Edukira joan

«Jose Maria Arizmendiarrieta»: berrikuspenen arteko aldeak

Artikulua osatzen
t
(Artikulua osatzen)
Etiketak: Ikusizko edizioa Disambiguation links
 
=== Aurrekariak ===
Arizmendiarrietak, [[Justizia sozial|justizia soziala]] eta pertsonen [[Giza Duintasunaren aldeko Aliantza|giza duintasuna]] lortzeko ahaleginean, ez zuen enpresa ereduak [[intuizio]]<nowiki/>z sortu. Urte askotan behaketan eta irakurketan oinarritutako [[ezagutza]] historiko, enpresarial eta ideologiko zabalak zituen. Eta bere jarduerak berezitasun bat izan zuen: [[pragmatismo]] handiz, bere ideia teorikoak sortze-lan zehatzekin ezartzen jakin zuela.<ref name=":5" /><ref>{{erreferentzia|abizena=Bretcha, Albert|urtea=2021|izenburua=Los orígenes del cooperativismo en Euskadi y Nafarroa, una historia de éxito|argitaletxea=Noticias de Gipuzkoa. Bilbo.
https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/semana/2021/06/28/origenes-cooperativismo-euskadi-nafarroa-historia/1122403.html|hizkuntza=Es}}</ref>
[[Fitxategi:Alfa S.A. Kooperatiba.jpg|thumb|Alfa S.A. Kooperatiba.]]
 
=== Hurbiltasun pertsonala ===
Arizmendiarretak bere ideiak gauzatzeko jende asko inplikatuz egiten zuen lan: politikariak, enpresaburuak, irakasleak, ikasleak, langileak eta gazteak. Beti [[enpatia]]<nowiki/>z eta denekiko [[begirune]]<nowiki/>z. Bere eguneroko lanean uko egiten zien besteen lausenguei edo sumisioari, eta urrun kokatzen zuen bere burua boterearen xarmarengandik.
[[Fitxategi:Irakasle eta ikasleekin.jpg|thumb|Arizmendiarrieta, Eskola Profesionaleko irakasle eta ikasleekin.]]
 
 
Madrileko karguren bat Arrasatera joaten zenean ekitaldiren baterako, Arizmendiarrietak Eskola Profesionaleko Egoitza Nagusiko mojei abisatzen zien, bisitariak ailegatutakoan salda bero batekin ongi etorria emateko.<ref name=":8" />[[Fitxategi:Arizmendiarrieta ikasle eta irakasleekin, lehen Eskola Profesionalean.jpg|thumb|Arizmendiarrieta ikasle eta irakasleekin, lehen Eskola Profesionalean.]]
 
1958an Guillermo Reyna Espainiako Irakaskuntza Profesionaleko Zuzendariak Arrasate bisitatu zuen. Harritu egin zen ikasleek Arizmendiarrietarekin izan zuten tratu atsegina, eta honela idatzi zion: “Txarto iruditu zitzaidan ikasleek ez zirelako altxatu ez agurtu, eta ez zizutelako eskaini zuzendarienganako izan behar den errespeturik txikiena ere. Aretotik pasatu ginenean eserita zeudenak horrela jarraitu zuten, eta baita oinetakoz aldatzen ari zirenak”. Erantzunean Arizmendiarrietak [[Barkamen|barkamena]] eskatu zion, eta ondoren, “Ez diet onartzen ni zuzendari bezala tratatzea, Eskolan beste bat bezala aurkitzen naizelako. Orain artekoan emaitza onak eman dizkidan [[portaera]] izan da”. Dena den, Arizmendiarretak ez zuen inoiz zuzendari kargurik izan.<ref name=":14">{{erreferentzia|abizena=Leibar, Juan, Ormaechea, Jose Maria|urtea=1993|izenburua=Dn. Jose Maria Arizmendiarrieta y sus colaboradores|argitaletxea=Otalora|orrialdea=64|hizkuntza=Es}}</ref>
Arizmendiarrieta 1941ean Arrasatera zurezko maletarekin iritsi zenetik, eta ULGOR lehen kooperatiba martxan jarri arte 15 urte eman zituen prestatzen. Zikloa 1943an sortu zuen, Eskola Profesional kaskar batekin hasi zenean, non langile guztien seme-alabak ikasi ahal izan gozuten, Unión Zerrajerako Eskolan ez bezala. Arizmendiarrietak oraindik ez zuen [[Eredu ekonomiko|eredu]] kooperatibo finkaturik, baina bai ideia argi bat: langilea [[hezkuntza]]<nowiki/>ren eta bere lanaren bidez soilik emantzipatuko zela. Horregatik, erantzukizunaren eta lankidetzaren espiritua bultzatzen zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena=Galletebeitia, Iban|urtea=2012|izenburua="Ereiterik bada desertuan, J.M. Arizmendiarrieta"|argitaletxea=Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU|ISBN=978-84-8438-435-9}}</ref>
 
