Bilbo-Loiu aireportua

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Bilbo / Bilbao
Bilboko aireportua
Aeropuerto de Bilbao
Bilbo Loiu aireportua.jpg
IATA: BIO • ICAO: LEBB
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Bizkaia
Herria Loiu, Sondika eta Derio
Koordenatuak 43° 18′ 04″ N, 2° 54′ 38″ W / 43.301111°N,2.910556°W / 43.301111; -2.910556Koordenatuak: 43° 18′ 04″ N, 2° 54′ 38″ W / 43.301111°N,2.910556°W / 43.301111; -2.910556
Itsas-mailako altuera 41 m
Historia eta erabilera
Irekiera 1948ko irailak 19
Jabea ENAIRE
Kudeatzailea ENAIRE
Izenaren jatorria Bilbo
Arkitektura
Arkitektoa Santiago Calatrava
Aireportua
Pistak
Norabidea Materiala Luze Zabal
10/28a Asfaltoa 1.910 m 45 m
12/30a Asfaltoa 2.600 m 45 m
Zerbitzu hiria Bilbo
Webgune ofiziala

Bilbo-Loiu aireportua — ofizialki Bilboko aireportua / Aeropuerto de Bilbao — (IATA: BIO, NAZE: LEBB) Aenak kudeatzen duen Bilboko nazioarteko aireportua da, Bilbotik 12 kilometrora kokatuta. Loiu, Sondika eta Derio udalerrietako lurretan dago, bidaiarien terminala (La Paloma ezizenez ezaguna) eta 12/30 pistaren zati gehiena Loiu udalerrian daudela; karga terminala, bidaiarien terminal zaharra (gaur egun zerbitzuz kanpo dagoena), aireportuko zerbitzu gehienak zein 10/28 pista Sondikan, eta 12/30 pistaren zati bat Derion.

Euskal Herriko eta Kantauri itsasoko ertzeko aireporturik garrantzitsuena da, bidaiari zein hegaldi kopuruari dagokionez. 2017an 4.973.712 bidaiari garraiatu zituen, aurreko urtearekin alderatuta %8,4 gehiago, Aenaren sareko aireportuen artean 13.a izanik. Era berean, espainiar aireportu sistemak dituen 14 aireportu errentagarrien artean dago.​ Gaur egun, aireportua Vueling Airlines, Volotea eta Air Nostrum airelineen aire-baseetariko bat da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko aireportuko kontrol dorre berria.
La Paloma terminalaren barrualdea.
Spanairren hegazkina La Paloman.
Boeing 737 hegazkina.
La Paloma terminaleko fingerra.

1927ko urrian Herri Lanen Batasunak Bilbon aireportua eraikitzeko hasierako pausuak eman zituen, Bizkaiko herrialdean hainbat esperimentu aeronautiko egin ondoren, eta aireportuaren kokalekua aztertzeko probintzia batzarra sortu zen. Hasiera batean Bilboko aireportua Galea lurmuturrean ezartzea pentsatu bazen ere, azkenik, 1936an, Aire-Nabigazioaren Zuzendaritza Orokorrak Sondika udalerrian aireportua instalatzeko baimena eman zuen, eta Bilboko lehenengo aireportu xumea eraiki zen. Hala ere, tokiaren gabezien ondorioz aireportuak ez zuen interes handirik jaso. Bilboko ingurua altuera erdi eta beheko mendiz inguratuta egoteagatik, aireportua kokatzeko biztanlerik gabeko bailara laua aurkitzea beharra zegoen.

Eraikitze lanak Espainiako Gerra Zibila gauzatu zen bitartean hasi ziren, eta hortik 1937ko ekainera arte aireportua ekintza militarrentzako aire-base gisa erabili zen. 1938an aireportuaren garapenaren bigarren aldia hasi zen, Bilboko Udalak Espainiako Gobernuarekin izapideak hasi baitzituen 1936ko hasierako proiektua aldatzeko, eta proiektu berria idazteko baimena eman zen, Herri Lanen Zuzendaritza Orokorrak onartutakoa.

