Edukira joan

Cayetana Fitz-James Stuart

Wikipedia, Entziklopedia askea
Cayetana Fitz-James Stuart

(1947)
Bizitza
JaiotzaLiriako jauregia, 1926ko martxoaren 28a
Herrialdea Espainia
BizilekuaLas Dueñas jauregia
HeriotzaLas Dueñas jauregia, 2014ko azaroaren 20a (88 urte)
Hobiratze lekuaSantuario de los Gitanos, Sevilla (en) Itzuli 
Heriotza moduaberezko heriotza: pneumonia
Familia
AitaJacobo Fitz-James Stuart y Falcó
AmaMaría del Rosario de Silva y Gurtubay
Ezkontidea(k)Alfonso Díez Carabantes (en) Itzuli
Luis Martínez de Irujo (en) Itzuli  (1947ko urriaren 12a -
Jesús Aguirre (en) Itzuli  (1978ko martxoa -
Seme-alabak
Familia
LeinuaHouse of Alba (en) Itzuli
Hezkuntza
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
JarduerakSocialitea
Jasotako sariak
IMDB: nm2454108 Find a Grave: 139232495 Edit the value on Wikidata

Maria del Rosario Cayetana Fitz-James Stuart y de Silva (Madril, 1926ko martxoaren 28a - Sevilla, 2014ko azaroaren 20a), Albako Cayetana edo Albako dukesa bezala ezagunagoa, noblea izan zen, Alba de Tormesko XVIII. dukesa, Berwickeko XI. dukesa eta Espainiako handia. Bere eskubidez Albatarren dukal titulua izan zuen hirugarren emakumea izan zen.[1][2][3][4][5]

Guinness errekorren liburuaren arabera, munduan beste nobleek baino legez onartutako titulu gehien zituen: bost aldiz dukesa, hamazortzi aldiz markesa, hogei kondesa, bizkondesa, kondesa, kondesa dukesa eta kondestablea zen, Espainiako handikia hamalau aldiz izateaz gain, Erresumako noble-duintasunik handiena. Ospe handia ere izan zuen.[6]

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiotza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jacobo Fitz-James Stuart y Falcóren lehen alaba eta bakarra izan zen, Albako xvii. dukea, lagunek Jimmy Alba izenez ezagutzen zutena, eta María del Rosario de Silva y Gurtubay, X. San Vicente del Barcoko markesa, hurbilekoek Toto izenez ezagutzen zutena. [7]

1926. urteko martxoaren 28ko gauean jaio zen, Liria Jauregiko gela batean. Jaio zen momentuan bertan, aita bere hiru lagun onenekin bilduta zegoen: Gregorio Marañon doktorea (familiako medikua izandakoa), Jose Ortega y Gasset filosofoa eta Ramon Perez de Ayala idazlea. Erditzea emagin batek artatu zuen.

Bataioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1926. urteko apirilaren 17an bataiatu zuten Errege Jauregiko kaperan. Aitabitxi-amabitxiak Alfontso XIII.a Borboiko eta Victoria Eugenia Battenbergeko errege-erreginak izan ziren. Bataiatzeko, Santo Domingo de Guzmán-eko bataiarria ekarri zen, eta erregeak edo haien ondorengoak bataiatzeko baino ez zen erabiltzen. Francisco Muñoz Izquierdo, Indietako patriarka eta bikario jeneral militarrak bataiatu zuen, Maria del Rosario (bere amarengatik) Cayetana (Francisco Goyak margotutako Albako dukesarengatik) Alfonsa (aitabitxiarengatik) Victoria Eugenia (amabitxiagatik) Francisca (aitak Asisko San Frantziskorekiko zuen debozioarengatik) Paula Lourdes Antonia Josefa Fausta Rita Castor Dorotea eta Santa Esperanza. [8][9]

Hurbilekoen izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ia denek berak nahiago zuen Cayetana izenez ezagutzen zuten. Aitak 'Tanuca' deitzen zion [10] eta Greziako Sofia erreginak eta beste lagun hurbilek Tana. [11]

Amaren gaixotasuna eta Parisen bizitzea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cayetana jaio eta hilabete gutxira, ama, Maria del Rosario, tuberkulosiak jota gaixotu zen. Kutsatzeak saihesteko, Liria Jauregiaren zati bat Maria del Rosariorentzat egokitu zen.

Etxeko langileek Cayetana amarengana ez hurbiltzeko ahaleginak egiten zituzten, eta, neskatoak inoiz hori saihesten bazuen, amak ez hurbiltzeko ahaleginak egiten zituen, zerbait botata ihes egin zezan. Egoera traumatiko horiek Cayetanaren oroimenean geratu ziren beti.

Cayetanak lau urte zituenean, bidaia bat egin zuen aitarekin Erromara.

1931. urtean, bosgarren urtebetetzea zela eta, aitak poney bat oparitu zion, eta Tommy izena jarri zion.

Cayetanaren bustoa txikitan, Mariano Benlliurek egina.

Haurtzaroan, Cayetana bere poniarekin margotu zuen Ignacio Zuloaga margolariak eta Mariano Benlliure eskultoreak haren busto bat egin zuen.

1931. urteko maiatzean, Bigarren Errepublika aldarrikatu eta hilabetera, Albako dukeak bere alaba Cayetana Parisera bidali zuen. Prince de Galles hotelean hartu zuen ostatu amaren aldeko amona, Hijarko dukesa, eta bere haurtzain Willisonekin batera.

Parisen, ospitale batean operatu zuten, apendizitisa zela eta. Alfontso XIII.ak bisitatu zuen gaixoaldian.

1933. urtean Albako dukea eta bere alaba Cayetana Egiptora joan ziren.[12]

Maria del Rosario 1934. urteko urtarrilaren 11n hil zen, Cayetana alabak zortzi urte zituela, eta Albako dukeen panteoian lurperatu zuten, Loechesen.

1934. urteko ekainean Madrilera joan zen Liria Jauregiko oratorioan lehen jaunartzea egiteko, eta gero Frantziako hiriburura itzuli zen. Bi ikasturte egin zituen, 1934tik 1936ra, Parisko Jasokundearen Institutuan.

Egonaldiak Londresen

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alfontso XIII.a erregea, Cayetana txikiarekin.

1936. urteko uztailean hasi zen Espainiako Gerra. Albako dukeak Liriako Jauregia utzi zuen, bere koadro nagusiak Espainiako Bankuaren sotoetan utzita. Tapizak eta zarbelinoak Real Fábrica de Tapices delakora bidaliak izan ziren, eta liburutegian artxibatutako dokumentuak Britainia Handiak Madrilen zuen enbaxadara bidaliak izan ziren, eta, beraz, ondare-elementu horiek kontserbatu ahal izan ziren.

Liriako jauregian neskame bat eta senarra baino ez ziren bizi. 1936. urteko azaroaren 17an Kondor Legioko hegazkin alemaniarrek Madril bonbardatu zuten, jauregiko hirugarren solairuan sutea eraginez. Sute hori itzali ahal izan zen, baina Paquita Anon neskameak, 1907tik etxerako lanean ari zenak, jakinarazi zuen gero soldadu errepublikano batzuk sartu zirela, eta jauregian geratzen zena arpilatu eta su emateko aprobetxatu zutela. Eraikinetik lau fatxadak baino ez ziren geratu. Gerra sasoian, Cayetanaren ponia tirokatuta hil zen.[13][14]

Cayetanaren aitaren aldeko osaba bat, Hernando Peñarandako dukea, hil zuten Paracuellos del Jaraman.

Albako dukea Londresko Claridge's hotelean jarri zen bizitzen, eta hiri horretan egon zen, alabarekin, Liria Jauregia suntsitu zutela jakin zuenean.

1937. urteko azaroaren 21ean Albako dukea Francoren diktaduraren Erresuma Batuko enbaxadore izendatu zuten.

1936. urtean Cayetana Sevillako Las Dueñas Jauregira bidali zuten, eta hantxe igaro zuen ia gerra guztia, aitarekin Londresen egindako egonaldi labur batzuk izan ezik. Aitaren aldeko izeba Eugenia Solekin eta haren semeekin egon zen Carlos, Tebako kondea, eta Jaime, Ardalesko markesa, baita izeba horren Carlos eta Fernando Falcó ilobekin batera. Eugenia Falcó zezenketen, hipikaren eta herri-kulturaren oso zalea zen, eta Sevillan bizi ohi zen.

1939. urtean Zuloagak berriz margotu zuen Cayetana, zaldi erretratu batean. 1939. urtean, gerra zibilaren bukaeran, Cayetana Londresera joan zen bizitzera aitarekin. 1939 eta 1940ko udak Bohemiako Hohenlohe familiaren etxean eman zituen. Txekoslovakiako inbasio naziaren lekukoa izan zen.

