Caravaggio

Wikipedia, Entziklopedia askea
Caravaggio
Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg
knight (en) Itzuli

Bizitza
Izen osoa Michelangelo Merisi
Jaiotza Milan1571ko irailaren 28a
Herrialdea Milanerria
Talde etnikoa Italiarra
Heriotza Porto Ercole (en) Itzuli1610eko uztailaren 18a (38 urte)
Hobiratze lekua Porto Ercole (en) Itzuli
Heriotza modua : neurosyphilis (en) Itzuli
Familia
Aita Fermo Merixio
Ama Lucia Aratori
Hezkuntza
Hizkuntzak Italiera
Irakaslea(k) Simone Peterzano
Jarduerak
Jarduerak margolaria
Lantokia(k) Erroma
Zagarolo
Napoli
Valletta eta Sirakusa
Lan nabarmenak Emausko afaria
Amor Vincit Omnia
Medusa (en) Itzuli
Basket of Fruit (en) Itzuli
The Fortune Teller (en) Itzuli
The Seven Works of Mercy (en) Itzuli
Young Sick Bacchus (en) Itzuli
Bacchus (en) Itzuli
Annunciation (en) Itzuli
Judith eta Holofernes
Jasotako sariak
Mugimendua Barrokoa
Genero artistikoa genero-margolana
margolaritza erlijiosoa
natura hila
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
Caravaggio Signature.svg

Michelangelo Merisi da Caravaggio (Milan, Italia, 1571ko irailaren 29a - Porto Ercole, Italia, 1610eko uztailaren 18a), 1593 eta 1610 urteen artean Erroman, Napolin, Maltan eta Sizilian bizi izandako pintorea da, pintura barrokoaren sorkuntzan eragin handia izan zuena. Kontraerreforma garatzeak katolizismoari arte mota berri bat sortzeko beharra ekarri zion, protestantismoaren ideien gainetik zegoela adierazten zuena. Estilo berri hau Caravaggiorena izango dugu. Hein handi batean pintoreak manierismoaren ildoak oinarri hartuta naturalismo berri bat sortu zuen. Bertan pertsonaia eta objektuak sartzen dira, argi-ilun efektuekin eta izugarrizko errealitatearen adierazmen sutsu eta dramatikoa bereganatuz.

Bere lehen lanak kontuan izan gabe, Caravaggiok batez ere obra erlijiosoak jorratu zituen. Modu horretan, aipatu behar da bere figuren errealismo bortitzak eta modelo gisa kaleko jende arrunta erabiltzeak, bere obra asko gaitzetsi eta onartezintzat jo zituztela. Kristoren zigortzea edo San Joan Bataiatzailea arkumearekin kasuetan, kaleko pertsona arruntak, gehienetan klase baxuenetakoak hartzen zituen beste pintore batzuek aukeratzen zituzten figura etereoen ordez.

Garaiko Elizaren ideiek nolabaiteko desegonkortasuna erakusten zuten: alde batetik, garaiari begiratuta, Italia katolikotik barrena zihoazen kontrarreformaren ideien aurka joateko neurria baitzen pintura mota hori, katolizismoaren gizatasuna erakusten eta, protestantismoaren austeritate eta seriotasunaren kontra zihoalako, baina bestetik, pertsonaia garrantzizkoen estereotipazio fisiko horien erabilera itsusitzat ikusia izaten zen, artista beraren estiloaren barruan modeloen inperfekzio fisikoak ez aldatzean areagotu egiten zena, San Mateo eta aingerua lanean ikus daitekeen moduan, non santuak berak oinak guztiz zikinak agertzen dituen, edo, Elizaren ustetan, eskandalagarritzat aurkez daitekeen Ama Birjinaren heriotza lanean, Tiber ibaian itotako emagaldu baten modeloa erakusten duenean.

Hori horrela izanagatik, bere garaian errekonozimendu handia izan zuen: bai Ipar Europan, bai Espainian, eragin handia izan zuen. Poussin, Rubens, Rembrandt... pintoreen lanek nolabaiteko ahazmen sentimendu bat eragin zuten haren obraren baitan, XX. mendean, Italiako barrokoaren ikasketa berriak eratu ahala, Barrokoaren aitzindari nagusietakotzat jotzen da.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen urteak (1571–1592)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caravaggio Erroman jaio zen: ama Caravaggio hiriko familia dirudunekoa zuen eta aita, berriz, hango markesaren administratzaile eta dekoratzailea. 1576an, Milanek pairatu zuen izurritearen ondorioz, familiak Caravaggiora joatea pentsatu zuen eta hantxetik hartu zuen geroago izena pintoreak.

