Edukira joan

Candace Pert

Wikipedia, Entziklopedia askea
Candace Pert
Bizitza
JaiotzaManhattan eta New York, 1946ko ekainaren 26a
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
HeriotzaPotomac, 2013ko irailaren 12a (67 urte)
Hezkuntza
HeziketaBryn Mawr College
Johns Hopkins School of Medicine (en) Itzuli
MacArthur High School
Tesi zuzendariaSolomon H. Snyder
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakneurozientzialaria, farmazialaria eta farmakologoa

Candace Beebe Pert (New York, AEB, 1946ko ekainaren 26a - Potomac, AEB, 2013ko irailaren 12a)[1] estatubatuar neurozientzialari eta farmakologoa izan zen, opioideen hartzailea aurkitu zuena, garuneko endorfinak zelulen arteko lotura-gunea. Molekulules of Emotion (Emozioaren molekulak) best seller-aren egilea da.[2]

Biografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Candace Pertek Douglas MacArthur High Schoolen egin zituen ikasketak, Levittownen, eta Hofstrako Unibertsitatean hasi zuen biologia karrera, baina 1966an bertan behera utzi zituen ikasketa horiek. Ondoren, Bryn Mawr College-n berrekin zien, 1970ean cum laude lizentziatura lortuz. Urte berean Johns Hopkins Unibertsitateko Medikuntza Eskolako doktoretza programan sartu zen, eta bertan doktoratu zen farmakologian 1974an.[2] Lehenago, 1973an, opioide hartzailea aurkitu zuen Solomon H. Snyder doktorearekin batera.[3]

1974-1975ean doktoratu ondoko beka batekin lan egin zuen National Institutes of Health institutuarekin, unibertsitateko bertako Medikuntza Eskolako Farmakologia Sailarekin batera. Ondoren, National Institute of Mental Health (NIMH) erakundean sartu zen, eta 1975 eta 1987 artean lan egin zuen bertan. Han hainbat postu bete zituen, eta 1983an Branch Neurozientzia Klinikako Burmuineko Biokimikako Atala zuzendu zuen, NIMHko lehen emakume burua izanik.[4] Ikerketa katedra bat ere lortu zuen Fisiologia eta Biofisika Departamentuan Washingtongo Georgetown Unibertsitateko Medikuntza Eskolan. 1987an NIMH utzi eta bioteknologiako laborategi pribatu bat zuzendu zuen.[5]

Bill Moyers-en 1993ko PBS bideo-ekoizpenean, Healing and the Mind, eta 2004ko What the #$*! Do We Know!? filmean agertu zen adituetako bat bezala.[6]

2001eko abenduan Washingtonian aldizkarian Washingtongo berrogeita hamar pertsona "onenetako eta distiratsuenetako" bat bezala agertu zen. Ppsoriasia, Alzheimer gaixotasuna, neke kronikoaren sindromea, garuneko isuria eta garezurreko traumatismoa tratatzeko peptido aldatuen hainbat patente izan zituen. Bere aurkikuntzengatik, Solomon Snyder tesi zuzendariak eta beste bi ikertzailek Lasker sari ospetsua jaso zuten 1978an. Pertek ez zuen sari hori jaso, bere ekarpena gorabehera, eta eztabaida gogorra sortu zen, non batzordeari leporatu baitzion ez ziola jaramonik egin emakumea izateagatik. Snyder eta beste bi sarituak Nobel saria jasotzeko proposatu zituzten, baina hautagaitzak ez zuen aurrera egin.[7] Pert porrot horren erantzule egin zuten sortutako eztabaidagatik eta hautagaitza babesteari uko egiteagatik. Horregatik, bere ustez, baztertu egin zuten, eta NIMH utzi zuen.[8]

Gerora, medikuntza alternatiboen eta hainbat teoria sasizientifikoren (terapia energetikoen) proposatzaile bihurtu zen.[2]

Rapid, Inc. laborategietako zuzendari zientifikoa izan zen Rockville-n, Maryland-en, hil zen arte.[9] Bertan, GIBaren (HIESa eragiten duen birusa) aurkako sendagaien eta txertoen tratamendu baten garapenean lan egiten zuen.[2]

2013ko irailaren 20an hil zen AEBetako Potomac hirian, 67 urte zituela.[1][10]

Teoriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sare psikosomatikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pert doktorearen teorien oinarria burmuineko zeluletan eta giza gorputzeko gainerako zelulen zati handi batean zelula mintzean dagoen molekula baten aurkikuntzan dago, opioide hartzailea deitua. Hartzaile horiek proteinak dira, eta zelularen mintzean biltzen dira, zelulaz kanpoko likidoan zehar iritsiko den seinale kimiko espezifiko baten zain. Seinale hori, esteka izeneko prozesu baten bidez, giltza bat sarraila batera bezala egokituko da. Giltza kimiko hori estekatzailea da, mezu molekularra hartzaileari transmitituko diona. Horrek alterazio bat dakar, eta molekula berrantolaketa batera eramango du, informazioa zelulara sartu arte forma aldatuz. Hartzaileak zelularen barrura eramaten du mezua, eta zelularen egoera izugarri alda daiteke. Horrek prozesu biokimikoen kate-erreakzio bat eragiten du, estekatzailearen mezuak zuzentzen duena, eta horrek, aldi berean, zeregin ugari dakartza: proteina berriak egitea, ioi-kanalak irekitzea edo ixtea, zelula-zatiketa, etab. Hau da, bizitza zelularra mintzean dauden hartzaileen araberakoa da, eta horiek estekatzaileak dituzten ala ez. Komunikazio horren garraiatzaileak neuropeptidoak dira.

Tetrapeptido baten egitura kimikoa

Peptidoak jariatzen dituzten zelulen informazioak aldaketa fisiologikoak eragiten ditu. Aldaketa horiek, aldi berean, berrelikadura bat dakarte, eta, horretan oinarrituta, peptido kopuru jakin bat eta zer motatakoa sortzen da. Horrek guztiak esan nahi du informazioak neuropeptidoek eta hartzaileek kodetutako hizkuntza erabiltzen duela, hain zuzen ere, informazioaren substantzia fisikoek kodetutakoa. Hori dela eta, informazioa psikearen eta gorputzaren arteko lotura bihurtzen da. Informazio-molekula horiek hizkuntza hori erabiltzen dute nerbio-sistemak, sistema endokrinoak eta immunologikoak osatzen duten sarearen bidez komunikatzeko, hau da, sare psikosomatiko baten bidez.[11]

Emozioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sare psikosomatiko horretatik abiatuta, bere teorien funtsezko beste alderdi bat da peptidoak emozioen adierazpen biokimikoa direla. Zentzu horretan, peptidoek, edo behintzat gehienek, portaera eta gogo-aldartea aldatzen dutela adierazten du; gaur egun, horietako bakoitzak egoera emozional jakin bat piztu dezakeen hipotesiarekin lan egiten da, eta, beraz, peptidoen talde osoak, 60 edo 70 makromolekula bitartean, hizkuntza biokimiko unibertsal emozionala osa dezake.

Horri dagokionez, Pert doktoreak honako hau adierazi zuen:

Emozioak informazio-edukia dira, eta sare psikosomatikoaren bidez trukatzen dira prozesuan parte hartzen duten organo, zelula eta sistemekin. Informazioak bezala, emozioek bi errealitatetan bidaiatzen dute: adimenarena eta gorputzarena, peptido eta hartzaile gisa errealitate fisikoan, eta sentimendu eta emozio gisa plano ez-materialean.

Pert doktorea[12]

Horregatik peptido bakoitzak egoera emozional jakin bat mediatizatzen duela ondorioztatzen du. Horrela, pentsamendu, sinesmen, pertzepzio sentsorial guztiak eta, izatez, gorputzaren funtzio guztiak emozioen eraginpean egongo liratekeela, peptidoek guztietan parte hartzen baitute.

Burmuina

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Era berean, ikerketa horiek guztiek, beste zientzialari batzuenak barne, gogamena ez dagoela burmuinean kokaturik, baizik eta organismo osoan zehar seinale molekulen forman banatuta postulatzera eraman dute. Sare psikosomatikoak esan nahi du, uste zenaren kontra, nerbio-sistema ez dagoela hierarkikoki egituratuta. Pert doktoreak berariaz adierazten du:

Globulu zuriak gorputzean flotatzen duten garunaren atalak dira.