Britainiar hiriburuan egon zen bitartean, Bigarren Mundu Gerran hirian eragina izan zuten alemaniarren bonbardaketak bizi izan zituen Cayetanak. Bonbardaketetatik urruntzeko, Albako dukeak Helen Percy Northumberlandeko dukesari etxea alokatu zion Albury Park-en kanpoaldean.

Sir Winston Churchill, Erresuma Batuko lehen ministroa, bere ahaide urrunaren egoitzan egon zen bisitan behin baino gehiagotan. Aitak bazkariak antolatzen zituen eta bertara pertsonaia garrantzitsuak joaten ziren, hala nola, Aneurin Bevan politikari laborista edo Salvador de Madariaga politikari erbesteratua.[15]

Albako dukea sarritan joaten zen alabarekin Londresko museoetara. Kensingtongo mojen eskola batera joan zen Cayetana, eta heziketa jasoa izan zuen, etxean eskolak emanez indartzen zena. Cayetanak oso ondo hitz egiten zuenez ingelesez, aitak Dorphi alemaniar institutriza jartzea erabaki zuen, alemana ikas zezan. Espainiera eta espainiar kultura klaseak ere jasotzen zituen Elvira Yebraren eskutik. Gazteleraz ez ezik, ingelesez, frantsesez eta alemanez ere hitz egiten zuen Cayetanak. [16][17]

Londresen, Lev Tolstoiren idazle, filosofo eta pedagogoaren biloba batekin, Aspreno Colonna noble italiarrarekin, Gannet kondearekin eta Michael Windisch-Graetz noble austriarrarekin izan zuen harremana.[18] Sasoi hartan, Cayetanaren lagunek antolatzen zituzten jaietan, Cayetana askotan egoten zen Yorkeko dukesarekin, gero Isabel II.a Erresuma Batuko erregina izan zenarekin.

1942tik aurrera, Albako dukeak alaba gatazkatik aldendu nahi izan zuen, eta denboraldi luzeak eman zituen Espainiara bidaltzen. Hijarreko amona dukesarekin, Madrilen egon zen eta izeba Eugenia Solekin, Sevillan. Garai hartan, Madrilen, hiria inguratzen zuten txaboletan karitate lanak burutzen zituen Obra Luisa de Marillac-ekin bat egin zuen, eta Francos Rodriguez kaleko salestarren ikastetxean beste lan filantropiko batzuk burutzen hasi zen.

1943ko apirilaren 27an Cayetana luzez jantzi zen Sevillako Las Dueñas Jauregian ospatu zen ospakizun batean. Bere burua aurkeztea zen arrazoia. Francisco Francok nahi izan zuen Cayetanaren jendaurreko aurkezpena ekitaldi bere alaba Carmenenarekin batera egitea, baina Albako dukeak uko egin zion. Dukeak Montoroko dukerria oparitu zion Cayetanari, Espainiaren handitasun tituluarekin. Jaialdirako 2000 gonbidapen bideratu ziren. Nobleak, enbaxadoreak eta kulturako pertsonaiak izan ziren. Cayetanak Makarena Ermandadearen opari gisa antzinako estandarte bat jaso zuen eta Olivaresen kolono batzuek Manilako mantoi bat oparitu zioten, hauexek izan ziren ilusio gehien egin zioten opariak. Albako dukeak dirutza oparoa eman zion udalari, ongintzazko lanak egin zitzan. Gertaera New York Times-eko erreportaje batean agertu zen, Digame aldizkari espainiarrak, ostera, ez zuen aipoatu ere egin eta Espainiako beste argitalpenetako gizarte orriek ere oso espazio gutxi eskaini zioten, Francori egindako desplantearen ondorioz.

1943. urteko udaberrian Cayetanak maitasun-harreman iragankorra izan zuen Pepe Luis Vazquez toreatzailearekin. 1943. urteko ekainean, Albako dukeak manifestu bat sinatu zuen, Gorteetako prokuradore ugarirekin batera, Francok monarkia berrezar zezan. 1945. urteko martxoan Juan Borboikoak, Lausanako Manifestuaren bidez, Bigarren Mundu Gerran arrakasta izan zuten aliatuen aldeko jarrera hartu zuen eta Francoren erregimeneko monarkikoei kargua uzteko eskatu zien. Orduan Albako dukeak enbaxadore kargutik dimititzea erabaki zuen.

Lehen ezkontza, Luis Martinez de Irujorekin

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Misio diplomatikoa bukatuta, Albako dukea eta alaba Madrilen kokatu ziren. Dukea, suntsitutako Liria Jauregitik hurbil zeuden eraikin gehienen jabea zen eta Printzesa kaleko 22 eta 24 zenbakiak bizileku bezala egokitu zituen. Igandeetan, meza ostean, Pradoko Museoa bisitatzen zuten eta Francisco Javier Sánchez Cantón museoko zuzendariordeak artelanak azaltzen zizkien.

Sasoi hartan, Cayetanak zaldiz toreatzen ikasi zuen Peruko Conchita Cintrón burtzikari eta toreatzaileari esker. Beltrán Alfonso Osorio y Díez de Rivera, Albuquerqueko dukeak, hipika-eskolak eman zizkion, eta hainbat txapelketa irabazi zituen. Albako dukearen onespenarekin, Cayetanaren lehen senargai formala bihurtu zen Alburquerqueko dukea.

Sevillan, Apirileko Feriara joan zen eta hainbat kofradiaren ahizpa egin zen. Macarena Ermandadeko zerbitzari nagusi izendatu zuten.

1946 urteko neguan, Cayetana bere lagun Rafael Valentziako markesa bisitatzera joan zen Madrilgo ospitale batera. Han, zirkulazio-istripu baten ondorioz, ospitaleratu egin baitzuten. Bertan, Rafaelen beste lagun batekin topo egin zuen lehen aldiz, Luis Martinez de Irujo y Artázcoz ingeniaritza industrialeko ikaslea (1919-1972), Sotomayor-eko duke eta Irujo etxeko markesen semea. Cayetanak Zarautzen eman zuen uda, eta Luisek, berriz, Donostiako Arbaizenea Jauregian, Gipuzkoako probintzian, eta horrek topaketa berriak ahalbidetu zituen. Madrilen, Luisek Cayetana gonbidatu zuen zezenketetara. Elkarrekin irteten jarraitu zuten eta ezkongai-harremana Albako dukearen onespenez gauzatu zen. 1947. urteko urtarrilaren 28an iragarri zuten ofizialki konpromisoa.

Cayetana Fitz-James Stuart eta Luis Martinez de Irujo, ezkondu ziren egunean.

Pedro Segura Sevillako kardinal artzapezpikuari esker, Sevillako Katedraleko kapera nagusian egin zen ezkontza. Ordura arte, ezkontza bakarra egin zen han: Pedro Orleanskoa eta Esperanza Borboikoa. Elizkizuna 1947. urteko urriaren 12an izan zen. Marcelino Olaechea Valentziako artzapezpikuak eman zuen eta Pio XII.a aita santuaren telegrama bat irakurri zen, senar-emazteak bedeinkatzeko. Katedraleko zeremonia amaitu ostean, ezkonberriak San Gil elizatik pasatu ziren Macarenako Ama Birjinaren aurrean otoitz egiteko. Gonbidapena, 2500 pertsona baino gehiagorekin, Las Dueñas Jauregian egin zen. Franco ez zen ezkontzara gonbidatua izan, baina Gonzalo Queipo de Llano eta Alfredo Kindelan militarrak egon ziren. Isabel Alfonsa Borboikoa, Maria de las Mercedes Bavariakoa, Alfonso Orleanskoa, Ataúlfo Orleanskoa, Carla Gallierakoa, Fernando Austriakoa, Irakli Bagration de Mujrani, Andrés Vladimirovich Románov duke handia, Northumberlandeko dukesa eta John Trajl ere etorri ziren. AEBko, Britainia Handiko eta Frantziako egunkariek ekitaldiaren eta haren kostu izugarriaren berri eman zuten. Libération egunkari frantsesak «munduko ezkontzarik garestiena» zela esan zuen, baina ez dakigu zenbat kostatu zen, Albaren etxeak ez zuelako ezagutzera eman. Cayetanaren soinekoa, Flora Villarreal burgostar diseinatzaileak egina, 2007. urtean eman zitzaion Madrilgo Jantziaren Museoari. Emaztegaiak ere eraman zuen Napoleon III.ak Eugenia de Montijori oparitutako diadema bat. Albako dukeak finantzatu zuen Botere Handiaren Ermandadeak pobreentzako mila bazkari ematea egun horretan, eta 5000 pezeta eman zizkion egun horretan Sevillan ezkondu ziren bederatzi bikoteetako bakoitzari.[19]

Bikotea Madrildik Londresera joan zen eztei bidaian, gero Amerikara joan ziren New York, Filadelfia, Florida, Washington Hiria, Chicago, San Frantzisko, Los Angeles, Santa Fe, Mexiko Hiria, Acapulco, New Orleans, Habana eta Honolulu bisitatuz.

