Edukira joan

«Erg (basamortua)»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (r2.6.3) (robota Erantsia: hr:Erg)
No edit summary
[[Fitxategi:Morocco_Africa_Flickr_Rosino_December_2005_84514010.jpg|thumb|Erg bateko dunak, [[Maroko]]n.]]
'''Erg'''a, [[basamortu]] batetakobateko lurralde [[harea]]tsua da. [[Arabiera]]zko erg (عرق) hitzetik dator, [[Sahara]] basamortuko toki horiek definitzeko erabiltzen dena. [[Hamada]] edo basamortu harritsuaren aurkakoa da.
 
Saharako [[mendigune]] menditsuetanetan urtaro euritsuan erortzen diren euriek potentzia handiko uharrak eratzen dituzte, aurpegietanmazeletatik materialak erauzi eta lautadara eramaten dituzten potentzia handiko uharrak eratzen dituztendituztenak, [[arro endorreiko]]etan galdu aurretik. Han, milaka urteetanurtetan zehar, [[higakin]] hauek antzaldatzen dituen haizeahaize eta uraren arteko ekintza baterauabateratua gertatzen da. Horiekin,Modu horretan bi eraketa ezberdin sortuko dira: ''erg''a, hareazkoa, eta ''reg''a, hareazhaizeak betetakodaraman haizeakhareak leundutako harrizkoharriek eratzen duten harrietaharkadia.
 
[[Harea]] hau, harkaitzen [[meteorizazio]]aren ondorioondorioa da, tamainazatituak osoizaten txikiakbaitira izanoso arte zatituaktamaina direntxikikoak harkaitzakizateraino. Basamortuetan, meteorzizazioa,meteorizazioa mota mekanikokoa da,. tenperaturaTenperatura kontraste zakarrengatik,zakarrek materialak, uzkurtu eta dilatatzera behartzen dituena,dituzte eta hauek, zatitu egiten direlarikdira. Ondoren, haizeak harea altxatu egiten du, eta harkaitzekin talka egin etaeginarazi, pixkanaka, partikula berriak erauziz, [[abrasio]] deritzon prozesu batetanbatean. Haizeak, harea, distantzia handietarahanditara eraman dezake, eta metaketak sortu. [[Duna]]k, harea metaketak dira, eta ergaren eraketa ezaugarri bat da.
 
Ergak, bi hemisferioetako 20 eta 40 paraleloen artean daude. Erg aktiboak, urtean, bataz beste, 150 mm euri baino gehiago jasotzen ez dituzten lurraldeetara mugatzen dira. Handienak, [[Afrika]] iparraldean eta hegoaldean, [[Asia]]ko mendebalde eta erdialdean eta [[Australia]] erdialdean daude. [[Hegoamerika]]n, [[Peru]]ko kostaldera eta [[Argentina]]ko iparmendebaldera mugatzen dira. [[Iparramerika]]n, [[Altarreko Basamortu Handia]] bakarrik dago, [[Mexiko]]ko [[Sonorako basamortua]]n, iparralderantz hedatzen dena, [[Arizona]]ko [[Yumako basamortua|Yumako basamorturaino]], eta [[Kalifornia]]ko hegoekialdeko Algodones Dunes. [[Nebraska]]ko Hareazko Muinoak, landaretzak finkotutako erg bat dira.
37.266

edits