Beotibarko gudua

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Beotibarko gudua
Data 1321eko irailaren 19a
Lekua Beotibar harana
 EH
Emaitza Gipuzkoarren garaipena
Gudulariak
Oinaztar gipuzkoarrak Nafarroako Erresuma
Buruzagiak
Gil Lopez Oinazkoa Ponce Morentaynakoa
Indarrak
Kopuru ezezaguna
(800 inguru, Gaztelaren aldeko kronisten arabera)[1]
236[2]

Beotibarko gudua 1321eko irailaren 19ean oinaztar gipuzkoarren (Gaztelako Erresumaren mende ziharduten) eta Nafarroako Erresumako armadaren arteko gudua izan zen.

Aurretikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1321 baino lehen, mugako liskarrak gertatzen ziren Gaztelako Erresumaren eta Nafarroako Erresumaren artean. Hartara, nafarrek, Lekunberri eta Gorrititik, Gaztelako Erresumaren mende zegoen Gipuzkoa eraso eta arpilatzen zuten. Era berean, gipuzkoarrek mugaz haraindiko eskualdeak ere erasotzen zituzten. Gipuzkoarrek Gorritiko gotorlekua berea zela aldarrikatuz Nafarroako erregeorde berriari itzultzeko eskatu zioten. Honek ezetz erantzun, eta gipuzkoarrek Gorritiko gaztelua hartu eta erraustu zuten.

Guduaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hori zela eta, Anayko bizkondea eta orduko Nafarroako Erresumaren erregeordea zen Ponce Morentaynakoak soldadu talde bat prestatu zuen Tolosaldea erasotzeko. Gaskoi eta nafarrez osatutako talde hark Berastegi hartu eta erre zuen. Hortik Tolosara jo eta Beotibar izeneko haranean Larreako jauna zen Gil Lopez Oinazkoa, oinaztar gipuzkoarren buruzagia, topatu zuten. Gipuzkoarrek inguruko mendietan posizioak hartuta zituztenez, harriak botaz abangoardia banatu eta etsaia eraso zuten.[3] Bururik gabe, nafarrek atzera egin zuten, eta galera asko izan zituzten. Erorien artean nafar noble asko zeuden, eta gipuzkoarrek Martin Aibarkoa erret-zutoihalaren alfereza harrapatu zuten.[1]

Gudularien kopuruak oso manipulaturik argitaratu izan dira Gipuzkoa aldean urte askoan: Gaztelako Erresumaren aldeko kronisten arabera, Gaztelako Erresumaren aldekoak 800 gipuzkoar ziren, eta Nafarroako Erresumaren aldekoak 70.000raino nafar, gaskoi eta frantses.[1] Hala ere, Nafarroako Erresumaren aldeko gudarien kopurua biziro puztu zuten Gaztelaren aldeko kronista haiek, Gaztelaren aldeko indarrek lortutako garaipenari loria eta aintza emateko asmoz; Nafarroako Artxibo Nagusian gorde diren dokumentuen arabera, nafar indarrak 2 merio, 19 zaldizko eta 215 oinezko ziren (guztira, 236 besterik ez, alegia).[2]

Gaur egun[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gudua gogoratzeko, Tolosa aldean, San Joan Bataiatzailea bere zaindariaren egunean, bordon dantza eta erromeria egiten dituzte.[4]

1993an Benito Lertxundik Hunkidura Kuttunak II diskoan Beotibar abestia moldatu zuen.[5]

Abertzaleen artean, gudua «anaien arteko gudua» izan zela jotzen da, eta, beraz, Euskal Herriko lurraldeak banatzeko ekintzatzat.[6]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Pablo Gorosabel, Bosquejo de las antigüedades, gobierno, administración y otras cosas notables de la villa de Tolosa XV. kap., 269-270. orr. (1853)
  • Gabriel de Henao, Averiguaciones de las Antigüedades de Cantabria, (1637).
  • Lope Martinez de Isasti (1625), Compendio histórico de la muy noble y muy leal provincia de Guipúzcoa, II. lib., VII. kap., 5. orr..
  • Jerónimo Zurita, Anales de Aragón, , 7. Lib., 24. kap. (1562-1580)
  • Esteban Garibai, Compendio Historial de las Crónicas, 26. Lib., 15. kap (1571)