Los Angelesen egon ziren bitartean Hollywood bisitatu zuten. Douglas Fairbanks, Jr. aktorea izan zen anfitrioi nagusia. Un yankie en la corte del rey Arturo filmaren errodajea bisitatu zuten Twenty Century Fox-en estudioetan eta Los Blanding ya tienen casa, Cary Grant protagonista zuena, Warner Brothers estudioetan. Besteak beste, Walt Disney, Gary Cooper, Henry Fonda, Robert Taylor, Harold Lloyd, Marlene Dietrich, Marilyn Monroe, Bing Crosby, Merle Oberon eta Charlie Chaplin famatuekin joan zen bikotea festa eta bazkarietara.

1948. urteko urtarrilaren 23an itzuli ziren Londresera RMS Queen Mary ontzian. Sankt Moritzera joan ziren orduan, Albako dukea zain zuten eta. Gero Vienara eta Munichera joan ziren. Azkenik, Victoria Eugenia Battenbergekoa bisitatu zuten Lausanan. 1948. urteko martxoaren 19an itzuli ziren Madrilera, Printzesa kaleko 22. zenbakian eta Albako dukea kale bereko 24. zenbakian bizi zen.

1948. urteko urrian, senar-emazteen lehen semea jaio zenean, Albako dukeak, Albako etxeko administrazio-lanak suhiaren esku utzi zituenak, Liriako Jauregia berreraikitzeari ekin zion, urte batzuk lehenago Edwin Lutyens arkitektoak egindako planen arabera.

Luis Martínez de Irujok aktiboki parte hartu zuen familiaren nekazaritza-ustiategiak hobetzen eta Albako etxearen ondare historikoa zaintzen.

1948. urtean Cecil Beatonek Cayetanari argazkia atera zion Cristobal Balentziagaren soineko batekin Vogue aldizkarirako. Argazkilari berak egin zion beste batean argazki bat hondartzan, kapela batekin.[20][21]

Senar-emazteak, neguan Sant Moritzera joaten ziren, apirilean Sevillako Feriara joaten ziren beti, uda batzuetan Zarautzera eta beste batzuetan Donostiara, eta udazkena Salamancako Monterrey Jauregian igarotzen zuten.

1950. urteko martxoan Pio XII.a aita santuak bikotea audientzia pribatuan hartu zuen Vatikanoan. Gero, Albako dukea lagun zutela, Independent gurutzaontzian bidaiatu zuten Italia, Jugoslavia, Grezia, Turkia eta Israelen zehar.

1953. urteko abenduan Albako dukea, biriketako minbiziak jota, Lausanara joan zen Victoria Eugenia Battenbergekoa bisitatzera. Une horretan bere egoerak okerrera egin zuen eta Suitzako klinika batean ospitaleratu behar izan zuten. Cayetanari telefonoz deitu zioten abenduaren 23an, eta senarrarekin joan zen ikustera, azken agurra emateko moduan. Albako dukea urte horretako abenduaren 24an hil zen. Hilkutxa, bere gorpuarekin, aberriratu eta Loechesen familiaren panteoian lurperatu zuten.

Madrilgo Liria jauregia.

1956. urteko ekainean, Cayetana, Albako dukesa jada, eta senarra, Madrilgo Liria Jauregi berritura joan ziren bizitzera. Jauregiaren inaugurazio ofiziala 1957. urtean izan zen, aristokrata ugari bildu zituen festa batean, Luisen iloba bat, Isabel Hoyos, luzez jaztearekin batera. Pastora Imperiok flamenko taldarekin emanaldian egin zuen festan. Dukesak flamenkoa maite zuen, eta bulerietan dantzan ikasi zuen Pastora Imperio eta Enrique el Cojorekin.

Musika klasikoa ere estimatzenu zuen dukesak. Liria Jauregiko musika gelan Arthur Rubinstein, Montserrat Caballé eta Alfredo Kraus aritu ziren. Cristobal Halffter pianojoleak askotan jo zuen Liria Jauregiko Steinway & Sons markako pianoan, eta Meza duala konposatu zuen Carlos dukesaren seme zaharrenaren jaunartzerako. Cayetanak Jesús López Cobos orkestra zuzendariaren karrera finantzatu zuen.

1957. urteko ekainean Cayetanak eta Luisek Juan Carlos Borboikoa printzea gonbidatu zuten Liriako Jauregian egun batzuk pasatzera. Cayetana eta Juan Carlosen artean denboran iraun zuen adiskidetasuna sortu zen.

1959. urtean Cayetana eta Luis Chrysler Fundazioaren urteko dantzaldiaren buru izan ziren New Yorkeko Waldorf Astoria hotelean. Ekitaldian, dukesak Ali Khan ezagutu zuen, eta hura dukesarekin harremana izaten saiatu zen, baina ez zuen lortu.

1959. urteko apirilean Christian Dior markaren moda desfilea egin zen Liria Jauregian. Ekitaldian Yves Saint Laurent, une hartan enpresako diseinatzailea izan zen. Sarrerekin bildutakoa, milioi bat pezeta, Madrilgo Francos Rodriguez kaleko salestar eskolara bideratu zuten.[22]

1959. urtean Harper's Bazaar aldizkarirako argazkia atera zion Richard Avedonek.[23]

1960. urteko otsailean lurrikara bat izan zen Agadirren (Maroko). Biktimei laguntzeko, Cayetanak, pinturaren zale eta arte-bildumagile zenak, berak margotutako koadro bat enkantean jarri zuen, 23 000 pezetaren truke saldu zena, eta Pablo Picassoren akuaforte bat, 660 000 pezetaren truke saldu zena. Urte berean, Belgikako Balduino erregearen eta Fabiola Mora eta Aragoikoren arteko ezkontzan izan ziren Cayetana eta Luis.

1961.urteko El Cid filma Espainian filmatu zen. Bere protagonistak, Charlton Heston eta Sofia Loren, Liriako Jauregira joan ziren. Lola Floresen laguna ere izan zen, eta berarekin batera joaten zen flamenko festetara. 1961. urtean Lolaren seme bakarraren, Antonioren, bataiora joan zen.[24]

1961. urtean uholde batzuk izan ziren Sevillan eta, Clavel operazioan, dukesak kaltetuentzat 10 milioi pezeta biltzea lortu zuen.

1962. urtean Albako dukesa Juan Carlos Borboikoaren eta Sofíia Greziakoaren ezkontzara joan zen Atenasen.[25]

1962. urtean Henry Clarkek Vogue aldizkarirako Elio Berhanyerren soineko bat zeramala atera zion argazkia.[20]

1963. urtean, Cayetanak eta Luisek Las Cañasko etxea eraiki zuten Marbellan, uda pasatzeko. Malagako udalerri horretan lagunek ere denboraldiak ematen zituzten, hala nola, Hohenlohe, Rotchild, Carmen Franco, Pitita Ridruejo edo Alfonso Borboikoa.

1964. urtean The Fall of the Roman Empire (euskaraz: Erromatar Inperioaren erorketa) filma ere Espainian filmatu zen. Sofia Loren, Alec Guinness eta James Mason Liriako Jauregian izan ziren filmatzen ari ziren bitartean.

Claudia Cardinale eta Albako dukesa 1964. urteko El fabuloso mundo del circo filmaren Madrilgo estreinaldian elkartu ziren.[26]

1965e urtean Konstantino II.a Greziako erregea eta Ana Maria Danimarkako emaztea ere Liriako Jauregian egon ziren dukesarekin.

Sevillako Las Dueñas Jauregia.

1960ko hamarkadan, Sevillako Pilatosen Etxean, Apirileko Feriarekin batera, Gurutze Gorriaren aldeko dantzaldiak egiten ziren. 1965eko dantzaldian, Geraldine Chaplin eta Marisolen luzez jantzi ziren egunean, Albako dukesak Audrey Hepburn eta bere senar Mel Ferrerrekin topo egin zuen. 1966ko dantzaldian Jackie Kennedy eta Raniero III.a Monakoko printzea Grace Kelly emaztearekin egon ziren, eta Sevillako Las Dueñas Jauregia ere bisitatu zuten. Orduan, Jackiek akuarela bat margotu zuen, jauregiko Imperio Aretoan dagoena.[27][28][29][30]

Cayetanak adierazi zuen Pablo Picasso pintoreak biluzik margotu nahi izan zuela, baina Luis senarrak aurka zegoen eta berak ez onartzea erabaki zuen.[31]

1968an Victoria Eugenia Battenbergekoa Espainiara etorri zen Felipe Borboikoaren bataio-amabitxia izateko. Egonaldi horretan, Liria Jauregian hartu zuen ostatu Victoria Eugeniak. Albako dukesak hainbat ekitaldi sozial antolatu zituen bere omenez, eta Juan Carlos Borboiko printzea, Irene Greziakoa eta Alfonso Borboikoa eta Dampierrekoa joan ziren.

