Bostongo maratoia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Bostongo maratoia
Boston Marathon
Sorrera 1897 (gizonezkoak)
1966 (emakumezkoak)
Tokia Ameriketako Estatu Batuak Boston (AEB)
Modalitatea maratoia
Distantzia 42,195 km
Garaipen gehien Gizonezkoak:
Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar (7)
Emakumezkoak:
Kenya Catherine Ndereba (4)
Errekorrak Gizonezkoak (2011):
2:03:02 Kenya Geoffrey Mutai
Emakumezkoak (2014):
2:19:59 Etiopia Buzunesh Deba
Txapeldunak Gizonezkoak (2019):
Kenya Lawrence Cherono
Emakumezkoak (2019):
Etiopia Worknesh Degefa
Webgunea www.baa.org
Fred Cameron kanadarra 1910ko helmugara garaile sartzu zen unea.
Lasterkariak 2010ko ekitaldian.
Azken urteetan Afrikako korrikalariak dira nagusi.

Bostongo maratoia (ingelesez: Boston Marathon) 42,195 kilometroko maratoi bat da, urtero 1897tik Bostonen ospatzen dena. World Marathon Majorseko kide da, munduko sei maratoirik garrantzitsuenak biltzen dituena. Jarraian jokatu izan den munduko maratoi lasterketa zaharrena da eta Ipar Amerikan jokatzen den korrika-lasterketa zaharrena ere bai.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atenasen 1896ko Udako Olinpiar Jokoak izan zirenean maratoi probak lortu zuen ikusleengan arrakasta handiena. Hurrengo urteko apirilean Bostonen froga errepikatzea erabaki zuten. Lehenengo ekitalde hartan 15 korrikalarik hartu zuten parte, denak gizonak, eta irabazlea John J. McDermott izan zen 2:55:10 denborarekin. 39'4 km kilometrotako distantzia izan zuen. 1924 urtean hasiera puntua mugitu egin zuten dagoeneko estandarra bihurtu den 42'195 km distantzia lortuz. 1945 artean garaile guztiak estatubatuarrak edo kanadarrak izan ziren, salbuespenak Peter Trivoulides greziarra (1920) eta Paul de Bruyn alemaniarra (1932) izan ziren. Afrikarren lehen garaipenak gizonezkoetan 1988an eta emakumezkoetan 2000an izan ziren eta ordutik aurrera Kenya eta Etiopiarrak izan dira nagusi.

Emakumezkoak eta gurpildun aulkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Emakumezkoak 1966urtean hasi ziren parte hartzen baina antolatzailea zen Boston Athletic Association elkarteak ez zuen begi onez ikusten eta 1972an izan zuten aurreneko ekitaldi ofiziala emakumezkoek. 1975ean gurpildun aulkien maila eratu zen mundu mailan aurrenekoz, eta 1977an bitan banatu zen sexuaren araberako txapelketak ezarriz.

Rosie Ruizen eskandalua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1980an erabat ezezaguna zen Rosie Ruiz kubatarrak irabazi zuen lasterketa. Antolatzaileek ordea lasterketaren ibilbidean zehar zeuden kameratan ez zuten Rosie aurkitzen eta lasterketa bukatu baino 1'6 km lehenago multzoan sartu zela aurkitu zuten. Deskalifikatua izan zen eta Jacqueline Gareau kanadarrak jaso zuen garaikurra.

2013 urteko atentatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bostongo maratoiko atentatuak»

2013ko apirilaren 15ean bi leherketa izan ziren Bostongo maratoiaren helmugako inguruetan, korrikalariak helmugara nola heltzen ari ziren ikusten zuen jendea erasan zutenak. 3 pertsona hil eta 100etik gora zauritu ziren, horietatik batzuk anputazio larriekin.

Palmaresa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Korrikalariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea Gizonezko irabazlea Denbora Emakumezko irabazlea Denbora
1897 Ameriketako Estatu Batuak John J. McDermott 2:55:10
1898 Kanada Ronald J. MacDonald 2:42:00
1899 Ameriketako Estatu Batuak Lawrence Brignolia 2:54:38
1900 Kanada John "Jack" Caffery 2:39:44
1901 Kanada John "Jack" Caffery 2:29:23
1902 Ameriketako Estatu Batuak Sammy Mellor 2:43:12
1903 Ameriketako Estatu Batuak John Lorden 2:41:29
1904 Ameriketako Estatu Batuak Michael Spring 2:38:04
1905 Ameriketako Estatu Batuak Frederick Lorz 2:38:25
1906 Ameriketako Estatu Batuak Tim Ford 2:45:45
1907 Kanada Thomas Longboat 2:24:24
1908 Ameriketako Estatu Batuak Thomas Morrissey 2:25:43
1909 Ameriketako Estatu Batuak Henri Renaud 2:53:36
1910 Kanada Fred Cameron 2:28:52
1911 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:21:39
1912 Ameriketako Estatu Batuak Michael J. Ryan 2:21:18
1913 Ameriketako Estatu Batuak Fritz Carlson 2:25:14
1914 Kanada James Duffy 2:25:14
1915 Kanada Édouard Fabre 2:31:41
1916 Ameriketako Estatu Batuak Arthur Roth 2:27:16
1917 Ameriketako Estatu Batuak Bill Kennedy 2:28:37
1918 Ameriketako Estatu Batuak Camp Devens¹ 2:29:53
1919 Ameriketako Estatu Batuak Carl Linder 2:29:13
1920 Grezia Peter Trivoulides 2:29:31
1921 Ameriketako Estatu Batuak Frank Zuna 2:18:57
1922 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:18:10
1923 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:23:47
1924 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:29:40
1925 Ameriketako Estatu Batuak Charles Mellor 2:33:00
1926 Kanada Johnny Miles 2:25:40
1927 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:40:22
1928 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:37:07
1929 Kanada Johnny Miles 2:33:08
1930 Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 2:34:48
1931 Ameriketako Estatu Batuak James Henigan 2:46:45
1932 Alemania Paul de Bruyn 2:33:36
1933 Ameriketako Estatu Batuak Leslie S. Pawson 2:31:01
1934 Kanada Dave Komonen 2:32:53
1935 Ameriketako Estatu Batuak John A. Kelley 2:32:07
1936 Ameriketako Estatu Batuak Ellison Brown 2:33:40
1937 Kanada Walter Young 2:33:20
1938 Ameriketako Estatu Batuak Leslie S. Pawson 2:35:34
1939 Ameriketako Estatu Batuak Ellison Brown 2:28:51
1940 Kanada Gérard Côté 2:28:28
1941 Ameriketako Estatu Batuak Leslie S. Pawson 2:30:38
1942 Ameriketako Estatu Batuak Joe Smith 2:26:51
1943 Kanada Gérard Côté 2:28:25
1944 Kanada Gérard Côté 2:31:50
1945 Ameriketako Estatu Batuak John A. Kelley 2:30:40
1946 Grezia Stylianos Kyriakides 2:29:27
1947 Hego Korea Suh Yun-bok 2:25:39
1948 Kanada Gérard Côté 2:31:02
1949 Suedia Gösta Leandersson 2:31:50
1950 Hego Korea Ham Kee-Yong 2:32:39
1951 Japonia Shigeki Tanaka 2:27:45
1952 Guatemala Doroteo Flores 2:31:53
1953 Japonia Keizo Yamada 2:18:51
1954 Finlandia Veikko Karvonen 2:20:39
1955 Japonia Hideo Hamamura 2:18:22
1956 Finlandia Antti Viskari 2:14:14
1957 Ameriketako Estatu Batuak John J. Kelley 2:20:05
1958 Jugoslavia Franjo Mihalić 2:25:54
1959 Finlandia Eino Oksanen 2:22:42
1960 Finlandia Paavo Kotila 2:20:54
1961 Finlandia Eino Oksanen 2:23:39
1962 Finlandia Eino Oksanen 2:23:48
1963 Belgika Aurèle Vandendriessche 2:18:58
1964 Belgika Aurèle Vandendriessche 2:19:59
1965 Japonia Morio Shigematsu 2:16:33
1966 Japonia Kenji Kimihara 2:17:11 Ameriketako Estatu Batuak Bobbi Gibb² 3:21:40
1967 Zeelanda Berria Dave McKenzie 2:15:45 Ameriketako Estatu Batuak Bobbi Gibb² 3:27:17
1968 Ameriketako Estatu Batuak Amby Burfoot 2:22:17 Ameriketako Estatu Batuak Bobbi Gibb² 3:30:00
1969 Japonia Yoshiaki Unetani 2:13:49 Ameriketako Estatu Batuak Sara Mae Berman² 3:22:46
1970 Erresuma Batua Ron Hill 2:10:30 Ameriketako Estatu Batuak Sara Mae Berman² 3:05:07
1971 Kolonbia Álvaro Mejía 2:18:45 Ameriketako Estatu Batuak Sara Mae Berman² 3:08:30
1972 Finlandia Olavi Suomalainen 2:15:39 Ameriketako Estatu Batuak Nina Kuscsik 3:10:26
1973 Ameriketako Estatu Batuak Jon Anderson 2:16:03 Ameriketako Estatu Batuak Jacqueline Hansen 3:05:59
1974 Irlanda Neil Cusack 2:13:39 Ameriketako Estatu Batuak Miki Gorman 2:47:11
1975 Ameriketako Estatu Batuak Bill Rodgers 2:09:55 Alemania Liane Winter 2:42:24
1976 Ameriketako Estatu Batuak Jack Fultz 2:20:19 Ameriketako Estatu Batuak Kim Merritt 2:47:10
1977 Kanada Jerome Drayton 2:14:46 Ameriketako Estatu Batuak Miki Gorman 2:48:33
1978 Ameriketako Estatu Batuak Bill Rodgers 2:10:13 Ameriketako Estatu Batuak Gayle Barron 2:44:52
1979 Ameriketako Estatu Batuak Bill Rodgers 2:09:27 Ameriketako Estatu Batuak Joan Benoit 2:35:15
1980 Ameriketako Estatu Batuak Bill Rodgers 2:12:11 Kanada Jacqueline Gareau 2:34:28
1981 Japonia Toshihiko Seko 2:09:26 Zeelanda Berria Allison Roe 2:26:46
1982 Ameriketako Estatu Batuak Alberto Salazar 2:08:52 Alemania Charlotte Teske 2:29:33
1983 Ameriketako Estatu Batuak Greg Meyer 2:09:00 Ameriketako Estatu Batuak Joan Benoit 2:22:43
1984 Ameriketako Estatu Batuak Geoff Smith 2:10:34 Zeelanda Berria Lorraine Moller 2:29:28
1985 Ameriketako Estatu Batuak Geoff Smith 2:14:05 Ameriketako Estatu Batuak Lisa Larsen Weidenbach 2:34:06
1986 Australia Robert de Castella 2:07:51 Norvegia Ingrid Kristiansen 2:24:55
1987 Japonia Toshihiko Seko 2:11:50 Portugal Rosa Mota 2:25:21
1988 Kenya Ibrahim Hussein 2:08:43 Portugal Rosa Mota 2:24:30
1989 Etiopia Abebe Mekonnen 2:09:06 Norvegia Ingrid Kristiansen 2:24:33
1990 Italia Gelindo Bordin 2:08:19 Portugal Rosa Mota 2:25:24
1991 Kenya Ibrahim Hussein 2:11:06 Polonia Wanda Panfil 2:24:18
1992 Kenya Ibrahim Hussein 2:08:14 Errusia Olga Markova 2:23:43
1993 Kenya Cosmas Ndeti 2:09:33 Errusia Olga Markova 2:25:27
1994 Kenya Cosmas Ndeti 2:07:15 Alemania Uta Pippig 2:21:45
1995 Kenya Cosmas Ndeti 2:09:22 Alemania Uta Pippig 2:25:11
1996 Kenya Moses Tanui 2:09:15 Alemania Uta Pippig 2:27:12
1997 Kenya Lameck Aguta 2:10:34 Etiopia Fatuma Roba 2:26:23
1998 Kenya Moses Tanui 2:07:34 Etiopia Fatuma Roba 2:23:21
1999 Kenya Joseph Chebet 2:09:52 Etiopia Fatuma Roba 2:23:25
2000 Kenya Elijah Lagat 2:09:47 Kenya Catherine Ndereba 2:26:11
2001 Hego Korea Lee Bong-Ju 2:09:43 Kenya Catherine Ndereba 2:23:53
2002 Kenya Rodgers Rop 2:09:02 Kenya Margaret Okayo 2:20:43
2003 Kenya Robert Kipkoech Cheruiyot 2:10:11 Errusia Svetlana Zakharova 2:25:19
2004 Kenya Timothy Cherigat 2:10:37 Kenya Catherine Ndereba 2:24:27
2005 Etiopia Hailu Negussie 2:11:44 Kenya Catherine Ndereba 2:25:12
2006 Kenya Robert Kipkoech Cheruiyot 2:07:14 Kenya Rita Jeptoo 2:23:38
2007 Kenya Robert Kipkoech Cheruiyot 2:14:13 Errusia Lidiya Grigoryeva 2:29:18
2008 Kenya Robert Kipkoech Cheruiyot 2:07:45 Etiopia Dire Tune 2:25:25
2009 Etiopia Deriba Merga 2:08:42 Kenya Salina Kosgei 2:32:16
2010 Kenya Robert Kiprono Cheruiyot 2:05:52 Etiopia Teyba Erkesso 2:26:11
2011 Kenya Geoffrey Mutai 2:03:02 Kenya Caroline Kilel 2:22:36
2012 Kenya Wesley Korir 2:12:40 Kenya Sharon Cherop 2:31:50
2013 Etiopia Lelisa Desisa Benti 2:10:22 Kenya Rita Jeptoo 2:26:25
2014 Ameriketako Estatu Batuak Meb Keflezighi 2:08:37 Etiopia Bizunesh Deba³ 2:19:59
2015 Etiopia Lelisa Desisa Benti 2:09:17 Kenya Caroline Rotich 2:24:55
2016 Etiopia Lemi Berhanu Hayle 2:12:45 Etiopia Atsede Baysa 2:29:19
2017 Kenya Geoffrey Kirui 2:09:37 Kenya Edna Kiplagat 2:21:52
2018 Japonia Yuki Kawauchi 2:15:58 Ameriketako Estatu Batuak Desi Linden 2:39:54
2019 Kenya Lawrence Cherono 2:07:57 Etiopia Worknesh Degefa 2:23:31
  • ¹ 1918an lasterketa berezia izan zen, 10 gizonetako talde militarrek hartu baitzuten parte erreleboka.
  • ² Emakumezkoen lasterketak jokatzen 1966an hasi baziren ere lehen sei ekitaldiak ez ziren ofizialak izan.
  • ³ 2014ko emakumezkoen lasterketa Rita Jeptook irabazi bazuien ere, beranduag deskalifikatu eta Bizunesh Deba etiopiarra izendatu zuten txapeldun.

