Edukira joan

«Izaro»: berrikuspenen arteko aldeak

92 bytes removed ,  Duela 4 urte
ez dago edizio laburpenik
t (barne lotura zuzenketa)
No edit summary
}}
{{beste erabilpenak|uharteari|izena|Izaro (izena)}}
'''Izaro''' [[Bizkaiko kosta]]ldeko uharte bat da. [[Bermeo]] eta [[Mundaka]] herrien aurrean dago, Bermeotik 3 kilometrora eta Mundakatik 2,2 kilometrora, hurrenez hurren; hala ere, Bermeoko udalerriko lurra da. Mundakako itsasadarraren sarreran dago kokatuta, [[Ogoño lurmuturra|Ogoño]] eta [[Matxitxako lurmuturra|Matxitxako]] lurmuturren artean, [[Urdaibai]] ingurune naturalaren barruan.
 
Triangelu itxura duen eta luzetara zabaltzen den uhartea dugu. Ipar-mendebalde - Hego-ekialdeko norabidea hartzea du, non (alde altuena eta zabalena hego-ekialdeko aldea baitada). Bere alde zabalenean 150 zabal da eta 675 m luze, eta bere altuera maximoa 44,5 m-takoakoa da. Ipar-mendebaldeko punta "Artxikote" izenaz ezagutzen da.
 
Uhartearen ipar-mendebaldean eta bertatik 200 m-tara "Potorro-harri" edota "Harri-ederra" izenez ezagututako harkaitza dago. Hego-ekialdean ontziraleku natural bat dago, Izaroko "''portua"'' bezalaizenaz ezagutua.
 
Portu natural honetikhoartatik, goiko ermitañaermitara joateko eskilaraeskailera batzuk aurkitzen dira eta hauekdaude, [[Elisabet I.a Gaztelakoa|Isabel erregina Katolikoak]] ordainduordainduak: zuen.izan Hauere, uda batzuetan Bermeora etoretzenjoaten zelakozen eta [[Izaro|Izaro uhartea]] asko gestaltengustatzen zitzaion.
 
Goialdeko lautadan frantziskotarren komentu bat eraiki zen eta XVI. mendean Sir [[Francis Drake]]k eraitsi zuen. Komentua behin eraitsita (aztarna gutxi batzuk aurkitzen diradaude) eta Urdaibai Biosfera Erreserbako patronatuak debekatu zeuenerazuen arte, uhartea gazteen kanpaldietarako leku bilakatu zen.
 
Izaro hegaztien bizileku aipagarria da, zeintzuetatik: espezie nagusia [[kaio argente]]ahauskara baitada, nahiz eta [[kaio ilun]]ak edo [[paiño arrrunt|paiño arruntekaitz-txori]]<nowiki/>ak, kazetak eta [[uherroiubarroi]]<nowiki/>ak ere dauden. Beste garai batzuetan, [[untxi]]ak ere aurki zitezkeenzeuden (ziurrenik fraideek eramandakoak) eta XIX. mendean ardiek belarra jan zezaten, uharteko lurrak alokatzen ziren.
 
Bere kostaldea eta inguruak urpekaritza eta arrantza lekuak dira eta udan [[Bermeo]], [[Mundaka]] zein [[Sukarrieta]]ko portuetatik etorritako hainbat kirol-itsasontzi ikus daitezke inguruan.
Inguruko herritarrek uhartearen jatorriaren inguruan gogoeta ugari egin dituzte; Laga hondartzatik ikusita, Ogoño lurmuturraren itxura bera antzeman dakioke, hori horrela izanik askok garai batean bertatik eroritako lur zatia dela pentsatu dute. Edozein kasutan, uharteak berdintasun geologikoa "Antzoras"ko puntarekin mantentzen du, hau da, itsasadarraren eskuineko aldearekin.
 
Irla honetanIrlan fraile gutxi batzuk bizitzenbizi ziren baina Espainiako Flandeseko gudak direla eta [[Kalbinismo|Kalbinistakkalbinistak]] etorribertaratu zirenean, Frantzia eta Espainiako portuei su ematen, fraile hauekhoriek Izaro uhartetik joan ziren. Bestalde, Kalbinistakkalbinistek su eraneman mutenzioten uharteari.
 
== Madalen Eguna ==
Uhartearen jabetzaren inguruan [[Bermeo]]ko hiribilduaren eta [[Mundaka]]ko elizatearen arteko gatazka eman izan da. Herri biek historian zehar gatazka desberdinak izan dituzte euren arteko lurralde - mugak ezartzeko, bien arteko maila ezberdinaren ondorioz, modu horretan Mundakak bere lurraldea defendatzen zuen Bermeoren aurrean. Gatazka hauek Bizkaiko Batzar Nagusietara ere heldu ziren eta lurralde - mugak ezartzeko batzorde bat eratu zen, baina hala ere ez ziren guztiz konpondu gatazkak. Horren adibide dugu Diminigus ([[Demiku]]ren kasua, zeinen lurrak Bermeokoak diren eta eliza Mundakaren parrokiaren eskumenean dagoen. Beharbada gatazka haien ondorioz sortu zen gaur egun oraindik autore batzuek defendatzen duten Izaroko estropadaren kondaira: haren arabera, uhartearen jabetza zehazteko bermeotarrek eta mundakarrek estropada bat egitea proposatu zuten Elantxoberen zuzendaritzapean, izan ere nahiz eta hasieran herri horrek ere uhartearen jabetza lortu nahi izan, bere nahiari utzi zion.
Beharbada gatazka haien ondorioz sortu zen gaur egun oraindik autore batzuek defendatzen duten Izaroko estropadaren legenda. Legenda horren arabera, uhartearen jabetza zehazteko bermeotarrek eta mundakarrek estropada bat egitea proposatu zuten Elantxoberen zuzendaritzapean, izan ere nahiz eta hasieran herri honek ere uhartearen jabetza lortu nahi izan, bere nahiari utzi zion.
 
Estropada eguna argitzean eta oilarrak kukurrukua bota bezain laster hasiko zela adostu zen eta Bermeoko arraunlariak garaile atera ziren, nahiz eta gizon bat galdu. Bestalde, legendakondaira mundakarrak dio Bermeotarrek sua piztu zutela oilarrak arinagolehenago garrasi egin zezan eta horregatik irabazi zutela.
 
Urtero, uztailaren 22an, Santa Maria Madalena egunean estropada gogoratzen da Bermeo, Mundaka eta Elantxobe arteko anaitasun jai baten bitartez. Ekintza nagusian, Bermeoko alkateak, egun horretan Mundakako eta Elantxobekoa ere izango denak, teila bat botatzen du uhartearen aurrean honako esaldi hau esanez: "Honaino heltzen dira Bermeoko itxuginak". Ekintza honenhorren bidez, uhartea Bermeorena dela gogoratzen da. Gero, uhartearen tontorrean ikurrina eta Bermeoko bandera jasotzen dira.
 
== Kondaira ==
Kondaira baten arabera, monasterioko fraile lego bat [[Kanala (hondartza)|Kanalako]] neska batez maitemindurik omen zegoen eta gauero joaten omen zitzaion bisita egitera, igeriketan, neskak piztutako argia lagun. Komentuko abadeak frailearen ibileren berri izan omen zuen, eta, [[ekaitz]] gau batean, argia labarretan piztu omen zuen eta maitale gaixoa bertan ito. <ref>[http://www.euskaltzaindia.net/index.php?option=com_eoda&Itemid=469&lang=eu&view=izenak Euskaltzaindiaren izendegiak]</ref>
 
== Iruditegia ==
5.533

edits