Jump to content

«Oxigeno likido»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (r2.7.3) (robota Erantsia: ko:액체 산소)
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[FileFitxategi:Liquid Oxygen.gif|thumb|Oxigeno likido urdina [[saiodi]] batean.]]
'''Oxigeno likidoa''' oinarrizko [[oxigeno]]aren egoeratako bat da, [[kondentsazio]]-puntutik behera hozten denean (90,188 [[Kelvin (unitatea)|K]] edo -182,96 [[°C]]) presio atmosferikoan (101,325 [[kPa]] edo 760 [[mmHg]]). Arlo batzuetan, batez ere aeroespazio, itsaspeko eta gas industrian, '''LOx''', '''LOX''' edo '''Lox''' laburdurak erabiltzen dira, ingelesezko terminotik (''liquid oxygen''). Oxigeno likidoak kolore [[urdin]] ahula du eta oso [[paramagnetiko]]a da.
 
== Oxigenoaren aurkikuntza ==
 
XVII eta XVIII. mendeetan, [[Robert Hooke]]k, [[Ole Borch]]ek, [[Mikhail Lomonosov]]ek eta [[Pierre Bayen]]ek oxigenoa ekoiztu zuten egindako zenbait esperimentutan, baina, inork ez zuen elementutzat hartu.
Bitartean, 1774eko abuztuaren 1ean, [[Joseph Priestley]] britainiar elizgizonak, eguzki-argia beirazko tutu baten barnean zegoen merkurio oxidora zuzentzen zuen ikerketa bat burutu zuen. Hau egitean, konturatu zen gas bat jaregiten zuela eta gas honek zenbait eragin zituela; besteak beste, [[kandela|kandelen]] suak indar gehiago edukitzea edota arratoiak gas hori arnastean, denbora gehiagoz eta gogotsuago bizitzea. Ondorio hauek ikusita, Priestleyek berak gasa arnastea erabaki zuen, eta hau izan zen sentitu zuena: ''Gasaren sentsazioa nire biriketan ez zen, itxuraz behintzat, aire arruntaren desberdina, baina, nire bularraldea bereziki arina eta lasaitua sentitu nuen denbora tarte batean''.
Nahiz eta Scheele izan oxigenoa aurkitzen lehena, Priestleyi eman ohi zaio lehentasuna, bera izan baitzen bere aurkikuntzak argitaratzen lehena, 1775ean argitaratutako «''An Account of Further Discoveries in Air''» artikuluan.
 
== Oxigenoaren likidotzea ==
 
[[Louis Paul Cailletet]] izan zen oxigenoa likidotzen lehena, 1877an. Oxigeno tanta hauek lortzeko, Joule-Thomson prozesua erabili zuen; oxigenoa konprimituta zegoen hoztu egiten zuen bitartean. Prozesu honen bitartez, presioa eta hotza gehitzen zitzaion oxigenoari. Presio (760 mmHg) eta tenperatura egokia (90.19 K - 182.96  °C) lortzean, oxigeno tanta txiki batzuk ekoiztea lortu zuen Cailletetek.
 
Hala eta guztiz ere, oxigeno likido kantitate gogoangarri bat lortzen lehenak [[Krakovia]]ko Unibertsitateko Zygmunt Wróblewski eta Karol Olszewski irakasleak izan ziren, 1883ko irailaren 5an.
 
== Erabilera ==
 
Oxigeno likidoa esparru askotan erabiltzen da gaur egun:
* [[Medikuntza]]n.
* Gas industrial moduan.
* Modu terapeutikoan.
* [[Espazio-ontzi]]en suzirien oxidatzaileen propultsatzaile gisa, orokorrean [[hidrogeno]] edo [[keroseno]] likidoen konbinatuta. Oxigeno likidoa oso erabilgarria da eremu honetan, bultzada handia eragiten baitu.
* [[Suziri]] moderno askok ere oxigeno likidoa erabili ohi dute, [[espazio anezka]]ko motor nagusiak barne.
* Baita ere, noizean behin [[lehergai]]etan erabiltzen da, baina ez da ohikoena gertatutako istripu ugariengatik.
* Zenbait hegazkin komertzial eta militarretan erabiltzen da, arnasteko.
* Elementu oxidatzaile moduan.
 
[[Kategoria:Oxigenoa]]