Eskola sortzeaz gain, Arizmendiarrietaren beste ekintza batzuk honakoak izan ziren: gazteentzako liburutegi bat antolatzea, adinekoentzako ikasketa zirkuluak sortzea, eta 1943ko ekainean berak zuzentzen zuen [[Gizarte]] edo [[Soziologia]] Akademia bat abian jartzea, [[Ekintza Katoliko|Ekintza Katolikoa]]<nowiki/>ren babespean. Bere zirkulu edo topaketen helburua “etorkizuneko langileen buruzagiak prestatzea” zen. Eskola Profesionalean irakasteaz gain, Arizmendiarrietak bi mila ikasketa [[zirkulu]] baino gehiago eman zituen, batzuk erlijio eta gizarte heziketarako, eta beste batzuk prestakuntzarako.<ref>{{erreferentzia|abizena=Beed, Clive; Beed, Cara|urtea=2002.|izenburua=Review of Social Economy, ed. Work Ownership Implications of Recent Papal Social Thought|argitaletxea=Taylor & Francis, Ltd|orrialdeak=47-69|ISBN=doi: 10.1080/00346760110127092.|hizkuntza=En}}</ref> Horrek esan nahi du gutxienez hitzaldi bat eman zuela 2,7 egunetik behin, elkarren segidako hamabost urtetan zehar, jaiak eta oporrak deskontatu gabe.<ref name=":10" />
 
Dena den, Eskola Profesionala zen zabalkunde katoliko eta sozialaren bere lekurik gogokoena. Egunero 20 minutuko hitzaldia ematen zien irakasleei eta Maestriako 2.mailako eta Ingeniaritza Teknikoko ikasleei, ekitaldi aretoan. Gaiak askotarikoak eta sarri ezezagunak izaten ziren entzuleentzat, hala nola [[errusia]]<nowiki/>r nekazari kooperatiba [[Koljós|koljo]]<nowiki/>ak, [[Jugoslavia]]<nowiki/>ko [[Autogestio|autogestioa]] edo [[Alemania]]<nowiki/>ko ko-[[kudeaketa]]. Edukiagatik ez ezik, bere hizkera monotonoagatik eta hizkuntza zailagatik ulergaitzak izaten ziren hitzaldiok. Horretaz jabetuta, [[aipu]] laburrak erabiltzen zituen, erraz gogoratzekoak, hala nola “jakintza boterea da”, “jakintza sozializatu egin behar da boterea demokratizatzeko”, “errazagoa da gazte bat heztea gizon bat erreformatzea baino”, edo “arrain bat eman gizon bati, eta egun batean jango du; erakuts iezaiozu arrantzan eta bizitza osoan jango du”.<ref name=":11" /><ref name=":0" /> Parrokiako eguneroko mezako sermoietan ere aipu laburrak erabiltzen zituen, [[oratoria]] zaila orekatu asmoz. Ulertzen ez ziotelako eliztarrek hura ordezkatzeko eskatu zioten gotzaindegiari, baina bere gizarte-lana gehiago balioesten zuelako [[apezpiku]]<nowiki/>ak ez zuen onartu. Eta 1967ko uztailean, Madriletik hizlari izateko gonbidatu zutenean Espainiako kooperatibismoaren etorkizuneko estatutuari buruzko eztabaidetan, Gizarte Sustapenaren Zuzendari Nagusia buru zela, bertaratutakoek isilik entzuten zioten, bere oratoria ulergaitza zitzaielako. Egoera arintzeko Zuzendariak esan zien “Kontuan izan Aita Arizmendik euskaraz pentsatzen duela, eta gaztelaniara itzuli”.<ref name=":10" /><ref name=":0" />
 
=== Lana eta batasuna ===
Arizmendiarrietak beti1960ko zuzenduirailean sortu zuen “TU-Trabajo y Unión” (''[[Lan (fisika)|Lana]] eta [[Batasuna]]'', ''hasieran [[Lankidetza]] izenarekin ezaguna'') kooperatiben aldizkaria, 1960koeta iraileanbere sortuzuzendaria zuen,izan hasieranzen “Lankidetza” izenarekinbeti.<ref name=":8" /> Honela zioen: “Lana garapenaren[[garapen]]<nowiki/>aren eta sustapenaren[[Sustapen (argipena)|sustapen]]<nowiki/>aren oinarri sendoa da,. Batasuna berriz, guztion indarrak biderkatzen dituen palanka,. etaEta Lankidetza, elkartasun erregimena da guretzat, lana sustapen pertsonal eta kolektiborako tresna egokia izan dadin”. Horregatik, kontzeptu horiek kooperatiben estatutuetan jasotzeko eskatu zuen.<ref name=":7" />
 