1969an leuzemia diagnostikatu zioten Luisi. Orduan Emil J. Freireich medikuak tratatu zuen Houstongo Center Pavillion Ospitalean. Hiri horretan hil zen 1972ko irailaren 6an. Hilkutxan zegoela, Madrilera eraman zuten, Albako dukesa zihoan hegazkin batean. Cayetana Barajaseko aireportuan hartu zuten Luis Carrero Blanco presidenteordeak eta bi ministrok. Liria Jauregian jarri zuten hil-kapera. Gorpua Loechesen familiaren panteoira eraman zuten, eta meza bat eman zuten bertan, Luis Carrero Blanco, Gorteetako presidentea eta hainbat ministro ere bertan zirela. Madrilen zein Loechesen milaka lagun izan ziren kaleetan hil-segizioa pasatzen ikusteko.

Luisek eraman zuen Albaren etxeko administrazioa hil arte. Horren ostean, Cayetana, seme Carlos eta Alfontso eta administratzaile bat aritu ziren zeregin horretan.

70eko hamarkadatik, Albako dukesak uda batzuk igaro zituen San Antonio Abadeko S'Aufabaguera jauregian, Eivissa uhartean.[32][33]

Ondorengoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cayetanak lehenengo ezkontzako sei seme-alaba izan zituen:

  • Carlos Fitz-James Stuart y Martínez de Irujo (Madril, 1948ko urriaren 2a), Huescarko XIV. dukea (1954ko apirilaren 23tik aurrera) eta 2015eko ekainaren 16tik Albako XIX. dukea, Casa de Alba Fundazioaren patroia eta Etxearen administrazioaren arduraduna. 1988ko ekainaren 18an ezkondu zen Sevillan Matilde Solis-Beaumont eta Martinez-Camposekin. Ezkontza hori 2004. urtean baliogabetu zuten.[34]
  • Alfontso Martinez de Irujo eta Fitz-James Stuart (Madril, 1950eko urtarrilaren 23a), Hijarreko XIX. dukea (2013ko apirilaren 6tik aurrera).[35]
  • Jacobo Fitz-James Stuart y Martínez de Irujo (Madril, 1954ko uztailaren 15a), Siruelako XIV. kondea (1982ko ekainaren 9tik aurrera). Filosofia eta Letrak ikasi zituen, baina unibertsitatea utzi zuen. Siruela eta Atalanta argitaletxeen sortzaile den literatur editorea da.[36] 1996an, Jacobok argitaletxe horren akzioen % 45 saldu zizkion Grupo Anayari, eta, 2000n, gainerako % 55a familia-elkarteari, Anayarekin lotuta, nahiz eta argitaletxea zuzentzen eta bertan lan egiten jarraitu zuen. 2003an Siruela Diseinu Editorialeko Daniel Gil Sarien I. edizioan saritua izan zen bere ibilbide profesional osoarengatik, eta beste hainbat sari ere jaso zituen.[37][38][39]
  • Fernando Martínez de Irujo y Fitz-James Stuart (Madril, 1959ko uztailaren 11), San Vicente del Barcoko XII. markesa (1994ko urtarrilaren 26tik aurrera). Zuzenbidea ikasi zuen CEU San Pablon, orduan Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean menpekoa. Santander Taldean lan egin zuen goizez eta arratsaldez, eta Alba Etxearen Ondare Fundazioa kudeatzeaz arduratzen zen. Ezkongabe eta seme-alabarik ez.
  • Cayetano Martínez de Irujo y Fitz-James Stuart (Madril, 1963ko apirilaren 4a), Arjonako IV. dukea (2013ko maiatzaren 15etik). 2005eko urriaren 15ean ezkondu zen Sevillan Genoveva Casanova González modelo mexikar gaztearekin (Mexiko, 1976ko azaroaren 30a), eta bikiak izan zituen harekin. Bigarren aldiz ezkondu zen Sevillan 2025eko urriaren 4an Bárbara Mirjan Alienderekin.
  • Eugenia Martínez de Irujo y Fitz-James Stuart (Madril, 1968ko azaroaren 26a), Montoroko XIII. dukesa (1994ko azaroaren 24tik aurrera). 1998ko urriaren 23an ezkondu zen Sevillan Francisco Rivera Ordóñez toreatzailearekin, eta harengandik dibortziatu zen 2002an. Bigarren aldiz ezkondu zen Las Vegasen 2017ko azaroaren 17an Narcís Rebollo Melciórekin, Universal Music Espainia eta Portugalgo presidentearekin.

Bigarren ezkontza, Jesús Aguirre Ortiz de Zaraterekin

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alargun geratu ondoren, Albako dukesak ezkontza proposamen asko izan zituen. Horietako bat Stewart Granger aktorearena izan zen.

1975ean, Albako dukesa Madrilgo Bakearen Ospitalera joan zen, Francoren osasun-egoeraz galdetzera. Gero, diktadorearen zenbait hileta-ekitalditara joan zen. Urte horretako azaroaren 22an Gorteetako Jauregian Juan Carlos I.a erregea izendatu zutenean bertan egon zen.

Albako dukesak Jesus Aguirre Ortiz de Zarate (1934-2001) ezagutu zuen. Hura militar baten seme ez-legitimoa zen eta amarekin hazi zen. 1950eko hamarkadan Filosofia eta Teologia ikasi zituen, Ockhamgo Guillermori buruzko tesi batekin doktoratu zen eta apaiz egin zen. Pio Cabanillas kide zuen Herri Askapenerako Frontearekin harremanak izan zituen. 1969an apaizgoa utzi eta Taurus argitaletxeko zuzendarillanetan hasi zen. Argitaletxe horretako administrazio kontseiluan Luis Martinez de Irujo egon zen. 1977an Pio Cabanillas Kultura ministroak Jesus izendatu zuen Musika eta Dantzako zuzendari nagusi.

1978an Albako dukesak eta Jesusek ezkontza hitza eman zioten elkarri. Urte horretako martxoaren 15ean Zarzuela Jauregian egin zioten harrera erregeek bikoteari. Martxoaren 16an ezkontza intimo batean ezkondu ziren, emaztegaiaren gertuko familiarekin eta senargaiaren amarekin baino ez zen egin ospakizuna, Liria Jauregiko kaperan. Jesus Prisa Taldeko kontseilaria zen orduan, El País egunkariaren jabea, eta hedabide horrek baino ez zuen izan zeremoniarako sarbidea. Ezkontzako argazkilari bakanen artean Juan Gyenes egon zen. Jesus Albako Etxea Fundazioko presidente izatera pasa zen.

1978an senar-emazteak afari batera joan ziren Belgikako Balduinorekin eta Mora eta Aragoiko Fabiolarekin, eta Espainia bisitatu zuten. 1979ko ekainaren 11n, Albako dukesak eta Jesusek ezkontzari ondasunen banaketa gehitzea adostu zuten.

1980an Antonio Ruiz Soler dantzariak Cayetana bere bizitzako maitasunik handiena izan zela adierazi zuen. 1983an Antonio Ruiz Balet Nazionaleko zuzendari kargutik kendu zuen Jesus Aguirrek. 1984an, Antonio Ruizek, homosexuala zela ezaguna izan arren, memoria-liburu bat argitaratu zuen, Maria Teresa delako batekin harremanak izan zituela esanez. Elkarrizketa batean esan zuen Maria Teresa Cayetana zela eta seme bat izan zuela berarekin, Fernando izenekoa. Adierazpen hauek Antonio Ruizen aurkako gaitzespen sozial handia sortu zuten, bai bere lagunena bai Albako dukesarena ere.[40]

Cayetana Albakoa eta Francisco Puertas «El Rastrillo» delakoan (Madril, 1985). Dukesak enkantean erositako margolariaren koadroa, Francisco Rivera «Paquirri» toreatzailearen hartze hilgarria irudikatuz.

1983ko maiatzean, Albako dukesa eta bere senarra Francisco Rivera "Paquirri" toreatzailearen eta Isabel Pantoja abeslariaren arteko ezkontzan izan ziren, Sevillako Botere Handiko Jesusen Elizan.

1985ean Albako dukesak Beatriz I.a Herbehereetako erreginarekin batera Felipe II.a Espainiako erregearen hilobia ikustera joan zen El Escorialeko San Lorenzo Monasteriora.

