Edukira joan

«Jose Maria Arizmendiarrieta»: berrikuspenen arteko aldeak

Artikulua osatzen
(Artikulua osatzen)
Etiketak: Ikusizko edizioa Disambiguation links
(Artikulua osatzen)
 
1945ean, Arizmendiarrietaren ekimenez eta Kirol Gazteriaren bidez, Iturripeko [[Estadio (eraikina)|estadioa]] eraiki zen, enpresen eta tokiko komunitatearen ekarpenekin finantzatuta, hala nola kiniela, [[zozketa]], ikuskizunetarako sarrerak eta abarren bidez. Eta gizarte-lanak instituzionalizatzeko bere jardunarekin jarraituz, [[estatutu]]<nowiki/>ak berak idatzi zituen Arrasateko agintari publiko, elizgizon eta enpresari nagusiak biltzen zituen Batzorde Delegatu bat osatzeko, udal kirol-elkarte bilakatzeko asmoz.
[[Fitxategi:Union Cerrajerako Aprendizen Eskolan.jpg|thumb|Union CerrajerakoZerrajerako Aprendizen Eskolan.]]
1946an, Arizmendiarrietak jauzi [[Kualitatibo (argipena)|kualitatibo]] handia eman zuen prestakuntzan, Maestria Industrialeko ikasketak amaitu zituzten hamaika gazte onenak hautatu baitzituen [[Zaragoza]]<nowiki/>ko Ingeniaritza Industrialeko goi-mailako ikasketak [[Matrikula (hezkuntza)|matrikula]] librean egiteko. Egunez, lanean 55 ordu ematen zituzten astero [[Unión Cerrajera|Union Zerrajera]]<nowiki/>n, eta gauez irakasleen gidaritzapean Eskola Profesionalean ikasten zuten. Uztailean Zaragozara joaten ziren aurrez aurreko azterketak egitera, eta guztiek errepikatu gabe bost ikasturteak gainditu zituzten. Horien artean zeuden 1956an ULGOR lehen kooperatibako bost sustatzaileak. Bestalde, urte berean eta “errealitatearen teologia”-ren pentsamenduarekin jarraituz, Arizmendiarrietak Arrasateko [[Osasun-zentro|Osasun Zentro]] txikian [[tuberkulosi]]<nowiki/>aren aurkako kontsultategi bat zabaltzea lortu zuen.<ref name=":12">{{erreferentzia|abizena=Velez De Mendizabal, Josemari, Barrutiabengoa, Jose Angel, Garai Juan Ramon.|urtea=2007|izenburua="Ama" Cerrajera|argitaletxea=UNION CERRAJERA ARRASATE|ISBN=978-79-611-8407-9}}</ref>
 
 
Ulgorren hasiera onaren ondoren, 1957an Arizmendiarrietak Eskola Profesionaleko ikasle ohien parte-hartzearekin, "Arrasate Tailerrak" (gerora [[Fagor Arrasate]] izenarekin ezaguna) bigarren kooperatiba industriala sortu zuen, aurrekoan Gasteizen egindako proposamen berdinarekin: [[Porrot (argipena)|porrot]]<nowiki/>ean zegoen herriko Aranzabal Tailerra erosi, eta berriz martxan jarri. Estatutuak berak prestatu zituen Madrilgo bi abokaturekin [[elkarlanean]], horietako bat Industria Kooperatiben Batasun Nazionaleko arduraduna zela. Enpresa kooperatibo berriaren helburua “makinak, erremintak, trokelajea eta tresnak fabrikatzea eta saltzea” zen.<ref name=":5" />
[[Fitxategi:EuskadikoKutxa.jpg|thumb|[[Laboral Kutxa,]]<nowiki/>ko Arrasateko bulego nagusiak.]]
 
