«Nafarroako Erresuma»: berrikuspenen arteko aldeak

Jump to navigation Jump to search
t
ez dago edizio laburpenik
t
t
| eremua=11.716
}}
'''Nafarroako Erresuma''' [[Europa]]ko [[Erdi Aroa]]n [[IX. mendea|IX]] eta [[XVII. mende]]en artean izan zen euskal[[Euskal Herri]]ko egitura politiko independentea izan zen. Hasierako garaian [[Iruñeko Erresuma]] izena hartu zuen, hiri hartatik hasi baitzen hedatzen.
 
Erresumaren hedadura [[XII. mende]]tik gutxituz joan zen, batetik [[Gaztelako Erresuma]]k [[Nafarroa Garaia]] inbaditu zuenean, eta bestetik Piriniotik iparraldera geratu ziren lurraldeak [[Frantzia]]ko koroarekin batu zirenean. Hedadurarik handiena [[Antso III.a]] "Handia" errege zela lortu zuen, egungo euskalEuskal Herriko lurralde guztiak batzeaz gain, atlantiar lurraldeetarantzmendebalderantz eta [[Ebro]] ibaitik hegoalderantz zabalduzzabalduta.
 
[[Eneko Aritza]] buruzagiak sortu zuen [[824]]. urtean, [[Nafarroako erregeen zerrenda|Nafarroako lehen erregea]] izan zenean. Erresuma independentea izateari [[1620]]an utzi ziola esan daiteke.
Pirinioen hego-mendebaldean beste botere bat nagusitu zen orduan: [[Ebro]] ibaiaren inguruko [[Banu Qasi]] familiarena, hain zuzen. Haiei lotuta, [[824]]. urtearen inguruan Iruñean agintea lortu zuen [[Eneko Aritza]]k, Iruñeko lehen erregetzat hartzen denak.
 
Erresuma bere goren mailara Ximena dinastiarekin lortu zuen, [[Antso III.a Nagusia|Antso III.a]] errege zela: euskalEuskal Herriko lurralde guztiak koroa berberaren menpe jarri zituen X. mendean, eta, Iruñeko errege izateaz gainera, [[Gaztelako Erresuma|Gaztelako]] [[Aragoi]]ko, [[Ribagorza]]ko eta [[Sobrarbe]]ko konde ere izan zen.
 
=== Nafarroako armarriko kateak ===
 
==== Euskal Herriko lurren banaketa ====
[[Alfonso VIII.a Gaztelakoa|Alfonso VIII.a Gaztelakoak]] [[Gipuzkoa]] konkistatu zuen [[1200]]. urtean.<ref>Idoia Arrieta Elizalde: [http://paperekoa.berria.info/iritzia/2011-04-08/004/001/lege_info.htm «Ezkutatu digutena: Donostiaren konkista»], BERRIA''Berria'', 2011-04-08.</ref>
 
[[1224]]an, [[Bizkai]]ko [[tenente]]ak [[Gaztelako Erresuma|Gaztelako]] erregeari eman zion herrialde hori, tenentea bera eta bere ondorengoak Bizkaiko Jaun izatearen truke. [[1379]]an [[Joanes I.a Gaztelakoa|Haroko Joanes]] jaun bizkaitarra [[Gaztela]]ko errege bihurtu zen; dena den, [[Bizkaia|Bizkaiko]] jaun izateari eutsi zion.
 
=== Nafarroako Foruak ===
{{sakontzeko|Hego Euskal ForuakHerriko foruak}}
Erresumak bere foruak mantendu zituen [[Gaztelako Erresuma]]n sartu arren.
 
[[Euskal Herria|Euskal Herriko]] zazpi lurraldeek mantendu zituzten foruak eta bakoitzak bereak garatu ziren, frantses eta espainiar zentralizazio prozesuek guztiz indargabetu zituzten arte.
 
[[Nafarroa Garaia]] da foru-izaera mantendu duen euskalEuskal Herriko lurralde bakarra, bi erreforma sakon izanda, bata [[Nafarroako Lege Hitzartua|1841ean]] eta bertzea, [[Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoa|1982an]].
 
== Erreferentziak ==

Nabigazio menua