1940an Sondika udalerrian aireportu zibila eraikitzeko akordioa lortu zen, udal eta estatu mailako erakundeen artean. Lanek luze iraun zuten eta 1948ko irailaren 19an aireportuak eguneko aktibitateak hasi zituen, Aviación y Comercio S.A. (Aviaco) airelineak Bilbo eta Madril arteko aire-bide erregularra hastearekin batera. Bi urte geroago, Carlos Haya terminala (bilbotar piloto ezagunaren omenez izendatua), zerbitzu ematen hasi zuen. Garai horretan, aireportuak 29/11 orientabideko asfaltozko pista zuen, 1.440 × 45 metrokoa (4.724 × 148 oin); eta lurrezko beste pista bat, 1.500 × 150 metrokoa (4.921 × 492 oin). Gainera, errodadura kalea, bidaiarien terminala, kontrol dorrea, irrati-baliza, goniometroa eta polizia, posta, mediku, meteolorogia estazio, telefono eta depositua betetzeko zerbitzuz hornituta zegoen. Ondoren, 1955an, pista orokorra eta bidaiarien terminalaren aurrean kokatutako aireontzien aparkagunea lotzeko errodadura eraiki zen, 124 × 60 metrokoa (407 × 197 oin). Garai honetan CAMPSA enpresaren behin-betiko instalazioak eraiki ziren, hala nola erregaientzako andelak, aireportua erabiltzen zuten hegazkinei zein Bizkaiko Aeroklub Errealak erabiltzen zuen hangarrari zerbitzu emateko. Gaur egun instalazioek oraindik ere zutik diraute.

1964 eta 1965 artean aireportuaren eraginkortasuna hobetu zen, hurbiltze eta lurreratzeko sistema instrumentala (ILS) eta ekaitzak detektatzeko irrati meteorologikoa instalatuz, eta pista 2.000 metro (6.562 oin) luze izatera handituz, eta hegazkinentzako aparkagunea 12.000 m² (130.000 oin²) azalerara handituz. 1975an pistak bere jatorrizko zenbakipena aldatu zuen gaur egungo 10/28ra, deklinazio magnetikoaren aldaketaren ondorioz. Ondoren, 1977an, aparkagunea berriro ere handitu zen, operazioen igoeraren ondorioz momentu berean lau aireontzi aparkatzeko beharrari erantzunez. Urte berean inauguratu ziren 12/30 orientaziodun pista orokor berria, 2.600 × 45 metrokoa (8.530 × 148 oin), plataformatik bi pistetara sarbide ematen dituzen errodadura pistak, eta lotura errepidea, eta horiei eta pista orokor berrian instalatutako ILS sistemari esker Bilboko aireportuak I. Kategoria lortu zuen hurrengo urtean. Pista berriak lehenengoaren orientabidea aldarazi zuen eraginkortasun hobea lortzeko eta eta inguruko udalerriei eragozpenak saihesteko, inguruaren hazkunde demografikoaren ondorioz aireportuko instalazioetatik gero eta hurbilago zeudenak. Orientabide berri horren ondorioz, 12/30 pistara hurreratzerakoan (normalean erabilitakoa, inguruko haize nagusiaren norabidea dela eta) hegazkiek Derioko hilerriaren gainetik hegan egin behar dute, honen ondoan pistaren burua baitago.

80ko hamarkadan zehar ILS sistema berria jarri zen martxan, 10/28 pistaren osoko operatibitaterako, 12/30 pista orokorra ezgaitzekotan alternatiba izateko; hala, aireportua martxan jarraitu daiteke. Baldintza hau 2001eko otsailaren 7an gertatu zen, Bartzelona-El Prat aireportua jatorri zuen Iberia enpresako EC-HKJ matrikuladun Airbus A320-214 hegazkin batek aurreko lurreratze-trena apurtu zuenean, hurreratze eta lurreratze eragiketak egiten zituela zizailadura bat gertatu ondoren. 12/30 pista blokeatuta gelditu zen hainbat orduz, tokitik kentzea lortu zen arte; zorionez, ez zen aintzat hartu beharreko biktimarik. Garai berean kontrol-dorrearen instalazioak eguneratu ziren, eta komunikazio-zentro eta bidaiarientzako terminal berria (gaur egun zerbitzuz kanpo) eraiki ziren, bidaiarien igoera garrantzitsuari erantzunez. Gainera, hegazkinak aparkatzeko plataforma eta bidaiarien autoentzako aparkalekuak ere handitu ziren, eta aireportuko suhiltzaileen parkearen instalazioak ere hobetu ziren, eta gaur egun oraindik ere martxan dagoen karga terminala eraiki zen.

1996an hegazkinak aparkatzeko plataforma berria eta dagozkien errodadura pistak eraiki ziren. Lan horiek lur mugimendu handiak suposatu zituzten, eta lindanoz kutsatutako lurrak biltzeko zelula berezia sortu behar izan zen. 1999ko maiatzean gaur egun martxan dagoen kontrol-dorrea zerbitzuan jarri zen, Santiago Calatrava arkitektoak diseinatutako El Halcón (Belatza) ezizenez ezaguna, erabilitako linea lirainengatik eta arkitekto berak ere diseinatutako La Paloma (Usoa) bidaiarien terminal berriaren aurrean kokatuta egoteagatik. Dorrearen kokapen berriari esker kontrolatzaileek ikuspegi hobea dute, eta bai airean zein lurrean ere aireontzien operazioen kudeaketa optimizatu da.

Bidaiarien eskaeraren igoera handiagatik eta Sondikako terminala handitzeko arazoengatik, Aenak Santiago Calatravari esleitu zion bidaiarientzako terminal berri baten diseinua, urtean 5 milioi inguru bidaiari jasotzeko gai izan beharko lukeena. Daukan formagatik, terminal berriak La Paloma (Usoa) ezizena jasotzen du, hegan egitera doan uso baten antza omen duelako. Porlanez eta beiraz egina dago, kolore zuria nagusi delarik. Terminal berria aireportuko instalazioen iparraldean kokatzen da, zaharraren aurrean eta Loiu udalerrian, eta 2000ko azaroaren 19an inauguratu zen. 32.000 m² (340.000 oin²) azalera eraikia du, hiru solairutan banatuta (0 Solairua = Helduerak • 1 Solairua = Irteerak • 2 Solairua = Bulegoak) eta bidaiarientzako zerbitzu guztiak jasotzen ditu, diseinu argiarekin, eta munduko 10 aireportu terminalik ikusgarrienen artean dago. Terminalak aireontziak aparkatzeko 21 plaza ditu, eta sei finger izeneko pasabide ditu, terminala eta hegazkinaren arteko ontziratze zuzenerako. Terminal berriaren ondoan autoentzako aparkalekua eraiki zen (P1), 2.974 plazaduna eta 95.000 m² (1.020.000 oin²) azaleraduna; eta 2006an egonaldi luzeetarako aparkalekua (P2) zerbitzuan jarri zen, 672 plazaduna. 2018ko apirilaren 18an lehen aldiz aireportuko aparkalekuak kolapsatu ziren, eta aparkaleku plaza guztiak bete ondoren Aireportuak behin-behineko soluzioa hartu behar izan zuen, beste erabilpenetarako zein erabilpenik gabeko espazioak gaituta, hala nola P1 aparkalekuaren gaineko estalkia edo P2 aparkaleku ondoko industrialdea. Momentuz, ordea, Aireportuak ez du aparkaleku kopurua handitzeko asmorik.[1]

2009ko otsailean Aena eta Espainiako Sustapen Ministerioak terminala eta inguruko instalazioen handipena iragarri zuten, urteko edukiera 8 milioi bidaiarientzat handituz, eta 2014an martxan jarri beharrekoa.[2] Gaur egun, ordea, handipen lanak ez dira hasi.

Aire Segurtasunerako Estatuko Agentziaren (AESA) menpe eta segurtasun neurri internazional berriak betetzeko, 2014an 28 pistaren burua 550 metro (1.804 oin) mugitu behar izan zen, pista honetan aireratzeko itxaroten (holdinga) ari diren hegazkiek atzean duten 12/30 pistatik segurtasun distantzia mantentzeko. Honen ondorioz, 28 pistaren luzera 1.450 metrora (4.757 oin) moztu da, 10 buru dituzten eragiketetan jatorrizko 2.000 metroko (6.562 oin) luzera mantentzen den bitartean.

Ezaugarri teknikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aireportuak bi asfaltoko pista ditu: 12/30 pista, 2.600 metro luze eta 45 metro zabal dena; eta 10/28 pista, 2.000 metro luze (28 pista buru denean 1.450 metro luze erabilgarri) eta 45 metro zabal dena.

Bidaiarien terminalak sei finger motatako pasabide ditu, terminala eta hegazkinaren arteko ontziratze zuzenerako. Aireontziak aparkatzeko 21 plaza ditu.

Terminal berriaren ondoan autoentzako aparkalekua eraiki zen (P1), 2.974 plazaduna eta 95.000 m² (1.020.000 oin²) azaleraduna; eta 2006an egonaldi luzeetarako aparkalekua (P2) zerbitzuan jarri zen, 672 plazaduna.

Aire nabigaziorako irrati laguntza ezberdinak ditu: I-Kategoriadun 2 ILS (hurbiltze eta lurreratzeko sistema instrumentala) 12/30 pistan (pista orokorraren buru bakoitzerako bana) loturiko DMEarekin. 10/28 bigarren mailako pistak ez du ILSrik. VOR Doppler Irrati Argi 1, loturiko DMEarekin. NDB "B" Irrati Argi 1, Galea lurmuturran kokatutakoa, ia erabilpenik gabekoa. ATIS (Aireportuko Informazioaren Transmisio Sistema) 118.825 Mhz 1.

Komunikazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Autoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aireportura helduera  N-633  Bilboko Aireportura heltzeko autobidearen bidez egiten da. Autobide txiki hau  BI-631  Bilbo-Mungia autobideari lotzen zaio.

Bilbotik aireportura heltzeko  BI-631  errepidea erabil daiteke, Egirletako igoera zeharkatuta 20 minutu inguruko ibilbidean; edo Salbeko zubia eta Artxandako tuneletatik ibil daiteke, 10-15 minutu arteko ibilbidean eta azken kasu honetan bidesaria ordaindu beharra dagoela.

Bestelako inguruetatik heltzeko  N-637  errepidea erabili behar da, Txorierriko korridorea zeharkatuta.

Autobusa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus Bizkaiko Foru Aldundiaren menpeko hiriarteko autobus zerbitzuaren A3247 (Bilbo - Aireportua) lineak Bilbo erdigunea eta aireportua lotzen ditu, geldialdiak Termibus, On Diego Lopez Haroko kale nagusia, Moyua, Errekalde zumarkalea eta La Paloma terminalean egiten dituela. Linearen ordutegia 5:15etatik 22:00etara da Bilbotik aireporturako norantzan, eta 6:15etatik 24:00etara aireportutik Bilborakoan, 15 minutuko maiztasunaz egunero.[3]


Lurraldebus Gipuzkoako Foru Aldundiaren hiriarteko autobus zerbitzuari dagokionez, DO50B (Donostia - Zarautz - Loiu Aireportua) eta DG56B (Oñati - Arrasate - Bergara - Eibar - Loiu aireportua) lineek Gipuzkoako aipatutako udalerriak eta Bilboko aireportua lotzen dituzte. DO50B linearen ordutegia 5:00etatik 21:00etara da Donostiatik aireporturako norantzan, eta 7:45etatik 23:45etara aireportutik Donostiarakoan, maiztasuna ordu betekoa izanik, eta asteburu eta jaiegunetan aireportutik Donostiarako lehenengo zerbitzua 6:45etan izanik. Bere aldetik, DG56B lineak irteerak ditu Arrasatetik aireportura 5:15, 8:00, 11:00, 14:00, 17:15 eta 21:15etan, lehenengo zerbitzua Oñatitik 5:00etan hasten delarik. Kontrako norantzan irteerak 6:45, 9:45, 12:45, 15:45, 19:15 eta 23:50etan dira aireportutik Arrasatera, azkeneko zerbitzua Oñatira luzatzen delarik.

Taxia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilbo eta aireportuaren arteko ibilbidea 10 eta 15 minutu artekoa izan ohi da, taximetroaren araberako tarifikazioa aplikatzen delarik.

Aireportutik hirigunera abiatzeko, La Paloma terminaleko heldueren parean 57 taxirentzako tokia dago, Federación Margen Derecha del Taxi enpresak ustiatutakoak.

Metroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko metroa aireportura helarazteko lanak 2009ko urrian hasi ziren, Bilboko aireportuarekin trenbide loturaren lehenengo zati diren Artxandako tunel berrien bidez. Bilbo eta Sondika udalerrien artean, Artxanda mendipean eraikitako trenbide bikoitzeko trazadura berria da, Txorierriko muturrean Olako geltokia eta Bilboko muturrean Matikoko geltokia lotuta. Tunelak 2017ko apirilaren 8an jarri ziren martxan, Metroaren 3. linearen irekierarekin batera, eta gaur egun Euskotrenen Txorierriko lineak erabiltzen du. Aireportuko geltokia aparkalekua eta La Paloma terminalaren arteko lurpeko pasabidean kokatuko da, eta trenek aireportua eta Bilboko Zazpikaleetako geltokia lotuko dituzte 15 minutuko iraupeneko bidaian.[4]

Hegaldiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun aireportuan operatzen duten konpainiak honakoak dira:

Finland road sign 673-R.svg Hegaldiak
Udan: Dublin
Alacant, Eivissa, Fuerteventura, Tenerife-Hegoaldea, Tenerife-Iparraldea, Kanaria Handia, Lanzarote, Madril-Barajas, Málaga, Menorca, Palma, Sevilla
Paris-Charles de Gaulle
Erroma-Fuimicino
Londres-Heathrow (2015eko martxoaren 29 hasten da)
Brusela-National
Udan: Praga (2015eko ekainaren 4an hasten da)
Bristol (2015eko apirilaren 19an hasten da), Londres-Stansted, Manchester
Udan: Lisboa
Geneva
Düsseldorf
Udan: Stuttgart
Madril-Barajas
Alacant, Palma Mallorcakoa, Santiago Compostelakoa, Valentzia, Vigo,
Udan: Jerez de la Frontera, Madeira
Amsterdam-Schipol
Frankfurt, Munich
Munich
Oslo-Gardermoen
Zürich (2015eko maiatzaren 2an hasten da)
Lisboa
Istanbul-Atatürk, Santiago Compostelakoa
Udan: Venezia-Marco Polo
A Coruña, Alacant, Amsterdam-Schipol, Bartzelona-El Prat, Brusela-National [2015eko martxoaren 30ean hasten da], Kanaria Handia, Lanzarote, Londres-Gatwick [2015eko martxoaren 29an hasten da], Londres-Heathrow [2015eko martxoaren 28an amaitzen da], Málaga, Paris-Orly, Sevilla, Tenerife-Iparraldea
Udan: Atenas, Berlin-Schönefeld, Bukarest-Henri Coandă, Erroma-Fiumicino, Fuerteventura, Eivissa, Erroma-Fuimicino [2015eko apirilaren 7an hasten da], Menorca, Palma Mallorcakoa, La Palma, Milan-Malpensa, Santorini, Venezia-Marco Polo
Neguan: Marrakex

Charter hegaldiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Finland road sign 673-R.svg Hegaldiak

Estatistikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken urteotan Bilboko hiriak turismoan izan duen gorakadaren ondorioz, aireportuak eginiko hegaldi kopurua ere handitu da. Guggenheim Bilbao Museoa ireki zutenetik, Europa osoko konpainiak hasi dira Bilbora hegaldiak eskaintzen. Horietarik gehienak kostu txikiko hegazkin konpainiak dira; baina, beste aireportuetan ez bezala, Bilbon ezartzen direnek ez dute inolako diru laguntzarik jaso.

2006. urtean 3.876.072 bidaiari pasatu ziren Bilboko aireportutik. Horietarik 1.020.286 nazioarteko hegaldietako bidaiariak izan ziren, eta 2.855.786 Espainia barneko hegaldietako bidaiariak.

2016an bidaiarien errekorra gainditu zen, 4.588.265 bidaiariekin. Hala, terminalak, 4 milioi bidaiarientzat proiektatuta, berriro ere bere edukiera gainditu zuen.[5]

2017an egoera bera izan eta aurreko urteko errekorra gainditu zen, 4.973.712 bidaiari zenbatuta eta aurreko urteetako datuen joerari jarraiki.

Bilbo-Loiu nazioarteko aireportuko bidaiari kopuruaren bilakaera 1992-2017 (milioi bidaiari)
Eguneratua: 2018ko otsailaren 13.[6]
Urtea 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2017
Bidaiariak 2.527.793 2.450.591 3.390.819 3.871.088 4.169.021 3.883.356 4.171.092 4.015.352 4.588.265 4.973.712

Hegaldiak bidaiarien arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Artikulu nagusia: «Bilboko aireportuko hegaldiak bidaiarien arabera»
Bidaiari gehien izandako hegaldiak – 2012 / 2014
Postua Hiria 2012an 2013an 2014an Aldaketa Airelineak
1 Flag of Spain.svg Madril, Espainia 835.968 606.514 616.732 %1,7 Iberia, Air Europa
2 Flag of Catalonia.svg Bartzelona, Espainia 611.784 508.759 494.692 %2,6 Vueling
3 Flag of Germany.svg Frankfurt, Alemania 204.050 222.529 225.625 %1,3 Lufthansa
4 Flag of Germany.svg Munich, Alemania 193.708 209.876 220.536 %5,0 Lufthansa
5 Flag of France.svg Paris-Charles de Gaulle, Frantzia 191.962 171.781 189.954 %10,5 Air France
6 Flag of Spain.svg Palma, Espainia 164.615 163.498 189.806 %16,0 Air Berlin, Vueling, Air Nostrum
7 Flag of Spain.svg Málaga, Espainia 162.350 164.042 168.690 %2,8 Vueling
8 Flag of Spain.svg Sevilla, Espainia 227.837 153.188 151.443 %1,0 Vueling
9 Flag of the United Kingdom.svg Londres-Stansted, Erresuma Batua 132.427 142.661 143.693 %0,7 EasyJet
10 Flag of Spain.svg Ipar Tenerife, Espainia 111.705 128.783 128.767 %0,0 Vueling, Air Europa

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bilbo-Loiu aireportua Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Bilbo