioko gobernu batean, baina koalizioak erori, eta, berriro ere, hauteskundeak izan ziren 2021eko martxoan. 2021eko ekainean, lehen ministro kargua utzi, eta Naftalí Bennettek ordezkatu zuen. 2022ko abenduaz geroztik, berriz ere lehen ministroa da.

Netanyahuk, 1980ko hamarkadaz geroztik, lagun pertsonala duen Donald Trumpekin hurbiltasuna lortu du, eta Israelen 2016. urteaz geroztik duen erakargarritasun politikoaren elementu nagusi bihurtu du.​ Donald Trumpen lehendakaritzan, Estatu Batuek Jerusalem Israelgo hiriburutzat aitortu zuten, Golanen gaineko israeldar subiranotasuna onartu, eta Abraham Akordioak negoziatu zituen, Israelen eta zenbait estatu arabiarren arteko normalizazio-akordioak. Netanyahuk nazioarteko kritikak jasan ditu Israelgo kokalekuak Zisjordaniako lurralde okupatuetan zabaltzeko lehen ministro gisa izandako hamarkadetako politikarengatik, nazioarteko zuzenbidearen arabera legez kanpokotzat jotzen baita.

Netanyahu 16 urtez baino gehiagoz izan da lehen ministro, eta, hala, Israelen historian denbora gehien eman duena da, David Ben-Gurion estatuaren sortzailea ere gaindituz. Gehien hautatutako lehen ministroa ere bada; sei bider izan da gobernuburu (1996, 2009, 2013, 2015, 2020, 2022), eta hiru aldiz jarraian eratu du gobernua (2009, 2013 eta 2015).​ Karguan zegoela, Israelgo historiako lehen ministro bakarra ere bada ustelkeriagatik salatua.

2023ko urriaren 7an, israeldar okupatzaileen aurkako Gazako palestinar erresistentziako kideek, Hamas buru zela, eraso handi bat egin zuten Israelen, eta horrek gerra piztu zuen Israel eta Hamasen artean. Israelgo gobernuak ez zuenez erasoa aurreikusi, gogor kritikatu dute Netanyahu, azken 50 urteotan Israelgo inteligentzia-porrotik handienaren buru baita, eta protesta jendetsuak egin dituzte kargua uzteko eskatuz.​​ Netanyahuren gobernuak genozidio eta gerra-krimenen akusazioak ere jasan ditu, eta, azkenean, 2023ko abenduan Nazioarteko Justizia Auzitegian Hegoafrikak Israelen aurka aurkeztutako auzian amaitu du gaiak.

2024ko azaroaren 21ean, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak ikertu ondoren, Nazioarteko Zigor Auzitegiak atxilotze aginduak eman zituen Netanyahurentzat.

2025eko irailaren 15ean, Nazio Batuen Erakundearen (NBE) batzorde batek berretsi zuen Israel genozidio bat egiten ari dela Gazan. Aurrez hori bera esana zuten Human Rights Watch, Amnistia Internazionala eta Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundeek, bai eta NBEren Palestinarako kontalari berezi Francesca Albanesek ere, besteak beste. Batzordeko buru Navi Pillayk Israelgo Gobernuko hiru kide aipatu zituen, genozidioaren erantzule gisa: Benjamin Netanyahu lehen ministroa, Isaac Herzog presidentea eta Yoav Gallant Defentsa ministroa. Txosten hori argitaratu zuten egun berean, Israelgo Armadak jakinarazi zuen ekin ziola Gaza hiria lurrez hartzeari, abuztu erdialdean Netanyahuk onartutako planari jarraituz. Bestalde, Hamasen bahituen senideek iragarri zuten egunero, elkarretaratze bat egingo zutela Netanyahuren etxebizitzaren kanpoaldean, Jerusalemen. Egozten diote gatibuen auziari ez ikusiarena egitea.

Aurrekoa Yitzhak Shamir

Israelgo oposizioburu 1993-1996

Ondorengoa Shimon Peres

Aurrekoa Yitzhak Shamir

Likudeko buru 1996–1999

Ondorengoa Ariel Sharon

Aurrekoa Shimon Peres

Israelgo Lehen ministro 1996–1999

Ondorengoa Ehud Barak

Aurrekoa Shimon Peres

Israelgo Atzerri ministro 2002–2003

Ondorengoa Silvan Shalom

Aurrekoa Silvan Shalom

Israelgo Finantza ministro 2003–2005

Ondorengoa Ehud Olmert

Aurrekoa Ariel Sharon

Likudeko buru 2005–gaur egun

Ondorengoa agintean

Aurrekoa Amir Peretz

Israelgo oposizioburu 2006-2009

Ondorengoa Tzipi Livni

Aurrekoa Ehud Olmert

Israelgo Lehen ministro 2009–2021

Ondorengoa Naftali Bennett

Aurrekoa Yair Lapid

Israelgo oposizioburu 2021-2022

Ondorengoa Yair Lapid

Aurrekoa Yair Lapid

Israelgo Lehen ministro 2022-gaur egun

Ondorengoa Agintean

Erreferentziak

Artikulu hau Israelgo biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

• Datuak: Q43723
• Multimedia: Benjamin Netanyahu / Q43723