=== Kreditu-kooperatibak ===
 
Enplegatuak eta kooperatiba industrialak bazkide bezala [[uztartze]]<nowiki/>az gain, Arizmendiarrietak gainerako herritarren parte-hartzea nahi zuen, eta horretarako mezu errazak eta herrikoiak erabiltzen zituen. Hala, 1960an Laboral Kutxaren bulego berri bat inauguratu zenean erabili zuen leloa honakoa izan zen, “Edo libreta edo maleta”, hau da, aurreztea eta inbertitzea enplegua sortzeko, edo emigratzea.<ref name=":9" />
[[Fitxategi:Lagun Aro.jpg|thumb|[[Lagun Aro]].]]
 
==== Laguntza mutualitatea ====
 
Hainbait urtetan hazkunde dinamikoa izan ondoren, espezializazio bat bilakatu zen hiru dibisio sortuz: [[esnetegi]]<nowiki/>a, [[abeltzaintza]] eta [[basogintza]]. Urteen poderioz, lehenengo biak [https://erkop.coop/aurkezpena/ Erkop] nekazaritzako elikagaien taldean sartu ziren, eta basogintza Eraikuntza Dibisioan.<ref name=":2" />
[[Fitxategi:Jose Maria Arizmendiarrietaren estatua Mondragon Unibertsitateko Goi Eskola Politeknikoan..jpg|thumb|Jose Maria Arizmendiarrietaren estatua [[Mondragon UnibertsitatekoUnibertsitatea|Mondragon Unibertsitate]]<nowiki/>ko Goi Eskola Politeknikoan.]]
 
=== Unibertsitate kooperatiba ===
Arizmendiarretak bere ideiak gauzatzeko jende asko inplikatuz egiten zuen lan: politikariak, enpresaburuak, irakasleak, ikasleak, langileak eta gazteak. Beti [[enpatia]]<nowiki/>z eta denekiko [[begirune]]<nowiki/>z. Bere eguneroko lanean uko egiten zien besteen lausenguei edo sumisioari, eta urrun kokatzen zuen bere burua boterearen xarmarengandik.
[[Fitxategi:Irakasle eta ikasleekin.jpg|thumb|Arizmendiarrieta, Eskola Profesionaleko irakasle eta ikasleekin.]]
 
 
Madrileko karguren bat Arrasatera joaten zenean ekitaldiren baterako, Arizmendiarrietak Eskola Profesionaleko Egoitza Nagusiko mojei abisatzen zien, bisitariak ailegatutakoan salda bero batekin ongi etorria emateko.<ref name=":8" />
 
Arizmendiarrietak, Union Zerrajeraren zuzendaritzari aldaketak proposatuz hamabost urte [[Alferrikaldua|alferrik]] galdu ondoren, 1956an erabaki garrantzitsua hartu zuen. Profesionalki ongi prestatutako gazte talde bat animatu Union Zerrajerako lanpostu finkoak uztera, enpresa berri bat sortzeko. Enpresa horretan bere ideiak gauzatzea bilatzen zuen, hots, lanaren lehentasuna kapitalaren aurrean, [[autokudeaketa]], eta demokrazia. Logikoki ugazaba batzuekin zituen harremanak nabarmen okertu ziren, eta zailtasunak sortu ziren Eskola Profesionalean ere, ordura arte [[lankidetza]] ezin hobea eta eskuzabaltasuna nagusi zirenean. Kooperatiba berrien hasierako arrakastaren ondoren, lan noble eta garrantzitsuenetariko bat, pertsonengan bere ahalmenen [[kontzientzia]] piztea zela idatzi zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena=De Geus, Arie|urtea=1997|izenburua=The Living Company. Habits for Survival in a Turbulent Business Environment|argitaletxea=Harvard Business School Press|orrialdea=188|ISBN=978-0875847825|hizkuntza=En}}</ref> Langileak lanean eta kristau bakean oinarritutako benetako [[Emantzipazio (argipena)|emantzipazio]] baten itxaropenarekin bizi ahal izatea bilazen zuen.<ref name=":4" /> Eta aurrerantzean, arrazoibidea eguneratu eta enpresaren erreforma era [[Esplizitu (argipena)|esplizitu]]<nowiki/>an aipatzeari utzi zion.<ref>{{erreferentzia|abizena=Aranzadi, Dionisio|urtea=1976|izenburua=Cooperativismo industrial como sistema, empresa y experiencia|argitaletxea=Deustuko Unibertsitate|orrialdea=377|ISBN=978-8460005506|hizkuntza=Es}}</ref>
[[Fitxategi:Arizmendiarrieta6.jpg|thumb|Arizmendiarrietak: "''beti dago urrats bat gehiago emateko''". ]]
 