1584an Simone Peterzano pintorearen lantegian ikasle gisa hasi zen Caravaggio. Haren ostean, Milan eta Caravaggio artean mugitu zen eta Giorgione eta Tizianoren obrak ikusteko parada izan zuen. Da Vinciren Azken Afaria ikusi eta gero, Milango arteaz interesatuagoa egon zen, Alemaniako naturalismoarekin konparatu egiten baitzuen Italiako Manierismoarekin baino gehiago.

Erroma (1592–1606)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1592an Erromara joanda, Klemente VIII.aren pintore Giuseppe Cesarirekin kontaktua izan zuen, hark bere lantegian lana eskaini baitzion. Bertan haren lehen obra batzuk ikusiko ditugu Mutila fruta hartzen, Otzara frutarekin eta Bako. Hiru horietan haren estiloaren hasiera ikus daiteke, naturalismo sutsuaren adierazmena natura hilaren generoan ikusten zena eta geroago figuratiboan ikusiko zena, non Bako bera pintorearen autoerretratru bat dugun. 1594ean, Cesariren tailerra utzi eta bere kabuz jarraitu zuen. Maila ekonomikoa oso puntu baxuan zeukan arren, Prospero Orsi pintorea edo Onorio Longhi arkitektoaren laguntzaz hiriaren barruko gizrteko eskala altuetan mugitzeko aukera izango zuen. Bestalde, Mario Minniti siziliarra bere modeloa izan zuen, Fortuna ona lanean ikusten den bezala. Lan horretan, garaiko gizartearentzako arraroa zen gaia ikus daiteke, non Mario ijito batek engainatua ikusten dugun, geroago ere Italiako artean izugarrizko eragina sortu zuena. Karta jokalariak izeneko obrak ere izugarrizko arrakasta izan zuen, Caravaggiori Francesco Maria Del Monte kardinalaren patronatua eman ziona, eta garai hartan egin zituen Musikariak, Apolo lautea jotzen eta Sugandilak min egindako mutila, besteak beste.

Obra erlijiosoetan, Magdalena penitentziagile izenaz ezagutzen den lana egin zuen bere estiloa markatuko duen errealismo sutsua eta gai erlijiosoak hurbiltasun bereziaz tratatzeko modua aurkeztuz, adibidez San Frantzisko Asiskoa meditatzen eta Egiptoko ihesaldian geldiunea obretan. 1599an, Del Monte kardinalaren laguntzaz, Contarelli kapera dekoratzeko kontratatua izan zuen Erromako San Luigi dei Francesi elizan. San Mateoren bokazioa eta San Mateoren martirioa lanak erabiliko ditu eginkizun honetarako, bere estilo propioa jarriz, alde batetik argi-ilun efektuen erabilerarengatik eta bestetik, martirioan errealismo sutsuak krudelkeria eta patetismoa erakusten zituelako. Ikonografiak arazoak sortu zizkion, garaiko kanonak errespetatu ordez, Caravaggiok bere gaiarekiko estilo propioa jorratzen baitzuen, San Mateo ebanjelioa idazten edo San Pabloren konbertsioan agertzen den bezala: Lehenean, San Mateo agure baten moduan agertzen da, nekatua, eta aingeruak eskua eramaten dio idazten lagunduz. Bigarrenean, berriz, santua eta zaldiaren arteko proportzio ezberdinak jartzen ditu, garaiko zirkuluetan errespetu faltatzat ikusi zena. Loretoko Madonna edo Madonna umearekin, Santa Ana zein Ama Birjinaren heriotzean ere arazoak izan zituen. Azken hau garaian oso gaitzetsia izan zen. Obra fama handiko legegizon batek eskatu zion, bere kapera pribatuan jartzeko nahiarekin, karmelitek mantentzen zutena, baina haiek obra guztiz gaitzetsi zuten. Caravaggiori buruzko espezialista John Gashek dioenez, karmelitek zuten doktrinaren ildotik atera eta batez ere Kristoren ama pertsona orok bezala heriotza gizatiar bat izan zuela agerrarazteak iraindu zituen.

Garai horretako pintura profano ia bakarra Amodioaren gainditzea izan zen, Vincenzo Giustinianirentzat 1602an egina. Bertan pintoreak figuren posturak nahi bezala maneiatu zituen.

Erbesteratze eta heriotza (1606-1610)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caravaggiok bizi korapilatsua izan zuen, istiluetan sartzeko erraztasuna zuen eta bere mezenasek edo babesleek bere alde jokatu behar izaten zuten. 1606an Ranuccio Tomassoni izeneko gizon bat hil zuela leporatu zioten eta bere burua babesteko Napolira alde egin behar izan zuen. Colonna familiaren babespean, Napoliko pinturaren ikur bihurtu zen, besteak beste Barkameneko zazpi eginkizun eta Arrosarioaren Madonna lanak eginik.