Gurpildun aulkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea Gizonezko irabazlea Denbora Emakumezko irabazlea Denbora
1975 Ameriketako Estatu Batuak Robert Hall 2:58:00
1976 ez jokatua
1977 Ameriketako Estatu Batuak Robert Hall 2:40:10 Ameriketako Estatu Batuak Sharon Rahn 3:48:51
1978 Ameriketako Estatu Batuak George Murray 2:26:57 Ameriketako Estatu Batuak Susan Shapiro 3:52:35
1979 Ameriketako Estatu Batuak Ken Archer 2:38:59 Ameriketako Estatu Batuak Sheryl Bair 3:27:56
1980 Ameriketako Estatu Batuak Curt Brinkman 1:55:00 Ameriketako Estatu Batuak Sharon Limpert
1981 Ameriketako Estatu Batuak Jim Martinson 2:00:41 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:38:41
1982 Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 1:51:31 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:12:43
1983 Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 1:47:10 Ameriketako Estatu Batuak Sherry Ramsey 2:56:51
1984 Kanada André Viger 2:05:20 Ameriketako Estatu Batuak Sherry Ramsey 2:27:07
1985 Ameriketako Estatu Batuak George Murray 1:45:34 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:05:26
1986 Kanada André Viger 1:43:25 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:09:28
1987 Kanada André Viger 1:55:42 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:19:55
1988 Frantzia Mustapha Badid 1:43:19 Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 2:10:44
1989 Frantzia Philippe Couprie 1:36:04 Danimarka Connie Hansen 1:50:06
1990 Frantzia Mustapha Badid 1:29:53 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:43:17
1991 Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 1:30:44 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:42:42
1992 Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 1:26:28 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:36:52
1993 Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 1:22:17 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:34:50
1994 Suitza Heinz Frei 1:21:23 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:34:22
1995 Suitza Franz Nietlispach 1:25:59 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:40:42
1996 Suitza Heinz Frei 1:30:14 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 1:52:56
1997 Suitza Franz Nietlispach 1:28:14 Australia Louise Sauvage 1:54:28
1998 Suitza Franz Nietlispach 1:21:52 Australia Louise Sauvage 1:41:19
1999 Suitza Franz Nietlispach 1:21:36 Australia Louise Sauvage 1:42:23
2000 Suitza Franz Nietlispach 1:33:32 Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 2:00:52
2001 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:25:12 Australia Louise Sauvage 1:53:54
2002 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:23:19 Suitza Edith Hunkeler 1:45:57
2003 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:28:32 Ameriketako Estatu Batuak Christina Ripp 1:54:47
2004 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:18:27 Ameriketako Estatu Batuak Cheri Blauwet 1:39:53
2005 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:24:11 Ameriketako Estatu Batuak Cheri Blauwet 1:47:45
2006 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:25:29 Suitza Edith Hunkeler 1:43:42
2007 Japonia Masazumi Soejima 1:29:16 Japonia Wakako Tsuchida 1:53:30
2008 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:26:49 Japonia Wakako Tsuchida 1:48:32
2009 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:33:29 Japonia Wakako Tsuchida 1:54:37
2010 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:26:53 Japonia Wakako Tsuchida 1:43:32
2011 Japonia Masazumi Soejima 1:18:50 Japonia Wakako Tsuchida 1:34:06
2012 Kanada Joshua Cassidy 1:18:25 Ameriketako Estatu Batuak Shirley Reilly 1:37:36
2013 Japonia Hiroyuki Yamamoto 1:25:33 Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 1:45:25
2014 Hegoafrika Ernst van Dyk 1:20:36 Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 1:35:06
2015 Suitza Marcel Hug 1:29:53 Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 1:52:54
2016 Suitza Marcel Hug 1:24:01 Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 1:42:16
2017 Suitza Marcel Hug 1:18:03 Suitza Manuela Schär 1:28:17
2018 Suitza Marcel Hug 1:46:26 Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 2:04:39
2019 Ameriketako Estatu Batuak Daniel Romanchuk 1:21:36 Suitza Manuela Schär 1:34:19

Garaipenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizonezkoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lasterkaria Garaipenak Urteak
Ameriketako Estatu Batuak Clarence DeMar 7 1911, 1922, 1923, 1924, 1927, 1928, 1930
Kanada Gérard Côté 4 1940, 1943, 1944, 1948
Ameriketako Estatu Batuak Bill Rodgers 4 1975, 1978, 1979, 1980
Kenya Robert Kipkoech Cheruiyot 4 2003, 2006, 2007, 2008
Ameriketako Estatu Batuak Leslie S. Pawson 3 1933, 1938, 1941
Finlandia Eino Oksanen 3 1959, 1961, 1962
Kenya Ibrahim Hussein 3 1988, 1991, 1992
Kenya Cosmas Ndeti 3 1993, 1994, 1995

Emakumezkoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lasterkaria Garaipenak Urteak
Kenya Catherine Ndereba 4 2000, 2001, 2004, 2005
Ameriketako Estatu Batuak Bobbi Gibb 3 1966, 1967, 1968
Ameriketako Estatu Batuak Sara Mae Berman 3 1969, 1970, 1971
Portugal Rosa Mota 3 1987, 1988, 1990
Alemania Uta Pippig 3 1994, 1995, 1996
Etiopia Fatuma Roba 3 1997, 1998, 1999

Gurpildun aulkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Gizonezkoak
Lasterkaria Garaipenak Urteak
Hegoafrika Ernst van Dyk 10 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2014
Ameriketako Estatu Batuak Jim Knaub 5 1982, 1983, 1991, 1992, 1993
Suitza Franz Nietlispach 5 1995, 1997, 1998, 1999, 2000
Suitza Marcel Hug 4 2015, 2016, 2017, 2018
Kanada André Viger 3 1984, 1986, 1987
  • Emakumezkoak
Lasterkaria Garaipenak Urteak
Ameriketako Estatu Batuak Jean Driscoll 8 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 2000
Ameriketako Estatu Batuak Candace Cable-Brookes 6 1981, 1982, 1985, 1986, 1987, 1988
Japonia Wakako Tsuchida 5 2007, 2008, 2009, 2010, 2011
Ameriketako Estatu Batuak Tatyana McFadden 5 2013, 2014, 2015, 2016, 2018
Australia Louise Sauvage 4 1997, 1998, 1999, 2001

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]