Jump to content

«Mercatorren proiekzio»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Autoritate kontrola jartzea)
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
 
[[Fitxategi:Mercator_projection_SW.jpg|eskuinera|thumb|300x300px| Lur gainazalaren Mercator proiekzioa 82 ° S eta 82 ° N artean. ]]
[[Fitxategi:Mercator_1569.png|thumb|250x250px| 1569ko Mercatorren mapa ]]
[[Fitxategi:Orthodromic_vs_loxodromic.png|thumb|250x250px| Bi ibilbideren alderaketa, Ipar [[Ozeano Atlantikoa|Atlantikoko]] Mercatorren proiekzioan: ibilbide [[Loxodromika|loxodromikoa]] (puntu kardinalen araberakoa, mapan lerro zuzena) eta [[Geodesiko|geodesikoageodesiko]]a (lurreko zirkulu maximo baten edo distantzia laburrenaren araberakoa, mapan kurba) ]]
'''Mercatorren proiekzioa''' [[Gerardus Mercator|Gerardus Mercatorrek]]rek 1569an diseinatu zuen [[proiekzio kartografiko]] mota bat da, lurraren gainazaleko [[Mapa|mapakmapa]]k egiteko baliatzen dena. Oso erabilia izan da XVIII mendetik aurrera itsas ibilbideak kalkulatzeko, norabide finkodun ibilbideak (loxodromikoak) errazki marrazteko aukera ematen baitu. Ibilbide horiek lerro zuzen moduan agertzen dira Mercator proiekzioan, beste proiekzio zehatzagoetan ez bezala.
 
[[Ekuador|Ekuatorearekiko]] tangentea den proiekzio zilindriko mota bat da. Hori horrela, deformatu egiten ditu [[Meridiano|meridianoenmeridiano]]en arteko distantziak lerro paraleloetan, poloetara hurbildu ahala haien zabalera gero eta gehiago handituz.
 
Proiekzio honek, gainera, ez ditu [[Paralelo (geografia)|paraleloen]] arteko forma errealak errespetatzen, luzera handitzen die poloetara hurbildu ahala, poloen inguruko eremuak are gehiago desitxuratuz. Proiekzio zilindriko ekidistantearekiko aldea nabarmena da, azken honek paraleloen arteko distantziak errespetatzen baititu eta proiekzioan meridianoen deformazioak baino ez baititu.
 
== Proiekzioaren matematika ==
[[Fitxategi:Gudermannian.png|eskuinera|thumb|250x250px| Mapako kokapenaren koordenatuen arteko erlazioa: bertikala (abzisa) eta latitudea (ordenatua) ]]
Ondorengo ekuazioek puntu baten koordenatuak (x, y) zehazten dituzte Mercator proiekzioan, bere [[Latitude|latitudetiklatitude]]tik (φ) eta [[Luzera|longitudetik]] (λ) abiatuz, beti ere maparen erdiaguneko longitudea finkaturik (λ<sub>0</sub>): {{Ekuazio|<math>\begin{align}
x &= \lambda - \lambda_{0} \\
y &= \ln{\left[ \tan{\left( \frac{\pi}{4} + \frac{\phi}{2} \right)} \right]} \\
 
== Polemika ==
[[Fitxategi:Tissot_mercator.png|thumb|250x250px| [[Tissot adierazle|Tissot adierazlea]]a Mercator proiekzioan ]]
[[Fitxategi:Sinusiodal_earth_circles.png|thumb|250x250px| Tissot adierazlea [[Proiekzioproiekzio sinusoidal|proiekzio sinusoidalean]]ean ]]
Edozein [[Proiekzioproiekzio kartografiko|proiekzio kartografikoetan]]etan gertatzen den bezala, gainazal kurbatu bat gainazal lau batean adierazi nahi horretan dimentsio errealak desitxuratu egiten dira. Mercator proiekzioaren kasuan, ekuatoretik urrundu ahala lurraldeen tamaina handitzen du, bertako herrialdeen azalera handituz. Hori dela eta, Mercatorren munduko mapetan honako bitxikeriak ikus daitezke:
 
* [[Groenlandia|Groenlandiak]]k [[Afrika|Afrikaren]]ren tamaina bera du, gutxi gorabehera. Egiazki, Afrikaren azalera Groenlandiarena baino 14 aldiz handiagoa da.
 
* [[Alaska|Alaskak]]k [[Brasil|Brasilen]]en tamaina berdintsua duela ageri da, [[Brasil|Brasilen]]en eremua Alaska baino ia bost aldiz handiagoa denean.
 
Nahiz eta Mercatorren proiekzioa oraindik oso erabilia izan nabigazioan, kritikoek argudiatzen dute ez dela egokia mundu osoa irudikatzeko, zenbait eremuren desitxuraketa berezia dela eta. Izan ere, Mercator proiekzioak mendebaldeko gizartetzat jotzen dena exageratzen du, afrika, hegoamerika, ozeania eta asiako hegoaldearen kaltean. Mercator-ek berak [[Proiektzioproiektzio baliokide|proiektzio baliokidea]]a erabili zuen (hau da, eremuen arteko proportzioa gordetzen duena) nabigaziorako pentsatu gabeko eskualde-mapetan. Kritika horien ondorioz, atlas modernoek ez dute jada Mercatorren proiekzioa erabiltzen [[Mapamundi|munduko mapetarako]] edo ekuatoretik urrun dauden eskualdeetarako, eta beste [[Proiekzioproiekzio zilindriko|proiekzio zilindrikoak]]ak edo proiekzio baliokide motaren bat erabiltzea hobesten da. Mercatorren proiekzioa, hala ere, ekuatoretik gertu dauden eskualdeetarako erabiltzen da oraindik.
 
== Ikus, gainera ==
 
* [[Gerardus Mercator]]
* [[Proiekzio kartografiko|Proiekzio geografikoa]]
* [[Petersen proiekzioa|Peters proiekzioa]]
* [[Dymaxion mapa|Dymaxion Mapa]]
{{Erreferentzia zerrenda}}
== Kanpo estekak ==