Napolin egon eta gero, Maltara joatea pentsatu zuen Wignacourteko Alofek gonbidaturik, Maltako zaldunen goi burua zena. Han, ordenarentzako hainbat lan egin zituen eta ordenaren zaldun izatera ere iritsi zen, Bellori biografoak dioenez. Egindako obren artean San Joan bataiatzailearen buru mozketa; Caravaggioren sinadura daraman obra bakarra eta Wignacourteko Alofen erretratua ditugu. Maltan egon ondoren, bere ikasle eta lagun zen Mario Minnitiren laguntzaz Sizilian kokatu zen. Minittirekin batera, Siracusa, Mesina eta Palermon lan egin zuen Santa Luziaren hilobiratzea, Lazaroren berpizkundea edo Artzainen gurtza bezalako lanak eginez. Haren estiloa aldatuz joan zen hein batean: une hartan, hainbat figura espazio baten aurrean isolatuta jarri zituen, gizakiaren umiltasuna eta edertasuna iradokiz. Sizilian bederatzi hilabetez egon eta gero, Napolira itzuli zen. Gainera, Paulo V.ak emandako barkamena izanik, Erromara joateko eskubidea izan zuen. Garai hartakoak dira Done Petriren ukapena —non bi emakumek eta gizon batek santua inguratuz, Petrik Jainkoari eginiko hiru ukapenak irudikatzen dituen— eta Santa Ursularen martirioa. Napolin zela, hilarazi nahi izan zuten, baina bizia salbatu zuen, nahiz eta aurpegian hilketa saioaren orbanak geratu zitzaizkion. Osatutakoan, Salome, Joan Bataiatzailearen burua eskuartean eta David Goliaten buruarekin egin zituen; azken hori Borghese kardinalari bidali zion.

1610ean, Erromara itzultzerakoan itsasontzi bat hartzera abiatu zen; portura iritsi zenean, atxilotu zuten; baina ihes egin zuen eta biharamuneko goizean hilda topatu zuten artista, itsasertzean. 38 urte zituen.

Caravaggioren eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrokoaren jaiotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argilunaren efektua, Caravaggio baino lehenago erabiltzen dela badakigu, baina artista honek gailurrera eraman zuen teknika, eszenaren itzalak ilunduz eta hainbat objektu argi fokuen bidez garrantzizko bihurtuz. Honek fama handia ekarri zion, pertsonaien izaera fisiko eta psikologikoaren arteko nahasketa agertuz, pintura Barrokoaren onurarako.

Caravaggiozaleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caravaggioren estiloaren jarraitzaile gisa, lehenik Giovanni Baglione eta Orazio Gentileschi ditugu, baita azken horren alaba Artemisia Gentileschi ere. Bestalde, korronte ez hain naturalistan, Annibale Carracci azpimarratu behar da, Caravaggioren estiloari Goi Berpizkunde eta Lombardiar errealismoaren elementuak gehitu zizkiona.

Napolin emandako obrek ere nolabaiteko estiloa sortu zuten, Battistello Caracciolo eta Carlo Sellittoren lanetan adibidez ikus daitekeena. Espainiaren kasuan, Berpizkundearen bukaeran Luis Moralesen pinturetan Caravaggioren lehen lan erlijiosoak gogorarazten dira, espresio sutsu, erreal eta eszena ilun eta sinpleak eratuz, ideia erlijiosoak adierazteko. Barrokoaren kasuan, Ribalta, Ribera eta Zurbaranen obretan zein geroagoko Velázquezen pinturetan ere agertzen da haren estiloa.

Utrechten XVII. mendeko pintore talde batek Caravaggioren estiloa jorratuko zuen, Hendrick Terbrugghen, Gerrit van Honthorst, Andries Both edo Dirck van Baburen esaterako, Bellori biografoak dioenez. Rubens edo Rembrandt bezelakoengan ere eragina izan zuen.

Eragin modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egungo hainbat museotan Caravaggioren estiloa daramaten obra asko daude, non argilun efektuen erabilera, benetako modeloen eta haien karakterizazio fisiko sutsua eta tentsio dramatikoa ageri diren; adibidez, Odd Nerdrum norvegiarra, Tibor Csernus hungariarra eta Doug Ohlson estatubatuarra.

Azkenik, Derek Jarman zinemagileak Caravaggio filmean artistaren bizia erakutsi nahi izan zuen, eta Han van Meegeren faltsutzaile holandarrak ere bere lanen eraketarako Caravaggioren modeloak erabili zituen.

Irudi galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ambox notice.png Irudi bat handitzeko, klika ezazu gainean.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caravaggio zineman[aldatu | aldatu iturburu kodea]

(Telebistarako bi ataletan eginiko seriea).

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Caravaggio Aldatu lotura Wikidatan