«Parisko Notre-Dame katedrala»: berrikuspenen arteko aldeak

Jump to navigation Jump to search
ez dago edizio laburpenik
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
{{eraikin infotaula automatikoa|lekua = Paris}}
'''Parisko ''Notre-Dame'' Katedrala''' ({{lang-fr|Notre-Dame de Paris}}, "Parisko Gure Andrea" edo "Andra Maria"), askotan '''Notre-Dame''' gisa ezaguna, [[Paris]]ko [[Parisko 4. barrutia|4. barrutian]] dagoen [[katedral]]a da. [[Frantzia]]ko [[arkitektura gotikoa]]ren adibide finenetako bat dela esan ohi da. [[Ojiba-ganga]]ren eta [[arku arbotante]]en erabilerak, [[arrosa leiho]] erraldoi eta koloretsuak eta bere [[eskultura|eskulturen]] izaera naturalistak aurreko [[arkitektura erromaniko]]tik bereizten du<ref>{{Erreferentzia|abizena=Ducher, Robert.|izenburua=Caractéristique des styles|argitaletxea=Flammarion|data=1988|url=https://www.worldcat.org/oclc/299840308|edizioa=Ed. revue et corr|isbn=2080115391|pmc=299840308|sartze-data=2019-04-15}}</ref>. [[Maria]]ri eskainia, [[Jesus Nazaretekoa|Jesusen]] amari, [[Paris]]ko [[Île de la Cité]] uhartetxoan dago, [[Sena]] ibaiaren urek inguratzen dutena.
 
[[1163]]an eraikitzen hasi eta [[1260]]ean amaitu zen, nahiz eta hurrengo mendeetan aldaketa ugari izan zituen. [[1790eko hamarkada]]n, [[Frantziako iraultza]]n, elizak desakralizazioa jasan zuen, eta iruditeri erlijioso ugari suntsitu zen. [[1831]]ean [[Victor Hugo]]ren ''[[Notre-Dame de Paris]]'' eleberria argitaratu zenean, eraikinaren inguruko interesa piztu zen. [[Eugéne Viollet-le-Duc]]ek bergaitze proiektu handi bat abiatu zuen 1845ean, hogeitabost urtez iraun zuena. [[1963]]an katedralaren fatxada nagusia garbitu zuten, bere jatorrizko kolorea itzuliz. 1991 eta 2000 urteetan ere berriro garbitu zuten<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Notre Dame Cathedral History|hizkuntza=en-US|url=https://notredamecathedralparis.com/history/|aldizkaria=NOTRE DAME CATHEDRAL PARIS|sartze-data=2019-04-15}}</ref>.
[[1163]]an eraikitzen hasi eta [[1245]]ean amaitu zen. [[Maria]]ri eskainia, [[Jesus Nazaretekoa|Jesusen]] amari, [[Paris]]ko [[Île de la Cité]] uhartetxoan dago, [[Sena]] ibaiaren urek inguratzen dutena.
 
[[2019]]ko [[apirilaren 15]]ean [[Parisko Notre-Dame katedralaren sutea|su hartu zuen]].
Katedrala, distira gotikoaren ideiari estuki lotua sortzen da, garaiko gizarteak nahi eta behar zuen ikuspegi berri bati erantzun bezala, katedrala, kontaktu eta igoera izpiritualeko eraikin bezala hartzen zuen ikuspegia. Arkitektura gotikoa, [[XI. mendea]]ren hasieran, hiri bizitza oso azkar eraldatzen ikusten duen gizarte baten barnean tresna boteretsu bat da. Hiria, arlo politiko eta ekonomikoan (gorantza doazen merkataritza harremanen isla) berebiziko garrantziaz birsortzen da, bere aldetik, burgesia aberatsak eta klero hiritarraren eraginak ere gorantza egiten dutelarik. Honen emaitza, hirietatik kanpo, landatar elkarte monarkikoetan, eraikuntza erlijiosoen beharrak, hiritar oparotasunaren ikur berria den [[katedral]]agatik ordezkatzea da. Eta, [[Frantzia]]ren barnean, gorantza doan duintasun berri baten bilaketari erantzun bezala, Parisko ''Notre Dame'' Katedrala sortzen da.
 
Bereziki, bere Cavaillé-Coll [[organo (musika)|organo]] bikaina nabarmentzen da, ''Notre Dame''ko organojole titular postua, organojole batek jaso dezakeen ohorerik gorenengokoetako bat delarik. Postu hau, [[Louis Vierne]] organojole eta konposatzaile frantziar bikainak bete zuen [[1900]] eta [[1937]] bitartean, Katedralaren gune artistiko eta musikalaren oparotasun handieneko garaia bezala gogoratzen dena. [[2019]]ko [[apirilaren 15]]ean [[Parisko Notre-Dame katedralaren sutea|su hartu zuen]].
 
