Beriain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Iruñerriko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beriain (argipena)».

Beriain

 Nafarroa Garaia
Beriaingo bandera

Beriaingo armarria

Izen ofiziala Beriáin
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Iruñerria
Alkatea Tomás Prieto Blanco
(PSN)
Herritarra beriaindar
Koordenatuak 42°44′1″N 1°38′40″W / 42.73361°N 1.64444°W / 42.73361; -1.64444Koordenatuak: 42°44′1″N 1°38′40″W / 42.73361°N 1.64444°W / 42.73361; -1.64444

Nafarroa municipalities Beriain.PNG

Eremua 5,30 km2
Garaiera 493 m
Distantzia 10 km Iruñera
Posta kodea 31191
Biztanleria 3.874 bizt. (2014)
Dentsitatea 730,94 bizt./km²
http://www.beriain.es

Beriain[1] Nafarroako udalerria da. Iruñerriko eskualdean kokatzen da Iruñeko merindadearen barnean. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 3.856 biztanle zituen. Itsasoaren mailatik 493 metrora dago.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beriain Nafarroa erdialdean dago, Iruñerriko gune metropolitarraren hegoaldean eta Iruñetik hamar kilometrora. Udalerriak Galar Zendearekin egiten du muga mendebaldean, Noain udalerriarekin ekialdean eta Tebas-Muru Artederretarekin hegoaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beriain, Nafarroa heze eta lehorraren tarteko gunean dago. Urteko batez besteko prezipitazioak 800mm eta 1000mm bitartekoak dira. Dena den, nahiko gorabeheratsua ere izaten da, badira urteak 450mm baino ez direnak jausten, eta urte oso euritsuak 2.000mm jausten direnak. Hilabeterik euritsuena abendua da, orduan urteko prezipitazioen %32a erortzen baita. Urteko egun euritsuak 110 inguru izaten dira.

Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu bitartekoa da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historikoki Galar Zendeako herrietako bat izan da; Beriaini buruz agerturiko dokumenturik zaharrena 1097koa da. Geroago, 1110ean, Leireko monasterioko dokumentu batean Beriaini buruz hitz egiten da. Dokumentu hark Iharnotzeko Fortun Sanzek eta bere emazteak Leireko monasterioari Beriaingo jabetza uzten ziotela esaten zuen. Beriaingo bizilagunak ardogintza eta zerealen landaketan aritzen ziren, 1348tik aurrera eta ondorengo hamarkadetan Izurri Beltzak herria ia desagerrarazi zuen.

XX. mendeko industrializazio prozesuak aldaketa sakonak eragin zituen herrian. Potasas de Navarra izeneko enpresa sortu zen, izan ere, mineral hori Beriaingo gune batean aurkitu eta meategi bat ustiatzen hasi zen. Horrekin batera, 1950eko hamarkadatik aurrera, hainbat industria txiki garatzen hasi ziren. Hori guztia Beriain herri zaharretik aldenduta, N-121 errepidearen ondoan non Poblado de Potasas izena eman zitzaion auzoa sortu zen, Getzaurre deitzen zen lekuan.

Biztanleria haziz joan zen eta azkenik 1992. urtean Galar Zendeatik banandu eta udalerri independente bilakatu zen, ekainaren 15eko 222/92 foru dekretuaren bitartez. Herri zaharraren izena hartuz auzo langilearekin bat egin eta udalerri-proiektu berria hasi zen. Azken urteetan bi guneak batzen dituzten etxetalde berriak eraiki dira.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruñetik hurbil egonda, haren hedapenaren ondorioz Beriainek populazio hazkunde nabarmena izan zuen XXI. mendearen lehen hamarkadan.