Pert doktorea[13]

eta

Ez naiz gai garunaren eta gorputzaren artean bereizketa argi bat egiteko. Pert doktorea[14]

Era berean, bere ikerketetatik eta ondorengo beste batzuetatik, immunitate sistemak, nerbio-sistema zentrala barne, memoria eta ikasteko gaitasuna dituela adierazten du. Hortik ondorioztatzen du adimena gorputzeko gure zelula guzti-guztietan dagoela, horregatik, prozesu psikikoak eta prozesu organikoak bereiztea ez litzateke egia izango. Pertek agerian uzten du nola nerbio-zelulen mintzetan informazioa prozesatzen duten hargailuei buruzko ikerketak deskubritzera eraman zuen hartzaile «neural» berak gorputzeko zelula gehienetan, guztietan ez bazen, presente zeudela.

Gogamen eta gorputza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pert-en ikerketak oso garrantzitsuak izan dira psikoneuroinmunologiaren garapenean eta aurrerapenean. Gaixotasun orok beti osagai psikologiko bat duela adierazten du, eta, beraz, ezinezkoa da burua eta gorputza kartesiarrez bereiztea.

Azkenik, horrek esan nahiko luke kognizioa organismo osoan hedatutako fenomeno bat dela, gure jarduera guztiak (mentalak, emozionalak edo organikoak) batzen dituen peptido-sare kimiko konplexu baten bidez jarduten duena.

Beraz, gaixotasuna emozioekin lotuta egongo litzateke ezinbestean. Hauek adierazten direnean organismoaren sistema guztiek corpus bateratu bat osatzen dute, baina ukatuak eta erreprimituak direnean, emozio horiek gure gorputz fisikoak harrapatuko lituzke, sistemak blokeatu egiten dira eta gaixotasunera eramango gintuzke. Baina emozio horiek askatu daitezkeela ere adierazten du eta, beraz, horrek sendatzera eraman gaitzakeela. Hori guztia bere aurkikuntzetatik ondorioztatzen du, emozio orok gorputzaren barruan isla biokimikoa duela oinarri hartuta.

Pert-ek sistema organikoa osasuntsu dagoela informazio-begizta hori oztopatzen ez denean eta prozesua azkar gertatzen denean jarraitzen du adierazten. Eta zenbat eta azkarrago, orduan eta informazio gehiago eta hobea jasotzen duela zelulak proposatzen du, eta, aldi berean, beharrezko aldaketak ahalik eta denbora laburrenean egiteko aukera ematen duela, osasun onaren edo disfuntzio organikoen (gaixotasuna) prozesuak sendatzearen edo hobetzearen sinonimoa dena.

Argitalpenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Candace Pertek peptidoei, horien hartzaileei eta neuropeptidoek immunitate-sisteman duten paperari buruzko 150 artikulu zientifiko baino gehiago idatzi ditu aldizkari espezializatuetan.[15]

Gainera, liburu hauek argitaratu ditu edo horietan parte hartu du:

  • Molecules Of Emotion: The Science Between Mind-Body Medicine Scribner (1999), ISBN 0-684-84634-9.
  • Everything You Need to Know to Feel Go(o)d, with Nancy Marriott, Hay House, Inc. (2006), ISBN 1-4019-1059-9
  • Candace Pert: Genius, Greed, and Madness in the World of Science, Pamela Ryckman (2023), ISBN 978-0-306-83146-1 (hardcover); 978-0-306-83148-5 (ebook)