1985ean Madrilen ongintzazko eskuartze bat egin zen, haur babesgabeekin lan egiten zuen Nuevo Futuro erakundearen alde. Albako dukesa beste pertsonaia publiko batzuekin batera joan zen azoka horretara, hala nola Margarita Gómez-Acebo eta Cantinflas aktorearekin. 1986an azoka urtero egiten hasi zen Sevillan, eta Albako dukesak joaten jarraitu zuen. 1994an ekitaldi horretako ohorezko presidentea izan zen.[41][42][43]

1987ko abuztuan Cayetana Lady España izendatu zuten El Puerto de Santa Maríako ekitaldi batean. Postu horretan Tita Cerveraren lekua hartu zuen.[44]

1987an, halaber, ETA talde terroristaren plan bat argitaratu zen, Cayetana bahitzeko, bi mila milioi pezetako erreskatea eskatzeko eta, jaso ezean, hiltzeko.

1988an Ingalaterrako Isabel II.a erregina Espainian egon zen. Jesus Aguirrek Juan Barranco Madrilgo alkateari deitu zion, bera eta bere emaztea erregina britainiarrari hiriko giltzak emateko ekitaldian egon zitezen. Albako dukesa senarrarekin egon zen ekitaldian, eta gero Barranco gonbidatu zuten Liriako jauregira afaltzera, eskerrak emateko. Isabel II.arekin ere izan zen dukesa, Madrilgo Errege Jauregian Juan Carlos erregeak antolatutako gala-afari batean.[45]

1990eko hamarkadan, Albako dukesak XIX. mendeko Sevillako eliza baten birgaitze integrala finantzatu zuen, Ijitoen Ermandadearen egoitza izan zedin. Lanak 1999an amaitu ziren.

Albako dukesa 1997an izendatu zuten Espainiako Esklerosi Anizkoitzaren Elkarteko ohorezko presidente, kausa horrekiko hartu zuen konpromisoarengatik.[46]

1998ko martxoaren 22an, Sevillako Udalak "Albako Cayetana Dukesa" izena jarri zion hiri horretako Barqueta zubiaren ondoan zegoen plaza bati. "Albako Dukesa" plaza bat ere badago Loechesen.[47][48][49]

Jesus eta Cayetana 1990eko hamarkadan urrundu egin ziren. Jesus depresioak jota zegoen. 1996an, Prisa Taldeko Akziodunen Batzarreko kide izateari utzi zion Jesusek, bileretara ez joateagatik. Garai hartan, Jesus Madrilen bizi zen, eta Cayetana Sevillan. Jesus 2001eko maiatzean hil zen faringeko minbiziak eragindako biriketako enbolia baten ondorioz, maiordomoarekin baino ez zegoela. Jesus Aguirre Loechesen familiaren panteoian lurperatu zuten, eta urruntasuna izan arren, Cayetana oso goibel geratu zen galera horren ostean.

Alargun

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Pastora Imperioren monumentua, Sevillako Velázquez eta O'Donnell kaleen arteko bidegurutzean.

2001eko urriaren 29an, Sevillako Ijitoen Ermandadeak urrezko domina eman zion Albako dukesari, erakundeari egindako ekarpenarengatik, Carlos Amigo artzapezpikua buru zuen zeremonia batean.[50]

Cayetanak Pastora Imperio flamenko-dantzariaren monumentu bat sustatu eta finantzatu zuen Sevillako erdigunean, adierazi zuenez, hark flamenkoa maitatzen irakatsi zion. 2006ko otsailaren 13an inauguratu zuten berak eta Alfredo Sánchez Monteseirín alkateak.[51][52]

Albako dukesa Espartinetako Lorezaintza Azoka Nazionalean, 2005. urtean.

Andaluziako Juntako presidente Manuel Chavesek eta haren gobernuak «Andaluziako alaba kuttun» izendatu zuten 2006ko otsailaren 28an. Pepe Suero flamenko-kantariak, egun hartan Andaluziako Domina jaso zuenak, Albako dukesari emandako saria kritikatu zuen, elkartasunik eta elkartasunik gabeko jarrerak adierazten zituela esanez. Landako Langileen Sindikatuak (SOC), «lurjabe» izateagatik bere aurka zegoenak, manifestazio bat antolatu zuen Sevillako Maestrantza Antzokiaren atarian, bertan ematen baitziren sariak. Manifestazioa Polizia Nazionalak desegin zuen, hamalau zauriturekin; Cayetanak, berriz, «zoro batzuk berdin zaizkit» eta «han zeuden guztiak gaizkile batzuk dira» adierazi zion ondoren prentsari. KSA Sevillako 8. Instrukzio Epaitegian kereila jarri zen 2006ko maiatzaren 15ean, eta Cayetana absolbitzea erabaki zuen, «pertsona juridiko» bati (KSA) egindako irainak delitutzat hartzen ez direlako. Sindikatuak apelazio-errekurtsoa aurkeztu zuen, eta Sevillako Probintzia Auzitegiak partzialki onartu zuen, nahiz eta Cayetanak «noizbehinkako nahasmendu denbora-espaziala eta oroimen-galera» argudiatu bere adierazpenak justifikatzeko. Azkenean, 20 eguneko isuna ordaintzera zigortu zuten, 300 euro eguneko, hau da, 6000 euro, irain faltarengatik.[53][53][54][55][56][53]

Albako etxeak lurrak ditu Carpion (Kordoba) XVI. mendetik. Cayetana herriko Buena Vista etxaldera joaten zen. 2007an etxalde bi laga zituen erabilera publikorako.[57]

2007an ebakuntza egin zioten Sevillako Sagrado Corazón ospitalean, hankak mugitzea eragozten zion bizkarrezurreko lesio bat zela eta.[58]

Hirugarren ezkontza, Alfonso Diezekin

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008an Alfonso Díez Carabantesekin irteten hasi zen Albako dukesa, 1950eko azaroaren 15ean Palentzian jaioa, José Díez Palentziako militar ezagunaren eta haren emaztearen hamabi seme-alabetako bat. Alfonso Lan Ministerioko funtzionarioa zen. Pedro Díezen anaia zen, Cayetanak objektuak erosten zizkion antikuario batena, eta Jesus Aguirreren laguna ere izan zen.[59][60]

2008ko azaroan El Jueves aldizkari satirikoak Cayetanaren marrazki erdi biluzi bat jarri zuen azalean, 500 euroko billetez inguratuta "Braguetazo Grande de España" esaldiarekin, Alfontsorekin zuen harremanari erreferentzia eginez. Albako dukesak aldizkaria bahitzeko eskatu zuen auzitegian.

2009an, Cayetanak 40 artelan laga zituen aldi baterako, XVI. eta XX. mendeetakoak, Sevillako Arte Ederren Museoan egin zen «Casa de Alba bilduma» erakusketarako, eta arrakasta handia izan zuen ikusleen artean.

2009an ere hidrozefalia jasaten hasi zen Albako dukesa, eta, ondorioz, garuneko balbula ezarri zioten martxoan, Sevillako Sagrado Corazón ospitalean.[61][62]

2010eko urtarrilean, Cayetana eta Alfontso elkarrekin joan ziren Parisera, eta, gero, Kairon izan ziren, eta Nilon zehar ere egin zuten itsas bidaia.[63]

2010eko ekainean Cayetanak Tom Cruise eta Cameron Díazekin batera Knight & Day filmaren estreinaldian posatu zuen, Sevillako Lope de Vega Antzokian.[64]

Cecilia Gómez flamenko-dantzariak Albako dukesarengan inspiratutako ikuskizun bat egin zuen, Cayetana izenekoa, bere pasioa, eta 2010 eta 2011 artean Valladolid, Madril, Bartzelona eta Sevillako antzokietan antzeztu zen.[65][66]

2011ko otsailean, Cayetana eta Isabel Preysler Galesko Karlos printzearen fundazioaren ekitaldi batean izan ziren, Londresko Buckingham Jauregian.[67]

Albako dukesaren estatua Sevillako Cristina Lorategian.

