Edukira joan

«Vienako Batzarra»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:CongressVienna.jpg|thumbnail|250px|''Vienako Batzarra'', [[Jean-Baptiste Isabey]]rena. [[1819]].]]
'''Vienako Batzarra''' [[Austria]]ko hiriburu den [[Viena]]n [[1815]]ean egin zen nazioarteko topaketa bat izan zen, [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I.aaren]]ren porrotaren ondoren [[Europa]]ko mugak berrezartzeko eta [[Antzinako ErregimenErregimena|Antzinako Erregimeneko]]eko forma eta ideologia politikoak berrantolatzeko deitua izan zena. Batzarrak, [[1814]]ko [[urriaren 1]]etik [[1815]]eko [[ekainaren 9]]raino iraun zuen. Lortutako adostasunak, [[Erdialdeko Europa]]n eta Ekialdekoan, [[Lehen Mundu Gerra]] amaitu arte indarrean egon ziren. Hala ere, bakea, [[absolutismomonarkia absolutu|absolutismoaren]]aren ezarpenarekin lortu zen. Austriako enperadore zen [[Frantzisko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa|Frantzisko I.a AustriakoaAustriakoak]]k deitu zuen, honek, batzarraren amaieran, Europa berria Berritzearen Europa izango zela esanez. Antzinako Erregimenaren etsaiak kontrolatuta izateko hartu ziren neurriak gora-behera, ezin izan zen [[1830]] eta [[1848]]ko iraultzak eragin zituzten ideia liberalen zabalkuntza eragotzi.
 
== Partehartzaileak ==
[[Klemens Wenzel von Metternich|Klemens von Metternich]], konferentziako presidente izan zena, eta [[Charles Maurice de Talleyrand]], [[Luis XVIII.a Frantziakoa|Luis XVIII.aren]] ordezkaria zena, [[Frantzia]]rentzat zenbait arrakasta lortu zituena, porrota gora-behera, protagonista nabarmenenak izan ziren. Gainera, [[Alexandro I.a Errusiakoa|Alexandro I.a]] tsarra ere aipa daiteke, paper klabe bat izan zuena batzarrean. Bere kontseilari ziren [[Karl Nesselrode]] eta [[Andrei Razumovski]] konde ospetsuarekin joan zen, estatu alemanak bateratzeko eta [[Polonia]]n konstituzio erregimen bat ezartzeko xedearekin. Bertan egon ziren beste batzuk, Austriako Frantzisko I.a eta [[Frederiko-Gilen III.a Prusiakoa|Frederiko Gilen III.a Prusiakoa]] izan ziren, azken hau, [[Hardenberg]] eta [[Wilhelm von Humboldt|Humboldtek]]ek lagunduta, [[Erresuma Batua|Erresuma Batuko]] ordezkariekin, lehenik Lord Castlereagh eta ondoren [[Wellingtongo Dukea]] (Europaren laguntzan irten behar izan zuena Napoleon [[Elba uharte(uhartea)|Elba uhartetik]]tik ihes egin zuenean, batzarra ospatzen ari zen bitartean, eta Napoleonen antzinako aliatuekin, [[Saxonia]] eta [[Danimarka]]ko erregeak bezala. Espainiarrak ere egon ziren ([[Labrador markesa]]), portugaldarrak, ([[Pedro de Sousa Holstein]], Palmelako kondea, Antonio Saldanha da Gama, Joaquim Lobo da Silveira), estatu germaniarrak (Hanover, Bavaria, Wurtemberg), eslaviarrak, eskandinaviarrak ([[Suedia]]) eta [[Aita Santuen Lurraldea]]ren ordezkariak. Guztiak, ados geratu ziren bat eginak egotean eta liberal, errepublikar eta ateoen aurka azti egotean.
 
Batzarrak iraun zuen denboran, parte hartzaileak Vienan jauregietan egon ziren, parkeetatik eta basoetatik ibilaldiak egiten. Toki guzti hauek, aisialdi, oturuntza eta dantzen eskenategi izan ziren, gertaera hauetatik sortu zen Ligneko printzearen esaldia: ''Le Congrés ne marche pas, il danse'', eta 2000 zalditik gora eta beste hainbeste zakur biltzera iristen ziren ospatzen zituzten ehizaldietan. Aisialdiko ekitaldi hauetako batek, [[Ludwig van Beethoven|Beethovenen]]en [[kantata]] baten kontzertua izan zuen, ''Une loriatsua'' izena zuen kantata.
 
== Lurralde aldaketak ==
* [[Frantzia]]k, konkistatutako lurralde guztiak galdu zituen
* [[Prusia]]k, Mendebaldeko Prusia, [[Posen]], [[Saxonia]] iparraldea eta [[Rhin]] eta [[Westfalia]]ko probintzien zati bat jaso zuen.
* [[Austriar Inperioa]]k Napoleonen aurka galdu zituen lurralde gehienak berreskuratu zituen, eta, gainera, [[Tirol]], [[Salzburgo]], ([[Bavaria]]), [[Lombardia|Lonbardia]] eta [[Veneto]] jaso zituen, [[Dalmazia]] eta Herbehere austriarren galera konpentsatzeko.
* 38 estatuko Alemaniar Konfederazio bat sortua izan zen, aurreko 309 estatuetatik sortua, austriar enperadorearen presidentziapean. Austria eta Prusiako zati txikiak bakarrik sartu ziren Konfederazioan.
* [[Errusia]]k bere lurraldea mendebalderantz hedatu zuen. [[Besarabia]] eta [[Finlandia]]ren jabetza baieztatu zuen, [[Varsoviako Dukerri Handia]]ren zati gehienaz gain.
* [[Otomandar Inperioa]]k, neurri baterainoko autonomia eman zien [[Serbia]], [[Montenegro]], [[Valakia]] eta [[Moldavia]]ri
* [[Hanover]]rek [[Münster]]reko apezpikuaren antzinako lurraldeak lortu zituen eta [[Ekialdeko Frisia]] erresuma izatera pasa zen.
* Napoleonen emaztea zen [[Maria Luisa Habsburgo-Lorenakoa|Austriako Maria LuisaLuisari]]ri, [[Parma]], [[Piacenza]] eta [[Guastalla]] eman zizkioten
* [[Herbehereetako Erresuma Batua]]ren sorrera berretsi zen.
* [[Sardinia]]ko erresumak [[Niza]] eta [[Savoia (eskualdea)|Savoiako]] dukerria berreskuratu zituen eta [[Genova]] eman zioten.
* [[Krakovia]]ko hiriak eta bere inguruek, [[Krakoviako Errepublika]] eratu zuten
* [[Erresuma Batua]]k [[Helgoland|Heligoland]], [[Malta]] eta [[Joniako uharteak|Joniar uharteak]] bereganatu zituen, baita itsasoz haratagoko beste lurralde batzuk ere.
 
== Kanpo loturak ==
252.705

edits