== Historia ==
=== Eraikuntza prozesua eta ondorengo erreformak ===
Katedrala dagoen tokiak, jada kalitate urriko lurrazpi bat zuen, eta mila pertsona luzatu behar izan zituzten lurrean lurra lautzeko, eraikina eraikitzen hasi aurretik, jada gurtza erlijiosoari dagokionez historia sendoa zuena. Lehenik, zeltak ospatu zituzten hemen euren zeremoniak. Ondoren, erromatarrek bertan eraiki zuten Jupiter jainkoari eskainitako [[tenplu]] bat. Hemen egon zen, baita ere, Parisko lehen eliza kristaua, [[Saint Etienne Basilika]], [[Txildeberto I.a]] errege frankoak proiektatua [[528]]an. Eliza honen ordez, [[1163]] arte mantenduko den eliza erromaniko bat eraiki zen, urte horretan, katedral honen eraikuntza bultzatzen delarik.
 
 
== Katedralaren funtzioak ==
Katedrala, distira gotikoaren ideiari estuki lotua sortzen da, garaiko gizarteak nahi eta behar zuen ikuspegi berri bati erantzun bezala, katedrala, kontaktu eta igoera izpiritualeko eraikin bezala hartzen zuen ikuspegia. Arkitektura gotikoa, [[XI. mendea]]ren hasieran, hiri bizitza oso azkar eraldatzen ikusten duen gizarte baten barnean tresna boteretsu bat da. Hiria, arlo politiko eta ekonomikoan (gorantza doazen merkataritza harremanen isla) berebiziko garrantziaz birsortzen da, bere aldetik, burgesia aberatsak eta klero hiritarraren eraginak ere gorantza egiten dutelarik. Honen emaitza, hirietatik kanpo, landatar elkarte monarkikoetan, eraikuntza erlijiosoen beharrak, hiritar oparotasunaren ikur berria den [[katedral]]agatik ordezkatzea da. Eta, [[Frantzia]]ren barnean, gorantza doan duintasun berri baten bilaketari erantzun bezala, Parisko ''Notre Dame'' Katedrala sortzen da.
 
Katedralak, [[XVII. mendea]]ren amaieran, [[Luis XIV.a Frantziakoa]]ren erregealdian, aldaketa nabarmenak jasan zituen, nagusiki ekialdeko zatian, non tumulu eta [[beirate]]ak, garaiko estilo artistikoa zen [[barrokoa]]ren gustukoago elementuengatik aldatzeko. Honela, [[1630]] eta [[1707]] bitartean, [[Paris]]ko [[urregintza|urregin]] gremioak, [[Laurent de La Hyre]] eta [[Sébastien Bourdon]] bezalako artistei, urtean margolan bana enkargatu zieten. Tamaina handiko 77 margolan bildu ziren, ondoren sakabanatuak izan zirenak. Berrikiago, lan horietako hamabi inguru tenplura itzuli ziren.
 
 
{{esaera2|Eta katedrala ez zen soilik bere laguna, unibertsoa zen; hobe esanda, Natura bera zen. Berak, etengabe loratzen ari ziren beirateez gain beste sastrakarik zegoenik ez zuen sekula amestu, beti sortzen ari den harrizko hostodiarenaz aparteko beste itzalik, kapitel saxoietako sastraka artean txoriz betea, elizako dorreez aparteko beste mendi batzuk edo bere oinpean orroka ari zen Parisez aparteko beste ozeanorik.}} Victor Hugo. Notre Dame de Paris. 1831.
 
=== Organoa ===
Bereziki, bere Cavaillé-Coll [[organo (musika)|organo]] bikaina nabarmentzen da, ''Notre Dame''ko organojole titular postua, organojole batek jaso dezakeen ohorerik gorenengokoetako bat delarik. Postu hau, [[Louis Vierne]] organojole eta konposatzaile frantziar bikainak bete zuen [[1900]] eta [[1937]] bitartean, Katedralaren gune artistiko eta musikalaren oparotasun handieneko garaia bezala gogoratzen dena. [[2019]]ko [[apirilaren 15]]ean [[Parisko Notre-Dame katedralaren sutea|su hartu zuen]].
 
=== Une garrantzitsuak katedralean ===
* [[1980]], [[Joan Paulo II.a]] aita santuak, [[Parvis plaza]]n meza ospatzen du.
*[[2019]], sutea izan zen katedralean.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Berria.eus|izenburua=Parisko Notre Dame katedrala erretzen ari da|hizkuntza=en|url=https://www.berria.eus/albisteak/165258/parisko-notre-dame-katedrala-erretzen-ari-da.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2019-04-15}}</ref>
 
 
 
== Katedrala ==

Nabigazio menua