Beriaingo biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 311 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %9,40a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria denetik alkatea beti izan da PSN alderdikoa. 2007an zerrendaburua aurretik urte luzeetan alkate izandako Tomás Prieto bazen ere, alderdi bereko Rafael Blanco Peña aukeratu zuten alkate, Agrupación Municipal Independiente de Beriáin (AMIB) zerrendak PSNren aldeko botoa eman zezan. Hauteskunde haietan alderdirik bozkatuena UPN izan zen, guztira lau zinegotzi eskuratu baitzituen; PSNk hiru zinegotzi lortu zituen; AMIBek bi zinegotzi eta Nafarroa Baik eta NEBek bana.

UPN izan ezik, talde guztiek eman zioten botoa Rafael Blanco Peñari.

Beriaingo Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
UPN 520 4
PSN 455 3
AMIB 307 2
Nafarroa Bai 221 1
NEB 178 1


2011n talde hauek izan ziren ordezkaritza lortu zuten zerrendak: PSN (3), UPN (3), NaBai 2011 (2), Agrupación Vecinal de Beriáin (AVB, 2) eta PP (1). AMIBen atxikimenduaz aurkeztu zen I-Ek ez zuen bat ere erdietsi, 2007ko AMIB eta NEBeko zinegotziak zerrendaburu joan ziren arren[2][3]. Zerrenda bozkatuenaren burua izateagatik PSNko Tomás Prietok alkatetza berreskuratu zuen.

Beriaingo Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
PSN 427 3
UPN 413 3
NaBai 2011 322 2
AVB 307 2
PP 149 1
I-E 120 0

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: Udaletxe Plaza z/g

Alkateen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1992an udalerri bihurtu zenetik hauexek izan dira Beriaingo alkateak:

1992-1995 Tomás Prieto Blanco PSN
1995-1999 Tomás Prieto Blanco PSN
1999-2003 Tomás Prieto Blanco PSN
2003-2007 Tomás Prieto Blanco PSN
2007-2011 Rafael Blanco Peña PSN
2011- Tomás Prieto Blanco PSN

Urte askotan alkate izan den -eta berriro den- Prieto udalerria izan baino lehen ere 1982tik kontzejuko burua izan zen[4].

Azpiegiturak eta garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beriain N-121 errepidearen alboan kokatzen da. AP-15 errepidetik etorrita 81. irteera hartu ta N-121 errepidetik ailegatzen da herrira.

Garraio publikoari dagokionez, Beriain eta Iruña bitarteko zerbitzua egiten duen Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren 16. lineak, hamabi minutuko frekuentziaz elkartzen ditu Beriain, Elortzibar, Iruña eta Aizoain. Autobusa goizeko 06:26etatik, gaueko 22:28etara ibiltzen da. Asteburuetako gauetan N3 gau lineak antzeko ibilbidea eskaintzen du 60 minutuko maiztasunarekin.

Linea Ibilbidea Ordutegia Maiztasuna Oharrak
TUCPamplona16.GIF Aitzoain - Noain - Beriain 06:26 - 22:28 12´
TUCPamplonaN3.svg Labriteko Jaitsiera - Noain - Beriain Zaharra Gauez 60´

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Beriain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,36k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Beriain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[5].

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Abenduaren 4a: Santa Barbara, Beriaingo patroia. Meatzarien Anaiarteak antolaturiko jaieguna da, hainbat ekitaldi izaten dira herriko kiroldegian, herri bazkaria esaterako.
  • Maiatza: Gurutze Santuaren baselizara erromeria.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Erreniegago Santo Kristoaren eliza, 1963an eraiki zuen "Potasas de Navarra" enpresak, Beriaingo larrean eraiki zituzten etxebizitzetako biztanleen beharrizanak asetzeko. Kanpandorreak 29 metroko altuera dauka.
  • San Martingo eliza, Erdi Aroko jatorriko eliza da, nahiz eta elizaren gaurko itxura XVI. mendean eginiko lanen ondorio den. Horregatik, eliza estilo gotiko berantiarrez eginiko eraikina da.
  • Gaztelu etxea, herriko alde zaharrean dagoen etxea.

Beriaindarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Beriain
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa