Jump to content

Nabigazio menua

«Gurpil»: berrikuspenen arteko aldeak

72 bytes removed ,  Duela 4 hilabete
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Wheel Iran.jpg|eskuinera|thumb|250px|Gurpila]]
 
'''Gurpila''' (etimologia: [[gurdi]] [[biribil|bil]]''<ref>[[Koldo Mitxelena]] (1976). ''Fonética histórica vasca''. [[Donostia]]: Gipuzkoako Aldundia.</ref>)'' edo '''txirringa''' [[ardatz (argipena)|ardatz]] baten inguruan bira egiten duen pieza mekaniko biribila da. Oinarrizko makina elementu bat da, eta [[Makinamakina sinple|makina sinpleen]]en taldean sailkatu ohi da.
 
Gizakiaren asmakuntza funtsezkotzat jotzen da, [[su]]arekin batera. Garraioa ikaragarri errazteaz gainera, hainbat tresna eta gailutan funtsezko elementua da, errota, tornu eta abarretan, adibidez.
 
== Historia ==
Gurpila garai eta kultura ezberdinetan asmatu izana litekeena bada ere, historialarien ustez [[Mesopotamia|Mesopotamiakoak]]koak dira lehen gurpilak, [[Neolitoa|neolitoarenneolitoa]]ren bukaerakoak, eta piezaren lehen erabilera eltzegile-tornua dela dirudi.
 
Gerora [[Gurdi|gurdietangurdi]]etan erabiltzen hasi ziren, eta animaliek tiraturiko gurdien erabilerarekin batera [[Mundu Zahar|Mundu Zaharrean]]rean zehar zabaldu zen gurpila.
 
[[Amerika|Amerikako]]ko kulturetan ez zen hedatu, garraiorako baliagarri liratekeen animalia handien faltagatik eta lurraldearen irregulartasunak erabilera mugatuko zukeelako, agian. Ekonomikoki erabilerarik ukan ez bazuen ere, gurpila ezagutzen zuten bertako kultura batzuek behintzat, europarren etorrera baino lehenagoko gurpildun [[Jostailu|jostailuakjostailu]]ak topatu baitira.
 
== Erreferentziak ==