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ a b (Ingelesez) Schwartz, John. (2013-09-19). «Candace Pert, 67, Explorer of the Brain, Dies» The New York Times ISSN 0362-4331. (kontsulta data: 2025-07-03).
  2. ↑ a b c d (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2023-11-30). «Candace Pert, la neurocientífica que se atrevió a pensar diferente» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-07-03).
  3. ↑ Pert, Candace B.; Snyder, Solomon H.. (1973-03-09). «Opiate Receptor: Demonstration in Nervous Tissue» Science 179 (4077): 1011–1014.  doi:10.1126/science.179.4077.1011. (kontsulta data: 2025-07-03).
  4. ↑ Pert, Candace B. (1946–). 2007-01-01 (kontsulta data: 2025-07-03).
  5. ↑ «New and Updates Candace Pert PhD» www.candacepert.com (kontsulta data: 2025-07-03).
  6. ↑ (Ingelesez) «Healing and the Mind | Shows» BillMoyers.com (kontsulta data: 2025-07-03).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Las diosas de la mujer madura — Editorial Kairós | Editorial independiente fundada por el filósofo Salvador Pániker en 1965. Libros sobre espiritualidad, yoga, sabiduría, mindfulness, ideas, filosofía, ciencia.» Editorial Kairós (kontsulta data: 2025-07-03).
  8. ↑ Pert, Candace B.. (1999). Molecules of emotion : why you feel the way you feel. New York : Simon & Schuster ISBN 978-0-684-84634-7. (kontsulta data: 2025-07-03).
  9. ↑ RapidPharmaceuticals. rapidpharma.com.
  10. ↑ (Ingelesez) Langer, Emily. (2013-09-19). «Candace B. Pert, neuroscientist who discovered opiate receptor, dies at 67» The Washington Post ISSN 0190-8286. (kontsulta data: 2025-07-03).
  11. ↑ Pert, C. B.; Ruff, M. R.; Weber, R. J.; Herkenham, M.. (1985-08). «Neuropeptides and their receptors: a psychosomatic network» Journal of Immunology (Baltimore, Md.: 1950) 135 (2 Suppl): 820s–826s. ISSN 0022-1767. PMID 2989371. (kontsulta data: 2025-07-03).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) Vélez, Carlos Alberto Jiménez. (2005). La inteligencia lúdica: juegos y neuropedagogía en tiempos de transformación. Coop. Editorial Magisterio ISBN 978-958-20-0828-4. (kontsulta data: 2025-07-03).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) Cordeiro, Joselma. (2008-07-17). «Desbordes Creativos: estilos y estrategias para la transformación social. T.R. Villasante. Madrid, La Catarata, 2006» Política y Sociedad 45 (1): 281–283. ISSN 1988-3129. (kontsulta data: 2025-07-03).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «CONCIENCIA. DE LA CIENCIA A LA CONCIENCIA» libreria.sanpablo.es (kontsulta data: 2025-07-03).
  15. ↑ (Ingelesez) «Pert CB - Search Results - PubMed» PubMed (kontsulta data: 2025-07-03).

Bibliografia (teoriak)

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Almendro, Manuel. Psicología y Psicoterapia Transpersonal. Kairós, 2008. ISBN 9788472454224.
  • Ortiz de Maschwitz, Elena María. El Cerebro. Bonum, 2001. ISBN 9789505076284
  • Myers, David G. Psicología. Ed. Médica Panamericana, 2006. ISBN 9788479039172
  • Colbert, Don. Emociones que matan: Entienda la conexión mente-cuerpo-espíritu que puede sanarle o destruirle. Thomas Nelson Inc, 2006. ISBN 9781418582760
  • Jiménez Vélez, Carlos A. La inteligencia lúdica. Magisterio, 2005. ISBN 9789582008284
  • Anales De La Real Academia Nacional De Medicina. Real Academia Nacional de Medicina (España). ISBN 0034-0634
  • Dispenza, Joe. Desarrolle su cerebro: La Ciencia Para Cambiar La Mente. Kier, 2008. ISBN 9789501730074
  • Where Is the Mind?. Lichtenstein Creative Media. ISBN 9781888064131
  • Emotions. Lichtenstein Creative Media. ISBN 9781932479447
  • Margulis, Lynn. Una revolución en la evolución. Universitat de València, 2002. ISBN 9788437054940
  • Ortiz de Maschwitz, Elena María. Inteligencias múltiples en la educación de la persona. Bonum, 2003. ISBN 9789505075706
  • Jensen, Eric. Cerebro y aprendizaje: Competencias e implementación educativas. Narcea Ediciones, 2004. ISBN 9788427714373
  • Sarno, John E. La Mente Dividida = The Divided Mind. Sirio, S.A., 2008. ISBN 9788478085491
  • Lamote de Grignon, Cristóbal. Antropología Neurofilosófica: Un Estudio Radical de la Conducta Humana Desde Los Automatismos Neonatales Al Pensar Reflexivo Del Adulto. Reverte, 2005. ISBN 9788429155570
  • Revista latinoamericana de psicología, Volumen 27. Universidad de Texas, 1995.
  • Firshein, Richard. Revolución de los farmanutrientes. EDAF, 2003. ISBN 9788441412347

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Candace_Pert&oldid=10365160"(e)tik eskuratuta