Bioelementu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Bioelementuak izaki bizidunengan dauden elementu kimikoak dira. Taula periodikoan dauden elementu kimiko gehienak dituzte bizidunek, baina kopuru oso aldakorretan. Adibidez, zelularen %99a osatzen dute 6 elementu hauek: karbonoa (C), hidrogenoa (H), nitrogenoa (N), oxigenoa (O), fosforoa (P) eta sufrea (S).

Sei bioelementu hauei bioelementu primario deritze, izaki bizidunen biomolekula nagusietan (gluzido, lipido, proteina eta azido nukleikoetan) agertzen direlako. Bestalde, bioelementu primarioak ugariagoak dira bizidunengan (biosferan) lurrazalean (litosferan), uretan (hidrosferan) edo atmosferan baino, hurrengo taulan ikusten denez.

Elementu Litosfera- atmosfera- hidrosfera (%) Giza gorputza (%)
Oxigeno (O) 50,02 62,81
Karbono (C) 0,18 19,37
Hidrogeno (H) 0,95 9,31
Nitrogeno (N) 0,03 5,14
Kaltzio (Ca) 3,22 1,38
Fosforo (P) 0,11 0,64
Sufre (S) 0,11 0,63
Sodio (Na) 2,36 0,26
Potasio (K) 2,28 0,22
Kloro (Cl) 0,20 0,18
Magnesio (Mg) 2,08 0,04
Fluor (F) 0,10 0,009
Burdin (Fe) 4,18 0,005
Aluminio (Al) 7,30 0,001
Manganeso (Mn) 0,08 0,0001
Silizio (Si) 25,80


Ikusten denez, oxigenoa da gorputzean dagoen bioelementurik ugariena (%62a). Bere proportzioa eta hidrogenoarena (%9a) materia bizidunak duen uraren (H2O) kopuru handiarekin loturik dago.

Bioelementu primarioek berezko ezaugarriak dituzte, bizirako oso egokiak direnak:

  • biosferaz gain, atmnosferan, litosferan eta hidrosferan daude. Horrek esan nahi du bizidunek eskura dituztela
  • karbonoa, oxigenoa eta nitrogenoa elektroi-pare bat baino gehiago konpartitzeko gai dira, lotura bikoitzak ezarriz
  • oso elektronegatiboak direnez, oxigenoak eta nitrogenoak molekula dipolarrak sortzen dituzte, uretan ongi disolbatzen direnak (hau garrantzi handikoa izanik erreakzio metabolikoetan)
Metionina aminoazidoaren molekula; karbonoa, hidrogenoa, nitrogenoa, oxigenoa eta sufrea daukan molekula da, lotura kobalentez elkartuak


Bioelementu sekundarioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aipagarrienak hauek dira:

Oligoelementuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Oligoelementu»

%0,1 baino proportzio txikiagoan daude bizidunengan. Kopuru txikian bada ere funtsezkoak dira bizirako, hain gabezia asaldura larriak ekartzen baititu. Elementu hauek dira, besteak beste: burdina (Fe) -hemoglobina molekularen osagaia-, iodoa (I) -tiroxina hormonan dagoena-, kobaltoa (Co) -B12 bitaminaren sintesian parte hartzen duena-, manganesoa (Mn), kobrea (Cu), zinka (Zn), etab.