=== Lidergoa eta itzala ===
Arizmendiarrietaren lan metodoa [[konfiantza]]<nowiki/>ko [[gazte]]<nowiki/>ekin lan egitea izan zen.<ref>{{erreferentzia|abizena=Larrañaga, Jesús|urtea=1986|izenburua=Pefil de un lider|argitaletxea=TU Lankide
Arizmendiarrietarenhttps://www.tulankide.com/en/print-edition/november-1986/embed/november-1986|orrialdea=19|ISBN=DL. lanSS metodoa konfiantzako gazteekin lan egitea izan zen57.190|hizkuntza=Es}}</ref> Zaldispeko lehen Eskola Profsionalean egindako irakaskuntza lanari esker, eta baita Kirol Gazteriaren erakundea sortzerakoanerakundean eta [[Ekintza KatolikoanKatoliko]]<nowiki/>an parte hartzeari esker, gazte aplikatuenak ezagutu[[Saiakuntza|saiatu]]<nowiki/>enak zituen.<ref>{{erreferentzia|abizena=Larrañaga, Jesús|urtea=1981|izenburua=Don José María Arizmendiarrieta y la experiencia cooperativa de Mondragón|argitaletxea=Laboral Kutxa|orrialdea=148|ISBN=ASIN: ‎ B00IGG0WVM|hizkuntza=Es}}</ref> Hala, 1946. urtean hamaika gazte hautatu zituen [[Ingeniaritza Industrialekoindustrial|Ingeniaritza Industrial]]<nowiki/>eko ikasketak jarrai zitzaten [[Zaragoza]]<nowiki/>n, eta horietatik, 1955ean Unión CerrajeranZerrajeran jadanik profesional garrantzitsuak bilakatuak ziren bost gazte, ULGOR lehen kooperatiba industriala sortzeko animatu zituen.<ref name=":1" /> Horrela, 1941etik 1955era bitartean erakundeak sortzen izandako arrakastak segurtasun nahikoa sortu zien gazteei, ezkonberriak denak, eta oraindik etxeen hipotekak[[hipoteka]]<nowiki/>k ordaintzen oraindikegon arren, Arrasateko enpresa onenean lanpostu seguru batzuk utz zitzaten,. etaEta etorkizuneko [[abentura]] zalantzagarri bati ekin ziezaioten, mentorean jarritako konfiantzan.<ref>{{erreferentzia|abizena=Azurmendi, Joxe|urtea=2016|izenburua=Pertsona kooperatzaileaz|argitaletxea=Gizabere kooperatiboaz, Donostia: Jakin|ISBN=978-84-95234-96-4}}</ref>
 
