Berberana
| Berberana | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Espainiako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | |||||||||||
| Alkatea | Mikel Arbaizagoitia Peral Vecinos por Berberana | ||||||||||
| Izen ofiziala | Berberana | ||||||||||
| Posta kodea | 09511 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 09050 | ||||||||||
| Herriburua | Berberana | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°55′11″N 3°03′36″W / 42.919722222222°N 3.06°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 33,8 km² | ||||||||||
| Altitudea | 622 m | ||||||||||
| Mugakideak | Junta de Villalba de Losa, Amurrio, Kuartango, Gaubea eta Jurisdicción de San Zadornil | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 52 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 2 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | BU | ||||||||||
| berberana.es | |||||||||||
Berberana Burgosko udalerria da, Merindadeetako eskualdean dagoena.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bi herrigunez osaturik dago, elkarrengandik 18 kilometrotara, tartean Arabako lurrak dituztela.[1] Herriguneak Berberana herriburua eta Valpuesta dira; azken hau, Gaubea ibarraren barruan dagoen barrendegia, txikia da baina garrantzi handikoa da bertan gaztelerazko testurik zaharrenetarikoak (Valpuestako kartularioak) aurkitu direlako.[2]
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Junta de Villalba de Losa, Amurrio, Kuartango, Gaubea eta Jurisdicción de San Zadornil.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 29 gizon, 23 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 36,5 udalerri berean jaioak ziren[4], probintziako batez bestekoaren (% 46,8) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 51,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,7 —probintzian % 14,4—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 75)[5]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Honduras, Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 143 etxebizitza zeuden: 32 (% 22,4) nagusiak eta 111 (% 77,6) ez-nagusiak.[6]
Etxebizitza multzoa
Burgosko mapa
Guztira 32 etxegune zeuden, eta horietatik 15 (% 46,9) pertsona bakarrekoak ziren.[7]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 48 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 20,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 39,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 16,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 22,9.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 21,2 zen 2021ean eta % 20,8 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 26,9 izatetik % 22,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 28,6 ziren, eta gizonen artean % 14,8; 13,8 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 33,3 eta gizonen % 14,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 10 | % 20,8 | 4 | % 14,8 | 6 | % 28,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 19 | % 39,6 | 12 | % 44,4 | 7 | % 33,3 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 8 | % 16,7 | 7 | % 25,9 | 1 | % 4,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 11 | % 22,9 | 4 | % 14,8 | 7 | % 33,3 |
| Guztira | 48 | % 100,0 | 27 | % 100,0 | 21 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 21,2 | % 34,6 | % 17,3 | % 26,9 | 52 |
| 2022 | % 21,6 | % 39,2 | % 15,7 | % 23,5 | 51 |
| 2023 | % 25,0 | % 39,6 | % 14,6 | % 20,8 | 48 |
| 2024 | % 20,8 | % 39,6 | % 16,7 | % 22,9 | 48 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.430 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 26.562 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.988 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 16.988 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[10][oh 1].