[[Aldizkari|Aldizkaria]] honela ulertzen zuen: “Elkarrizketa“[[Elkarrizketa (lan-harremanak)|Elkarrizketa]], harremanaharreman eta lankidetzaralankidetzarako etengabeko gonbitea, gizagizarte justiziako postulatuak enpresaren esparruan askatasun eta maitasun giroan sustatzeko, lan komunitate baten barnean ezinbestekoak direlako”. Lana autoerrealizazioauto-errealizazio pertsonal eta solidariokosolidariorako bidetzat hartzen zuen, norbanakoaren hobekuntzakohobekuntzarako eta hobekuntza kolektibokokolektiborako bide bezala, eta kontzientzia [[Humanismo|humanista]] eta [[sozial]] ukaezinaren erakusle.<ref>{{erreferentzia|abizena=Azurmendi, Joxe|urtea=1999|izenburua=On Jose Maria Arizmendiarrietaren pentsamenduak.|argitaletxea=Otalora, Azatza|orrialdeak=77-|ISBN=LG: BI-987/2013|hizkuntza=Es}}</ref>
 
Etengabe azaltzen zuen lanak duintasuna[[duintasun]]<nowiki/>a ematen diolaziola pertsonari, eta eskualdeen eta herrialdeen garapen mailak lanaren mende daudela. Adituen azterketa baten arabera, Amerikako[[Ameriketako Estatu Batuetako historia|Ameriketako Estatu Batuetan,]] beren izaerak, lurrek, basoek, ibaiek, itsasoek eta meategiek garapen mailan egiten zuten ekarpena zortziren bat izan zitekeen, eta lan-faktoreakfaktoreek berriz, zazpi zortziren.<ref>{{erreferentzia|abizena=William Foote Whyte; Kathleen King Whyte|urtea=1991|izenburua=Making Mondragon|argitaletxea=ILR Press, Cornell University, USA|orrialdeak=117,118|ISBN=9780875461373|hizkuntza=En}}</ref> Arrasate dagoenkokatzen den [[Deba Garaia]] HaranakHarana ez da inolako [[aberastasun]] naturalengatik nabarmentzen, baizik eta duen garapena bertako biztanleen lan neketsuak sustatu eta sortua baitada.<ref>{{erreferentzia|abizena=Cid, Mikel|urtea=2005|izenburua="Making the social economy work within the global economy: an empirical study of worker co-operatives in Québec, Emilia Romagna and Mondragon."|argitaletxea=Doktoretza, europar aipamenarekin, argitaratu gabea, Mondragon Unibertsitatea.|orrialdeak=175-176|ISBN=Erref. TESEO Mº Educación 387897|hizkuntza=En}}</ref>
 
Batasunari dagokionez, demokraziandemokrazia [[elkartasun]] zantzutzat hartzen zuen, eta beraz, kooperatibek demokratikoak izan behar zuten, bazkide bakoitzak [[boto]] bakarra izanik. Era berean, batasunak denenpertsona erantzukizunaguztien [[erantzukizun]]<nowiki/>a eskatzen zuen, batasuna ahulen indarra baita; eta elkartasuna berriz, indarra biderkatzen duen [[Palanka-efektu (finantzak)|palanka]] ahaltsua.<ref>{{erreferentzia|abizena=Malone, Tom|urtea=2004|izenburua=The future of work: How the New Order of Business Will Shape Your Organization, Your Management Style, and Your Life|argitaletxea=Harvard Business School Press|orrialdea=125|ISBN=978-1591391258|hizkuntza=En}}</ref>
 