2011ko maiatzean, Sevillako alkate Alfredo Sánchez Monteseirínek eta Albako dukesak hari eskainitako estatua bat inauguratu zuten Sevillako Cristina Lorategietan. Monumentua Sebastian Santos Calero eskultorearen dohaintza izan zen.[68]

2011ko abuztuan, dukesak eta Alfontsok komunikatu baten bidez jakinarazi zuten urriaren hasieran ezkonduko zirela Dueñas Jauregian, eta ezkontzako aitabitxiak Carlos (Huescarreko dukea) eta Carmen Tello Barbadillo (Valentziako markesa ohia eta Cayetanaren laguna) izango zirela.[69]

Time aldizkariko artikulu batek Alfontsoren onura ekonomikoan jarri zuen arreta, eta seme-alabak ezkontzearen aurkakoak zirela, herentziatik bereiz zitzakeela uste zutelako. Aldizkari bereko beste artikulu batek eskandalu gisa definitu zuen, ezkontideen arteko adin eta estatus desberdintasunarengatik.[70][71]

Hainbat iturriren arabera, lotura bere onomastika egunean gerta zitekeen, urriaren 7an (Ntra. And. del Rosario). Azkenik, 2011ko urriaren 5ean, arratsaldeko ordu batean, egingo zela jakinarazi zen.[72]

Hirugarren ezkontza baino bi egun lehenago, Interviú aldizkariak Cayetanaren 18 argazki argitaratu zituen, bikiniaren goiko aldea ez zeramanean 1982an Eivissako hondartza batean ateratakoak.[73]

Bikotea Las Dueñas Jauregiko kaperan ezkondu zen. Zeremonia Ignacio Jimenez Sanchez-Dalp apaizak egin zuen. Victorio eta Lucchino diseinatzaileen soineko bat zeraman dukesak. Herritar eta kazetari andana bildu zen jauregiaren atarian eta dukesa atera eta dantzan hasi zen. Ezkontza intimo bat izan zen, berrogei bat gonbidatuarekin. Jacobo eta Eugenia seme-alabak ez ziren agertu.[74] Ezkondu ondoren, senar-emazteak El Carpion gaua pasatzera erretiratu ziren.[75]

2011ko abenduan, Albako dukesa bere senarrarekin egon zen Madrilgo Gran Viako zinema batean, eta Mission: Impossible – Ghost Protocol (euskaraz Misioa: Ezinezkoa – Protokolo Mamua) filmaren estreinaldian Tom Cruisekin jarri zen berriro.[76]

2011ko abenduan ere Toledon egon zen bere izena daraman zentro berri bat inauguratzen gaixotasun neurodegeneratiboen tratamendurako.[77]

2012ko ekainean, Hiri Zezenzaleen Sare Iberoamerikarreko enbaxadore izendatu zuten, El Puerto de Santa Mariako zezen-plazan egindako ekitaldi batean.[78]

Daily Express egunkari ingelesak 2014an espekulatu zuenez, erreferendumaren ondoren Eskoziak independentzia lortu eta monarkia berrezarri izan balu, Albako dukesa erregina izenda zezaketen Estuardotarra izateagatik.[79]

Telebistako seriea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2010eko apirilaren erdialdean, Telecinco kate espainiarrak La Duquesa film biografikoa eman zuen, Cayetana de Albaren bizitzaren errepasoa bi ataletan, jaiotzetik bigarren ezkontzara arte, lizentzia historiko ugarirekin. Neskato dukesa Carmen Sánchez Lozanok antzeztu zuen, gaztetan Irene Visedok eta, heldutasunean, Adriana Ozoresek.[80]

2011n, telesailaren jarraipen bat estreinatu zen, beste bi kapitulukoa, Jesús Aguirrerekin ezkondu zeneko garaia kontatuz. Liria eta Dueñas jauregietako geletan filmatu zen.[81]

Herentzia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko uztailaren 4an, Albako dukesak bere jaraunspen pertsonalaren banaketa aurreratu zuen, 1.000 milioi eurotan baloratua, bere sei seme-alaben artean. Forbesek 2800 milioi eurotan zenbatu zuen bere aberastasuna —Andaluziako lur-jabe nagusi gisa, Nekazaritza Politika Bateratuaren Europako funtsetatik zetozen nekazaritza-diru-laguntzetatik etekin handia atera baitzuen—.[82][83]

Madrilgo notario baten aurrean eskrituratutako dohaintza baten bidez, erabaki horrekin ados eta eskertuta agertu ziren seme-alabek 110 milioi euro jaso zituen bakoitzak, eta euren ondasunen erregistroko titularrak izatera pasatu ziren.

Karlosek, Huescarko XIV. dukeak, Albako lehen eta etorkizuneko duke gisa, noblezia- eta handitasun-titulu gehienez gain, ondare artistiko handia jaso zuen Casa de Alba Fundazioari lotuta (2000 milioi euro baino gehiagoko balioa du), eta Liria, Monterrey eta Las Dueñas jauregiak ere bai, nahiz eta azken hori jada bere lehen seme Fernando Albaren izenean egon (1990), Alba etxearen hurrengo oinordeko gisa. Aipatu etxe eta bildumak, fundazioei buruzko legeriaren arabera, ezin direla saldu eta elkartuta mantendu behar direla zehaztu behar da.[84]

Alfontso, XVIII. Almenako dukea, Cayetana de Albaren bigarren semea, XVIII. Hijarreko dukea, XVIII. Oraniko markesa, XIII. Almenarako markesa, XVIII. Arandako kondea, XXVI. Ribadeoko kondea, XVII. Guimerneako kondea eta XIX. Palma del Rioko kondea, Albako markesa, Salamancako hainbat enpresa-inbertsioren kudeaketa, Diego Gazteluko Jauregiko zaindaria eta Diego Salamancako Jauregiko zaindaria izendatua izan zen, eta Alba etxearen bizi arteko patroi izendatua izan zen, anaiarekin batera.

Jacobok, Siruelako XXIV. kondeak, Albako dukesaren hirugarren seme eta Siruela Edizioen sortzaileak, landa finka batzuk jaso zituen.

Fernandok, San Vicente del Barcoko XII. markesa eta Cayetana de Albaren laugarren semea, Las Cañas etxea jaso zuen herentziaz Marbellan eta nekazal jabetzak.

Cayetanok, Aguraingo XIII. kondeak eta Albako dukesaren bosgarren semeak, Arjonako IV. dukearen titulua, Arbaizeneako jauregia (Donostia) eta Las Arroyuelas kortijoa (Karmona) jarauntsi zituen.[85]

Eugenia, Montoroko XII. dukesa, Albako Cayetanaren seigarren eta azken haurra, alaba, Eivissako «S'Aufabaguera» finkaren, La Pizana kortijoaren eta Sevillako Gerenako 600 hektareako finka baten jabe egin zen.[86]

Banaketa gorabehera, Cayetanak Albatarren ondarea kudeatzen eta administratzen jarraitu zuen, haren usufruktudun gisa.[87]

Memoriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dukesaren memoriak, Yo, Cayetana (ISBN 9788467037449), 2011ko urriaren 11n argitaratu ziren, Alfonso Díezekin ezkondu eta astebetera. Memoria horiek bigarren zatia izan zuten 2013ko apirilaren 11n , Lo que la vida me ha mostrado (ISBN 9788467018837 ) argitalpenarekin.[88][89]

Heriotza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizitzako azken egunetan, Cayetana Fitz-James Stuart Sevillako Sagrado Corazón Klinikako Zainketa Intentsiboetako Unitatean sartu zuten, aurreko egun batzuetatik pairatzen zuen gastroenteritisak eragindako pneumonia konplikatu ondoren. Bere sei seme-alabek erietxetik ateratzeko erabakia hartu zuten, etxean lasai egon zedin.[90] 2014ko azaroaren 20an hil zen, 88 urte zituela, Las Dueñas Jauregian.[91]

Sevillako udaletxean jarri zuten haren hil-kapera, eta ia 80 000 pertsona pasatu ziren bertatik.[92] Hileta Sevillako katedralean egin zen eta bere familiaren laguntza izan zuen: senarra, sei seme-alabak eta bederatzi bilobak. Sevillako artzapezpiku emerituak, Carlos Amigo Vallejo kardinalak, gidatu zuen ospakizuna, eta Juan Jose Asenjo artzapezpiku titularrak lagunduta. Kardinalak hitz hauexekin definitu zuen hildakoa: noble herentziaz, eta noblea, oso noblea bihotzez.[93]

Espainiako Errege Etxetik Elena infanta joan zen, Felipe VI.a erregea ordezkatuz. Hilkutxa Espainiako banderaz eta Alba de Tormesko dukerriaren armarri tradizionalaz estalita zegoen.

Espainiako pertsona ezagun asko izan ziren hiletan: Pedro Morenes Defentsa ministroa; Pio Garcia Escudero Senatuko presidentea; Carmen Crespo Gobernuak Andaluzian zuen ordezkaria; Ana Botella Madrilgo alkatea; Juan Ignacio Zoido Sevillako alkatea; Enrique Ponce toreatzailea; Cecilia Gómez dantzaria; Paloma Segrelles; Pello Borboi Bi Sizilietakoa, Carlos Orcillasen semea eta Carlos Borboi Bi Sizizlietako eta Cristina Borboi Bi Sizilietakoaren semea.