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Berberana udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 29 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 61,7; gainerako % 38,3 inaktibo zeuden.[11] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 73,1 zen eta emakumezkoena % 47,6; langabezia-tasa, aldiz, % 5,3 eta % 10,0 zen, hurrenez hurren.[11]
Okupatuen kopurua 24 zen 2023ean, 2021eko 26etik behera.[12] Emakumeek okupatuen % 29,2 osatzen dute, eta gizonek % 70,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 27 | % 57,4 | 18 | % 69,2 | 9 | % 42,9 |
| Langabeak | 2 | % 4,3 | 1 | % 3,8 | 1 | % 4,8 |
| Inaktiboak | 18 | % 38,3 | 7 | % 26,9 | 11 | % 52,4 |
| Guztira | 47 | % 100,0 | 26 | % 100,0 | 21 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 45,8), industria (% 29,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 25,0).[12]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 75,0; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 12,5), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 4,2.[13] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 70,6 eta emakumeen % 85,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1 | % 4,2 | 1 | % 5,9 | 0 | % 0,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 18 | % 75,0 | 12 | % 70,6 | 6 | % 85,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 3 | % 12,5 | 3 | % 17,6 | 0 | % 0,0 |
| Ez dago jasota | 2 | % 8,3 | 1 | % 5,9 | 1 | % 14,3 |
| Guztira | 24 | % 100,0 | 17 | % 100,0 | 7 | % 100,0 |
Okupatuen % 58,3 besteren konturako langileak dira, eta % 41,7 norberaren konturakoak.[14]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 10 | % 41,7 | 6 | % 35,3 | 4 | % 57,1 |
| Besteren kontura | 14 | % 58,3 | 11 | % 64,7 | 3 | % 42,9 |
| Guztira | 24 | % 100,0 | 17 | % 100,0 | 7 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 963 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[15][oh 2]. Udalerriaren azalera 33,8 km² denez, NAE lurraldearen % 28,5 da[16]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 54,1 lur goldagarria (521 ha, 6 ustiategitan), % 45,9 larre iraunkorrak (442 ha, 6 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,01 ha, ustiategi batean)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 305 behi zeuden[17][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 41 gidari zeuden erroldatuta: 23 gizon (% 56,1) eta 18 emakume (% 43,9)[18]. Biztanleen % 78,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 103 ibilgailuk osatzen zuten: 54 turismo, 15 furgoneta, 11 motozikleta, 4 kamioi eta 1 ziklomotor[18]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 1.038 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (555) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,5 urtekoa zen; turismoen % 7,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 20,4k 25 urte baino gehiago[18]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 69,1 diesel zen eta % 29,9 gasolinazko; 1 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1; probintzian % 0,6). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 51,5k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Berberanako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[19] | |
| Jose Antonio Gutierrez-Barquin Salazar[19] | 1979 | 1983 | Zentro Demokratikoaren Batasuna | |
| Clemente Ramon Usaola Guinea[19] | 1983 | 1987 | Alderdi Demokrata Liberala | |
| Clemente Ramon Usaola Guinea[19] | 1987 | 1991 | Aliantza Popularra | |
| Jose Miguel Ramirez Robredo[19] | 1991 | 1995 | Alderdi Popularra | |
| Jose Miguel Ramirez Robredo[19] | 1995 | 1999 | Alderdi Popularra | |
| Jose Miguel Ramirez Robredo[19] | 1999 | 2003 | Alderdi Popularra | |
| Jose Miguel Ramirez Robredo[19] | 2003 | 2007 | Alderdi Popularra | |
| Jose Ramon Villate Paul[19] | 2007 | 2011 | Alderdi Popularra | |
| Susana Gutierrez-Barquin Torre[19][20] | 2011 | 2015 | Alderdi Popularra | |
| Susana Gutierrez-Barquin Torre[19][21] | 2015 | 2019 | Alderdi Popularra | |
| Luis Maria Usin Fernandez[19][22][23][24][25] | 2019 | 2023 | Partido Castellano-Tierra Comunera-Pacto | |
| Mikel Arbaizagoitia Peral[26][27][28][29] | 2023 | Jardunean | Vecinos por Berberana | |
| 2027 | 2031 | |||
Udalaren konposizioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2025 urtean, hau zen Berberanako Udalaren konposizioa:[30]
- Alkatea: Mikel Arbaizagoitia Peral - Vecinos por Berberana (VB)
- Zinegotzia: Francisco Villate Paul - (VB)
- Zinegotzia: Jose Miguel Ramirez Robredo - Alderdi Popularra (PP)
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XVII. mendean Berberanako Palacios familiako kideek Venezuelara emigratu zuten, haietako bat Simon Bolivarren ama.
1857ean sartu zen Valpuesta Berberanaren barruan.