=== Enpresaren erreforma ===
[[Fitxategi:1958 Atomium.jpg|thumb|1958an Bruselako Atomiumean]]Arizmendiarrietak langileenUnion duintasunaZrrajera bilatzenbezalako zuen enpresarenenpresen erreformaren bidez, gizalangileen doktrinaduintasuna kristaukobilatzen postulatuetanzuen, elizaren doktrina sozialean oinarrituta. Jadanik 1933an, [[Eusko Langileen Alkartasuna|ELA/STV]] [[Eusko Langileen euskalAlkartasuna]] sindikatuaren programak ezartzen zuen langilearen eskubideak[[eskubide]]<nowiki/>ak ez zirela agortzen bidezko soldatarekin;. berazBeraz, enpresan parte hartzea eskatzen zuen, mozkinenbai partaide[[mozkin]]<nowiki/>en eginezzati bat bereganatuz kapitalaren akzioak[[Akzio|akzioa]]<nowiki/>k jaulkiz, etabai enpresaren kudeatzaile-kide bilakatuz.<ref>{{erreferentzia|abizena=Elorza, Antonio|urtea=1993|izenburua=Ideologias Del Nacionalismo Vasco (Col. "Euskal historia ; 1)|argitaletxea=‎ R&b Ediciones, S.L.|orrialdea=171|ISBN=978-8474070507|hizkuntza=Es}}</ref> [[Espainiako Gerra zibilarenZibila Euskal Herrian|Gerra zibila]]<nowiki/>ren ondoren eta sindikatuak debekaturik, kristauenelizaren gizarte-doktrina langileen erakunde katolikoetan egon zen, 60ko hamarkadan garapen handiagoahandia lortuz.<ref>{{erreferentzia|abizena=Roelants, Bruno, et al|urtea=2019|izenburua=Cooperatives and the World of Work|argitaletxea=Routledge, ICA-The International Co-operative Alliance|orrialdeak=66--|ISBN=978-0367250850|hizkuntza=En}}</ref> Hain zuzen, Alemaniako[[Alemania]]<nowiki/>ko eta Belgikako [[Langileen mugimendu|langile-mugimendu]] katolikoek eskatu zuten, gerraosteko berreraikitze egoera aprobetxatuz, langileek enpresaren kudeaketan, mozkinetan eta akziodun bilakatzeko aukera izatea, [[kritika]] gogorrak eginaz kapitalak pertsonengan zuen nagusitasunari.<ref>{{erreferentzia|abizena=Zelaia, Adrian|urtea=1997|izenburua=Kooperatibak Euskal Herrian|argitaletxea=Udako Euskal Unibertsitatea|orrialdeak=38-|ISBN=ISBN 84-86967-88-0.}}</ref>
 
Arizmendiarrietak, UniónUnion CerrajerarenZerrajeraren zuzendaritzari aldaketak proposatuz hamabost urte [[Alferrikaldua|alferrik]] galdu ondoren, 1956an erabaki grrantzitsuagarrantzitsua hartu zuen,. profesionalkiProfesionalki ongi prestatutako gazte talde batibat Uniónanimatu CerrajerakoUnion Zerrajerako lanpostu finkatuakfinkoak uztera animatu, kooperatibaenpresa berri bat sortzeko. KooperatibaEnpresa horretan bere ideiak gauzatzea bilatzen zuen, hots, lanaren lehentasuna kapitalaren aurrean, [[autokudeaketa]], eta demokrazia. Logikoki Arizmendiarrietak patroiugazaba batzuekin zituen harremanak nabarmen okertu ziren, eta zailtasunak sortu ziren Eskola Profesionalean ere, ordura arte [[lankidetza]] ezin hobea eta eskuzabalaeskuzabaltasuna izannagusi zeneanzirenean. KooperatibenKooperatiba berrien hasierako arrakastenarrakastaren ondoren, hurrengo urteetan idatzi zuen lan noble eta garrantzitsuenetariko bat, pertsonengan bere ahalmenen [[kontzientzia]] piztea zela idatzi zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena=De Geus, Arie|urtea=1997|izenburua=The Living Company. Habits for Survival in a Turbulent Business Environment|argitaletxea=Harvard Business School Press|orrialdea=188|ISBN=978-0875847825|hizkuntza=En}}</ref> Langileak lanean eta kristau bakean oinarritutako benetako [[Emantzipazio (argipena)|emantzipazio]] baten itxaropenarekin bizi ahal izatea beharbilazen zenzuen.<ref name=":4" /> Eta aurrerantzean, arrazoibidea eguneratu eta enpresaren erreforma era esplizituan[[Esplizitu (argipena)|esplizitu]]<nowiki/>an aipatzeari utzi zion.<ref>{{erreferentzia|abizena=Aranzadi, Dionisio|urtea=1976|izenburua=Cooperativismo industrial como sistema, empresa y experiencia|argitaletxea=Deustuko Unibertsitate|orrialdea=377|ISBN=978-8460005506|hizkuntza=Es}}</ref>
[[Fitxategi:Arizmendiarrieta6.jpg|thumb|Arizmendiarrietak: "''beti dago urrats bat emateko''". ]]
 
1.312

edits