Edukira joan

«Itsasaldi»: berrikuspenen arteko aldeak

76 bytes added ,  Duela 7 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (85.84.19.178 wikilariaren aldaketak ezabatuz, TheklanBot wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:Mareelaflotteiledere.gif|right|190px|frame|Itsasgora eta itsasbehera [[Ré uhartea|Re uharteko]] [[La Flotte]]ko portuan.]]
 
'''Itsasaldia''' edo '''marea''' [[ilargiilargia]]arenren eta [[eguzkieguzkia]]arenren [[grabitategrabitazio|grabitatearen]]aren eraginez [[itsas maila]]ren gorabehera erritmikoa da<ref name="Harluxet">{{Erreferentzia|url=http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=marea|izenburua=Marea|egilea=Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa}}</ref>. Itsas mailak txandaka iristen ditu maila goreneko unea (itsasgora edo goraldi deitua) eta maila gutxienekoa (itsasbehera edo beheraldi deitua); batetik besterako tartea sei ordu eta 15 minutukoa da.
 
Badaude itsas mailan gorabeherak sortzen beste fenomenoak ere, adibidez [[presio atmosferiko]]a. 1 [[Pascal (unitatea)|hektopascaleko]] aldaketa batek 1 [[zentimetro]]ko gorabehera sor dezake. Aldaketa hauek marea barometrikoak dute izena. Itsas maila ere aldatzen duten beste fenomenoek ([[haize]]a, [[euri]]a, [[ibai]]ak gainezka egitea edo [[tsunami]]ak) ez dituzte berez mareak sortzen<ref>''Enciclopedia General del Mar''. Ediciones Garriga. [[Madril]]-[[Bartzelona]]. [[1958]].</ref>.
Eguzkiak zuzeneko eragina du itsasaldien urteko zikloan eta gorabeherak eragiten dituela itsasaldien prozesuan, Eguzkiaren posizioak Lurrarekiko 24 orduko periodoa baitu. Garrantzi handia dute, orobat, itsasaldietan eragina duten hiru argizagien posizioek, hirurak batera hartuta; izan ere, Ilargiak eragiten duen efektua Eguzkiak indartu egiten baitu, baldin eta Eguzkia Ilargia eta Lurra hirurak elkarren parean badaude, hau da, Ilargi betea edo Ilargi berria denean. Halako egoeretan itsasaldien goraldiak punturik altuenera eta beheraldiak beherenekoera iristen dira. Itsasaldi ekinoidalak, sizigiak edo itsasaldi biziak dira horiek.
 
Ilargi berriaren eta Ilargi betearen artean, lehenengo eta hirugarrengo Ilargi laurdenetan alegia, angelu zuzena osatzen dute hiru argizagiek, Lurra dagoela angelu horren [[erpin (argipena)|erpinean]]ean. Itsasaldiak sortzen dituzten indarrak Eguzkiak eta Ilargiak sortuak direnez gero, bata bestearen kontra jartzen dira eta, horrela, indarra ahuldu egiten da; hori dela eta, goraldia itsasaldi bizietan baino askoz txikiagoa da eta beheraldia, noski, altuagoa; era horretako itsasaldiei itsasaldi hil edo koadratura itsasaldi deitzen zaie.
 
Eguzkiak eta Ilargiak hilabeteko periodoa dute. Periodo horretan mota bakoitzeko bina itsasaldi gertatuko dira eta Ilargiaren errotazioak sortzen duen denbora gorabeheraren ondorioz, itsasaldietan aldaketak gertatuko dira hilabete batetik bestera.
* '''Beheratze''' edo '''beheraldia''': itsas mailaren jaitsiera da.
* '''[[Marearteko zabalgune]]a''': itsasgora eta itsasbehera arteko plataforma harritsua da<ref>{{Erreferentzia| abizena1 = Masselink|izena1= G.|abizena2= Short|izena2= A. D.| izenburua = The effect of tidal range on beach morphodynamics and morphology: a conceptual beach model| urtea = 1993| aldizkaria = Journal of Coastal Research| liburukia = 9| alea= 3| orrialdeak = 785-800| issn= 0749-0208}}</ref>.
* '''Marea bizia''': ohikoa baino areagokoa dena, eguzkia eta ilargiaren eraginak [[Lurra]]rekiko kokapen erlatibo jakin batzuetan (adibidez, [[ilberriilargialdi|ilberrian]]an eta [[ilbeteilargialdi|ilbetean]]an) batzen direlako sortua<ref name="Harluxet"/>.
* '''Marea hila''': ohikoa baino txikiagoa dena, eguzkia eta ilargiaren eraginek Lurrarekiko kokapen erlatibo jakin batzuetan (adibidez, ilgoran eta ilbeheran) elkar deusezten dutelako sortua<ref name="Harluxet"/>.
* '''Marea-taulak''': urtero mareen altuera iragartzen dute argitalpenak.
! <small>Anplitudea<br />([[metro|m.]]) </small>
|-
| Granville, [[Mont-Saint-Michelgo badia|Mont-Saint-Micheleko badia]] (Frantzia)|| align="right" | 13,6
|-
| Burntcoat Head, [[Fundy badia]] (Kanada)|| align="right" | 11,7
252.705

edits