«Txinako Herri Errepublika»: berrikuspenen arteko aldeak

Jump to navigation Jump to search
t
clean up, replaced: Beijing → Pekin (6) using AWB
t
t (clean up, replaced: Beijing → Pekin (6) using AWB)
| hizkuntza_ofizialak = [[Txinera]] {{sup|1}}
| ereserki_nazional = [[Boluntarioen martxa]]<br/>(义勇军进行曲)<br />[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg|center]]
| hiriburu = [[BeijingPekin]]
| hiriburuaren_koordenatuak = 36°55′ I 116°23′ E
| gobernu_mota = [[Estatu]] [[Sozialismo|sozialista]]
'''Txina'''<ref name="Euskaltzaindia">{{erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak}}</ref> ({{lang-zh| t=中國| s=中国| p=Zhōngguó}}), ofizialki '''Txinako Herri Errepublika''', [[ekialdeko Asia]]ko estatua da, munduko jendetsuena: 1.340.000.000 biztanle<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.berria.info/hara/741/txinatarrak_1340_milioi_dira_jada.htm|egunkaria=[[Berria]]|izenburua=Txinatarrak 1.340 milioi dira jada|data= 2011-04-28}}</ref>, munduan bizi diren 5 pertsonatatik bat. Munduko laugarren herrialderik handiena da, ''CIA World Factbook''aren arabera, eta hirugarrena, [[India]]k eskaturiko lurraldeak baina Txinak administratzen dituenak kontuan hartuz gero.
 
Munduko potentzia ekonomikorik handienetariko bat da eta Asiako ekonomiaren motorretako bat. Hamalau herrialderekin du muga. [[BeijingPekin]] (Pekin) du hiriburua.
 
== Izena ==
Mongoliarrak herri altaiko nomada ziren, baina munduan inoiz egon den lur-inperiorik handiena konkistatu zuten. Euren mugak [[Europa]] ziren mendebaldean, [[Iran]] hegoaldean eta Txina ekialdean.
 
[[Genghis Khan]]ek Xiak konkistatu zituen eta bere semea [[Ogedei Khan]]ek Jinak [[1234]]an. [[1271]]an [[Kublai Khan]] [[Yuan dinastia]] sortu zuen [[BeijingPekin]]en. [[1279]]an [[Song dinastia]] garaitu zuen guztiz. Garai horretan, Ibai Horiak sorturiko uholdeek eta izurriteek gosea eta gaixotasunak ekarri zituzten. Hori dela eta, ezegonkortasun handiko epea zabaldu zen.
 
==== Ming dinastia ====
{{sakontzeko|Ming dinastia}}
[[Fitxategi:Portrait of the Kangxi Emperor in Court Dress.jpg|thumbnail|200px|Kangxi Enperadorea, Qing dinastiakoa]]
[[Yuan dinastia]]ren garaian sortu zen ezegonkoratsun sozialak [[Zhu Yunzhang]] errebeldeak boterea lortzea ekarri zuen eta [[1369]]an [[Ming dinastia]] sortu zuen, hiriburutzat [[Nanjing]] hartuz. Bere semeak [[BeijingPekin]]era eraman zuen gortea.
 
[[Yongle]]ren garaian Txina munduko itsas potentziarik handiena izan zen: [[Zheng He]]k [[Asia]] eta [[Afrika]] inguruan bidaiak egin zituen, baina koste ekonomiko handiegiarekin.
== Banaketa administratiboa ==
{{sakontzeko|Txinaren banaketa administratiboa}}
Txinako Herri Errepublika 32 entitate administratibotan banatzen da: 22 [[Txinako probintziak|probintzia]] (省 shěng) (23, [[Taiwan]] sartuz gero), 5 eskualde administratibo, 4 [[udal-probintzia]] eta bi eskualde berezi. Gehien dagoen eredua probintziarena da. Bost [[Eskualde autonomo (Txina)|eskualde autonomoak]] (自治区 zìzhìqū) [[tibet]]ar, [[uigur]], [[mongoliar]], [[hui etnia|hui]] eta [[zhuang]] herriei dagokie. Lau [[udal-probintzia]]k (直辖市 zhíxiáshì) ([[Tianjin]], [[BeijingPekin]], [[Chongqing]] eta [[Shanghai]]) eskualde metropolitarrak dira. [[Administraturiko Lurralde Bereziak]] (特别行政区 tèbié xíngzhèngqū) [[Hong Kong]] eta [[Macao]] dira, beren sistema ekonomiko eta judizial berezi, diru, Interneteko domeinu, telefono aurrizki eta banderekin. Txinako Herri Errepublikak [[Taiwan]] berea dela aldarrikatzen du, baina uhartea ''de facto'' independientea da eta [[Txinako Errepublika]] izena darabil. Munduko 24 herrialdek bakarrik onartzen dute Taiwan ez dela Txina, eta herrialde horiek ez dute Txinako Herri Errepublika estatu gisa onartzen.
 
Probintzia, lurralde autonomo eta udal-probintzia horiek 17 [[Prefektura (Txina)|prefektura]] (地区 dìqū), 30 [[prefektura autonomo]] (自治州 zìzhìzhōu), [[Prefektura mailako hiri|prefektura mailako]] 283 hiri (地级市 dìjíshì) eta hiru [[Liga (Barne Mongolia)|ligatan]] (盟 méng) banatzen dira.
{|
|
* [[BeijingPekin]] (北京市)
* [[Chongqing]] (重庆市)
|

Nabigazio menua