2011ko abuztuaren 17an Richter eskalan 3,4 magnitudera iritsi zen lurrikara jasan zuen, udalerriaren ipar-ekialdean epizentroa izen zuena. Araban eta Bizkaian ere uhin sismikoa nabaritu arren, ez zuen kalterik eragin.[31][32][33]
Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aipatzeko moduko eraikin batzuk:
- Sánchez de Velasco dorretxea. XV. mendeko eraikin militarra, herrigunearen mendebaldean kokatua, Tumecillo ibaiaren ondoan.[34]
- San Cornelio eta San Cipriano eliza.[35] Urtero irailaren 16an San Kornelioren omenezko jaiak ospatzen dituzte.[36]
Naturaguneen artean:
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Valpuesta (Berberana)» Castella Vetula 2012-04-28 (kontsulta data: 2025-11-19).
- ↑ Estudio del ILCYL confirma a la falsedad de los Cartularios de Valpuesta como el español más antiguo
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Burgos.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Burgos.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Burgos.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Burgos.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1448025.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Burgos.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Burgos.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-03-22).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Berberana: Difícil equilibrio en la frontera» Diario de Burgos 2014-11-01 (kontsulta data: 2025-12-06).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El Patrimonio burgalés en peligro VIII: Torre de los Sánchez de Velasco de Berberana» Burgos Conecta 2018-07-22 (kontsulta data: 2025-12-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El empadronamiento irregular de 6 personas en Valpuesta acaba en moción de censura y en el juzgado» Burgos Conecta 2019-01-15 (kontsulta data: 2025-12-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Berberana y Valpuesta se vuelcan con el castellano» Diario de Burgos 2019-07-30 (kontsulta data: 2025-12-06).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La paradoja de vivir en la frontera» Diario de Burgos 2020-05-30 (kontsulta data: 2025-12-09).
- ↑ (Gaztelaniaz) «El secretario de Berberana, Zadornil y Villalba deberá devolver 155.000 euros» Diario de Burgos 2025-04-14 (kontsulta data: 2025-12-12).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La experiencia turística que prepara Valpuesta sobre los orígenes del español» La Razón 2024-10-04 (kontsulta data: 2025-12-08).
- ↑ (Gaztelaniaz) «3,2 millones para convertir 'Valpuesta, origen del español' en un impulso turístico del medio rural burgalés» Burgos Conecta 2024-10-04 (kontsulta data: 2025-12-08).
- ↑ (Gaztelaniaz) «La Diputación de Burgos comienza a acordarse de Valpuesta» Canal 54 TV Burgos 2024-10-04 (kontsulta data: 2025-12-08).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Arrecia la pugna de Burgos con el País Vasco por el Salto del Nervión» Diario de Burgos 2025-05-17 (kontsulta data: 2025-12-13).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Federación Española de Municipios y Provincias» FEMP (kontsulta data: 2025-12-08).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Geográfico Nacional. (2011). Evento 1083237. in: Catálogo sísmico..[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ (Gaztelaniaz) P.C.P.. (2011-08-18). «Un terremoto de 3,4 grados hace temblar Villalba de Losa y Berberana» Diario de Burgos.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Un terremoto de cuatro grados en la escala de Ritcher siembra la alarma en dos pueblos de Burgos» El Norte de Castilla 2011-08-19.
- ↑ Montacedo. (lunes, 17 de diciembre de 2018). «Tierras de Burgos: Torre de Berberana» Tierras de Burgos (kontsulta data: 2025-11-19).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Que ver en un día en Berberana - Turismo Burgos y Provincia» Destino Burgos (kontsulta data: 2025-11-19).
- ↑ González Bueno, Marta; Santos del Campo, Javier. (2001). Fiestas y costumbres de la provincia de Burgos. Burgosko Aldundia, 351 or. ISBN 84-86841-87-9..
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
- (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.[Betiko hautsitako esteka]