1959an ULGOR arrakastaz hazten ari zen, eta merkatuan[[merkatu]]<nowiki/>an finkatuta zegoen. Bazkideek Alfonso Gorroñogoitia ingeniari elektronikoa hautatu zuten Kontseilu Errektoreko [[lehendakari]], eta Kontseiluak berriz, Jose MaríaMaria Ormaetxea ingeniari kimikoa izendatu zuen zuzendari nagusigerente. Baina Arizmendiarrietak [[Kreditu (finantza)|kreditu]]-erakunde kooperatibo bat sortzeko asmoa zuen, eta bere kontura proiektua[[proiektu]]<nowiki/>a eta [[Laboral KutxakoKutxa]]<nowiki/>ko estatutuak[[estatutu]]<nowiki/>ak idatzi ondoren, ministerioek haren sorrera onartzea lortu zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena=Garmenia, Fermín; González, Manolo|urtea=2015|izenburua=José María Arizmendiarrieta. Un Hombre, Un Pueblo, Una Experiencia|argitaletxea=ESIC Editorial|orrialdea=167|ISBN=9788416462506|hizkuntza=Es}}</ref> Kudeatzeko, batez ere merezimendua eta zintzotasuna[[zintzotasun]]<nowiki/>a bilatu zituen, eta Ormaetxeari proposatu zion bera zuzendaria izatea. Hain zuzen, enpresa handi bateko zuzendari nagusi izatetik FerreríasFerrerias kaleko bulego xumera igarotzea. Ormaetxeak zioenez, “Onartu“''Onartu egin nuen, [[banku]]-negozioa[[negozio]]<nowiki/>aren sektorea erabat ezezaguna izan arren niretzat, eta [[Balantza (kontabilitatea)|balantze]] bat interpretatzen ozta-ozta jakin arren”arren''”. Era berean, Arizmendiarrietak konbentzitu egin zuen Gorroñogoitia bi lehendakaritzak partekatzeko, ULGOReko Kontseilu Errektore eta Sozialean zuen [[itzal]] handiahandiaren zelabermea etazuelako.<ref name=":3">{{erreferentzia|abizena=Irizar, Iñazio; MacLeod, Greg|urtea=2010.|izenburua=32 claves empresariales de Mondragon|argitaletxea=Garaia P.T.|orrialdea=101|orrialdeak=|ISBN=LG. SS-10-2010|hizkuntza=ES}}</ref>
 
Bestalde, 1965ean Arizmendiarrietak bere konturakabuz Alecop ikasle-kooperatiba industriala sustatu zuen. Eta instalazioak finantzatzeko[[Finantzak|finantza]]<nowiki/>tzeko, diru-laguntzak eskatu zizkionzizkien erakunde publikoei eta [[Mailegu (finantza)|mailegu]] bat [[Laboral KutxariKutxa]]<nowiki/>ri, honek [[abal]]-emaileakemaileen eskatupremia zuelaazalduz. Arizmendiarrieta Eskola Profesionaleko hainbat irakasleri zuzendu zitzaien, abala sina zitzaten. Horietako bat Manolo Quevedo zen, urte batzuetara [[Ikerlan]] Ikerketa Zentroaren fundatzaile eta lehen zuzendaria bilakatuko zena, “Sinatuko“''Sinatuko nuela erantzun nion, baina emaztearen oniritzia jaso ondoren, hiru alaba txiki genituelako. Bazkideak eta kudeatzaileak ikasleak izango ziren enpresa bat abalatzea, eta ondoren abal-emaileek inolako loturarik izango ez genuenean, benetan ezohikoa zen”zen''”.<ref name=":3" />
[[Fitxategi:Arizmendiarrieta en conferencia.jpg|thumb|Arizmendiarrieta Madrilen, kooperatibismoari buruzko jardunaldietan. ]]
 
 
== Ikus, gainera ==
* [[Mondragon (korporazioa)|Mondragon TaldeaKorporazioa]]
* [[Euskal Kooperatiben Mugimendua]]
* [[Debagoiendar ospetsuen zerrenda]]
 
== Kanpo estekak ==
* [https://web.archive.org/web/20110722234715/http://www.mondragon-corporation.com/language/eu-ES/EUS.aspx Mondragon korporazioaren webgunea]
* [http://www.euskomedia.org/arizmendiarrieta Jose Maria Arizmendiarrieta: artxiboa, idatziak, argazkiak (Euskomedia)]
*[https://arizmendiarrieta.org/eu/j-m-arizmendiarrieta/ J.M. Arizmendiarrieta / Arizmendiarrietaren Lagunak Elkartea]
*[http://www.canonizacionarizmendiarrieta.com/eu/ Arizmendiarrieta Fundazioa]
* [http://www.tulankide.com/eu/201carizmendiarrietak-zer-pentsatzen-zuen-jakiteko-oso-garrantzitsua-litzateke-zeren-kontra-zegoen-jakitea201d Joxe Azurmendiri egindako elkarrizketa eta bideoa Arizmendiarrietari buruz]
* [http://elhombrecooperativo.com/ "Arizmendiarrieta. El hombre cooperativo" dokumentalaren webgunea (2018).]
*
 
{{bizialdia|1915eko|1976ko|Arizmendiarrieta, Jose Maria}}
1.279

edits