Alfonso Díez Carabantes alargunaren arrosa gorrizko koroak honelaxe zioen: Ez dakit jakin dudan esaten zenbat maite izan zaitudan, zenbat maite zaitudan eta zenbat maite izango zaitudan.[94]

Haren errautsak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiletaren ondoren, Albako dukesaren gorpua erraustu egin zuten eta haren errautsak Ijitoen Ermandadearen santutegira eraman zituzten. Hantxe daude Osasunaren Kristo eta Angustien Ama Birjina Koroatua. Dukesak 2011ko bere memoriak adierazi zuenez, bere errautsak tenplu horretan egotea nahi zuen, eta ez Loechesko Sortzez Garbiaren Monasterioan dagoen familiaren panteoian. Hala eta guztiz ere, Fernando semeak 2014an adierazi zuen errautsen zati bat Loechesen familiaren panteoira eramango zutela.[95][94][96]

2014an Ijitoen Santutegian behin-behineko hilarri leun bat jarri zuten, hauxe zioena:

Hemen daude gure ahizparen errautsak, Cayetana Fitz-James Stuart eta Silva, Albako dukesa anderearena. Maria Santa de las Angustias ohorezko zerbitzaria, urrezko domina eta Ijitoen Ermandade honen ongile handia, bere ekarpen eta laguntzari esker posible izan baitzen Santutegi hau berreraikitzea. Gure ermandadearen oroimenean egongo da betiko. 1926-2014

2014. urtean jarritako hilarria.
Cayetana Fitz-James Stuarten 2017. urteko behin betiko hilarria, erliebeekin eta Isabel de Leonen poemarekin.
« Ez zara inoiz Sevillatik joango

Izan ere, erreklamatu egiten dizu
Betidanik izan duzu bere izena
Maitasunez ahoskatzen zenuela
Arrosa artean zizelkatua
Sevillako lore baten antzera. El Señor de la Salud
Berarekin egon zitezen nahi izan zuen
Zerura eramateko
Angustias Coronadarekin batera
Dueñasetik atera zinelako
Eta bere tenpluan geratzen zinelako. Gaua eta eguna bezala
Haizeak ere ez du bereizten
Bi izen elkartzen dira
Espainiako historiarako
Batek Sevilla izena du
eta besteak Cayetana izena du.

 »

Kondekorazioak eta ohorezko tituluak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Albako etxeko buruzagitzari dagozkion noblezia-tituluak edukitzeaz gain, ohorezko beste titulu eta kondekorazio batzuk ere izan zituen:

  • Ohorezko tituluak:
    • Cadizeko Zientzia, Arte eta Letren Akademia Hispano Amerikarreko Merezimenduzko Kidea.
    • New Yorkeko Hispanic Society of America-ko kidea.
    • Sevillako Erizaintzako Elkargo Ofizialeko Tauromakia-gelako ohorezko presidentea.
    • Operaren Lagunen Elkarteko Ohorezko Presidentea.
    • Sevillako Nuevo Futuro eskuararen ohorezko presidentea.
    • Liriako ohorezko alkatea (Valentzia).
    • Santanderko Palomar Klubeko Ohorezko Presidenteordea.
    • Sevillako Esklerosi Anizkoitzaren Elkarteko ohorezko presidentea.
    • Espainiako Esklerosi Anizkoitzaren Elkarteko Batzorde Exekutibo Nazionaleko ohorezko presidentea (1997).[97]
    • Opera Filarmonikoko Ohorezko Presidentea.
    • Sevillako adopziozko alaba (1968).
    • Andaluziako alaba kuttuna (2006).
    • Espainiako Gurutze Gorriko Odolaren Transfusiorako Eskualde Zentroko presidente nazionala eta bertako Batzar Goreneko batzordekidea.
    • Oihangintzako Langilezainen Eskolako Ohorezko Patronatuko bigarren lehendakariordea.
    • Diputazio Iraunkorreko Kontseiluko eta Espainiako Handitasunaren Kontseiluko kidea.
    • Sevillako Hungariako Santa Isabel Arte Ederren Errege Akademiako akademiko numerarioa (1988).[98]
    • Cadizko Arte Ederren Probintziako Errege Akademiako Sevillako Akademiako kidea (2002).
    • Granadako Santa Maria de los Angeleseko Ohorezko Maiordoma Nagusia.[99]
  • Kondekorazioak:

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Lady España 1987.[109]
  • Zilarrezko Butaka (2006).[110]
  • Puerto Banúseko Famaren Bulebarreko izarra (2008).[111]
  • Primera Plana kazetaritza lagunartearen Mandarina Saria (2010).[112]
  • Espainiako oinetakodun onenaren saria (2012), Oinetakoen Museoa Fundazioaren eskutik.[113]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ La duquesa de Alba cumple 85 años. La Vanguardia 26 de marzo de 2011.
  2. ↑ Muere la duquesa de Alba. El Mundo 20 de noviembre de 2014.
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «De Cayetana Fitz-James Stuart a Cayetano Martínez de Irujo: quién es quién en el árbol genealógico de la familia Alba» Lecturas 2025-10-04 (kontsulta data: 2025-10-18).
  4. ↑ «Biografía de Cayetana Fitz-James Stuart - Duquesa de Alba (Su vida, historia, bio resumida)» www.buscabiografias.com (kontsulta data: 2025-10-18).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) Ríos, Elena de los. (2024-11-20). «Cayetana Fitz-James Stuart en 10 fotos del archivo histórico de ABC: los años de belleza y esplendor de la duquesa de Alba» Mujerhoy (kontsulta data: 2025-10-18).
  6. ↑ Most titled person. Guinness World Records.
  7. ↑ Stuart y Silva, Cayetana. (2011). Soy Cayetana Cayetana de Alba. La Razón.
  8. ↑ José Manuel Cuenca Toribio. Francisco Muñoz Izquierdo. Real Academia de la Historia.
  9. ↑ La Duquesa de Alba: Su vida y sus amores. Revista Diez Minutos.
  10. ↑ Calleja 2001, 27 orr. .
  11. ↑ Yagüe 2009, 46 orr. .
  12. ↑ El secreto mejor guardado de la nobleza: el lazo que une a la duquesa de Alba y Tutankamón. El Español 30 de septiembre de 2018.
  13. ↑ Rondón, José María. (2009). El día que los comunistas salvaron el tesoro de los Alba. El Mundo.
  14. ↑ Díaz de Tuesta, M. José. (2011). Las dos vidas del palacio de Liria. El País.
  15. ↑ Worden, Tom. (2011). So Alfonso, what did you see in that 85-year-old billionairess? Spanish duchess marries toyboy in lavish ceremony. Daily Mail.
  16. ↑ Ródenas, T.. (2011). Lo que no sabías de la duquesa de Alba. ABC.
  17. ↑ «La Duquesa, una aristócrata con clase» Yo Dona (Telecinco.es).
  18. ↑ Jordá, Eduardo. (2011). La mujer que tantas mujeres ha sido. Diario de Sevilla.
  19. ↑ «Nosotros los Alba» La Revista (El Mundo).
  20. 1 2 Cuando Cayetana de Alba vestía de Balenciaga y posaba para Vogue. El País 20 de noviembre de 2014.
  21. ↑ Cecil Beaton nos hizo inmortales. La Razón 30 de mayo de 2018.
  22. ↑ Paloma Simón. (21 de septiembre de 2019). Cayetana de Alba, la duquesa rebelde que convirtió Liria en una pasarela de moda. Vanity Fair.
  23. ↑ Duchess of Alba “was noble by birth and very noble of heart”. El País 21 de noviembre de 2014.
  24. ↑ Elena de los Ríos. (8 de enero de 2023). Lola Flores o cómo seducir a las mujeres con poder: así se metió en el bolsillo a Carmen Polo, la duquesa Cayetana de Alba o Esperanza Aguirre. Mujer Hoy.
  25. ↑ DON JUAN CARLOS Y DOÑA SOFÍA: 60 AÑOS DE LA BODA REAL EN LA QUE TUVIERON QUE DAR EL ‘SÍ’ TRES VECES. Hola 14 de mayo de 2022.
  26. ↑ LA DUQUESA CAYETANA DE ALBA CON LA ACTRIZ CLAUDIA CARDINALE, ASISTEN AL ESTRENO DE LA PELICULA "EL FABULOSO MUNDO DEL CIRCO" (FOTO SIN FECHA). Efe.
  27. ↑ Romances de Feria. La Razón 12 de abril de 2013.
  28. ↑ ESPAÑA BAILE BENÉFICO CRUZ ROJA. Efe 28 de marzo de 1965.
  29. ↑ El día que la duquesa medió entre Grace Kelly y Jackie Kennedy. El Mundo 21 de noviembre de 2014.
  30. ↑ «Resolución de 21 de julio de 2009, de la Dirección General de Bienes Culturales, por la que se incoa el procedimiento para la inscripción en el Catálogo General del Patrimonio Histórico Andaluz como Inventario General de Bienes Muebles del Patrimonio Histórico Español, de manera colectiva, de determinados bienes pertenecientes a la colección artística propiedad de doña María del Rosario Cayetana Fitz James Stuart y Silva, sitos en el Palacio de las Dueñas de Sevilla» Boletín Oficial de la Junta de Andalucía (161) 19 de agosto de 2009.
  31. ↑ La Duquesa de Alba: «Picasso quiso pintarme como la Maja; mi marido dijo que no». ABC 11 de octubre de 2009.
  32. ↑ DUQUESA DE ALBA EN PALACIO S'AUFABAGUERA. Europa Press.
  33. ↑ Los veranos de la duquesa de Alba en Ibiza. Diario de Ibiza 20 de noviembre de 2023.
  34. ↑ «Wayback Machine» web.archive.org (kontsulta data: 2025-10-18).
  35. ↑ (TIF) BOE Nº 13: Solicitud de 5 de mayo de 1953
  36. ↑ La dinastía sigue viva. La Razón 4 de octubre de 2011.
  37. ↑ Grupo Anaya
  38. ↑ «El Mundo en Orbyt - Suscripción digital online.» documenta.elmundo.orbyt.es (kontsulta data: 2025-10-18).
  39. ↑ Premio Nacional a la Mejor Labor Editorial Cultural. .
  40. ↑ Antonio el Bailarín: el ostracismo al que le condenó Jesús Aguirre por su lengua viperina sobre la duquesa de Alba. El Mundo 15 de mayo de 2021.
  41. ↑ Hoy se inaugura, en el hotel Al Andalus Palace, la novena edición de El Rastrillo. La duquesa de Alba, presidenta de honor del mercadillo de Sevilla, confía en la generosidad de la ciudad. ABC de Sevilla 17 de febrero de 1994.
  42. ↑ Gran afluencia de público en la inauguración de El Rastrillo. ABC de Madrid 29 de noviembre de 1985.
  43. ↑ El Rastrillo cerró ayer sus puertasurl=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19851207-99.html. ABC de Madrid 7 de diciembre de 1985.
  44. ↑ Puerto de Santa María (Cádiz), 13-08-1987.- La duquesa de Alba, Cayetana Fitz-James Stewart (2.º izq), recibió de manos de su antecesora la baronesa Thyssen, Carmen Cervera, el título de "Lady España 87" en el Puerto Sherry de la localidad gaditana de Puerto de Santa María. EFE 13 de agosto de 1987.
  45. ↑ Cuando Barranco medió para que la duquesa de Alba viese a la reina Isabel II. El Mundo 10 de septiembre de 2022.
  46. ↑ ¿Quiénes somos?. AEDEM.
  47. ↑ La duquesa de Alba recibió emocionada el caluroso homenaje de Sevilla al inaugurar la plaza que lleva su nombre. ABC 23 de marzo de 1998.
  48. ↑ Plaza en Sevilla
  49. ↑ Plaza en Loeches
  50. ↑ La Duquesa de Alba recibirá la Medalla de Oro de Los Gitanos. ABC de Sevilla 22 de octubre de 2001.
  51. ↑ Elena Martos. (4 de noviembre de 2005). Pastora Imperio, arte en bronce. ABC de Sevilla.
  52. ↑ Pastora Imperio, de nuevo en Sevilla. ABC de Sevilla 14 de febrero de 2006.
  53. 1 2 3 SOC: La Duquesa de Alba condenada a pagar 6000 € por injuriar a los jornaleros andaluces representados por el SOC
  54. ↑ Sevilla: El SOC denunciará a la duquesa de Alba y a la policía por «insultos y represión» el 28-F. Diario Sur 2 de marzo de 2006.
  55. ↑ Video de Terra.es: La Duquesa de Alba asegura que no le afectan las protestas...
  56. ↑ La duquesa de Alba alega 'trastorno mental' para eludir su condena por injuriar a jornaleros andaluces. 20Minutos.es 16 de junio de 2007.
  57. ↑ Emoción y recuerdo en El Carpio y Palma del Río. ABC de Sevilla 21 de noviembre de 2014.
  58. ↑ La delicada salud de la duquesa de Alba. Levante 29 de octubre de 2011.
  59. ↑ Jaime Peñafiel. (12 de octubre de 2008). El novio funcionario de la duquesa. El Mundo.
  60. ↑ El sí de Cayetana. Vanity Fair.
  61. ↑ La delicada salud de la duquesa de Alba. Levante 29 de octubre de 2011.
  62. ↑ La duquesa de Alba sale del hospital tras la revisión de su válvula cerebral. El Mundo 11 de junio de 2014.
  63. ↑ La duquesa de Alba y Alfonso Díez, de París a Egipto. El Mundo 19 de enero de 2010.
  64. ↑ Tom Cruise y Cameron Díaz visten Sevilla de largo para el estreno mundial de 'Noche y Día'. Hola 17 de junio de 2010.
  65. ↑ 'El flamenco me permite transmitir el arte y la sensibilidad de Cayetana'. El Mundo 2 de septiembre de 2010.
  66. ↑ Cecilia Gómez lleva a Sevilla su obra sobre la duquesa de Alba. Diario de Sevilla 8 de marzo de 2011.
  67. ↑ Press, Europa. (2011-02-09). «La Duquesa de Alba e Isabel Preysler, duelo de escotes en Buckingham Palace» www.europapress.es (kontsulta data: 2025-10-18).
  68. ↑ Inaugurada la estatua en homenaje a la Duquesa de Alba. Diario de Sevilla 25 de mayo de 2011.
  69. ↑ (Gaztelaniaz) PRESS, 20MINUTOS ES / VÍDEO: EUROPA. (2011-08-23). «La duquesa de Alba confirma que se casará "a primeros de octubre" y "en la intimidad"» www.20minutos.es - Últimas Noticia (kontsulta data: 2025-10-18).
  70. ↑ Lisa Abend. (12 de agosto de 2011). The Will of the Duchess of Alba: All for Love and Money. Time.
  71. ↑ William Lee Adams. (6 de octubre de 2011). Escándalo! Spain’s Duchess of Alba, 85, Marries a Much Younger Commoner. Time.
  72. ↑ Fecha final enlace. .
  73. ↑ (Gaztelaniaz) FERRÁN, JAIME. (2011-10-03). «El primer 'regalo' de bodas para Cayetana» El Norte de Castilla (kontsulta data: 2025-10-18).
  74. ↑ Pepe Barahona. (5 de octubre de 2011). La duquesa de Alba celebra al fin su tercera boda. El Mundo.
  75. ↑ Noche de bodas en la finca El Carpio de Córdoba. El Correo 7 de octubre de 2011.
  76. ↑ La duquesa de Alba, del brazo de Tom Cruise en la alfombra roja. Hola 13 de diciembre de 2011.
  77. ↑ La duquesa de Alba recibe un premio en Toledo por su 'coraje ante las adversidades'. 19 de diciembre de 2011.
  78. ↑ La duquesa de Alba «encantada» de ser embajadora de Red de Ciudades Taurinas. La Razón 16 de junio de 2012.
  79. ↑ (Ingelesez) Jeory, Ted. (2014-11-20). «The lost Queen of Scotland? How the Duchess of Alba could have held th» Express.co.uk (kontsulta data: 2025-10-18).
  80. ↑ Telecinco estrena 'La Duquesa'. Telecinco 13 de abril de 2010.
  81. ↑ 'La Duquesa' regresa a Telecinco. Diario de Sevilla 30 de marzo de 2011.
  82. ↑ «http://larazon.es/noticia/4177-la-duquesa-deja-todo-bien-atado» larazon.es (kontsulta data: 2025-10-18).
  83. ↑ Enrique Utrera. (20 de noviembre de 2011). La duquesa de Alba era la segunda mujer más rica de España y gran beneficiada de ayudas europeas. .
  84. ↑ [Esteka hautsia]
  85. ↑ Carmona, así es el pueblo donde se quiere retirar Cayetano Martínez de Irujo. Vanitatis. El Confidencial 5 de diciembre de 2019.
  86. ↑ (Gaztelaniaz) REDACCIÓN. (2014-11-21). «Así repartió la duquesa de Alba su herencia» La Nueva España (kontsulta data: 2025-10-18).
  87. ↑ Reparto adelantado de la herencia
  88. ↑ "Yo, Cayetana", a la venta el 11 de octubre. ADN 2011.
  89. ↑ Cayetana de Alba, el relato de una vida intensa. El País 11 de abril de 2013.
  90. ↑ Ajmat, Silvina. (20 de noviembre de 2014) «Murió Cayetana de Alba: la noble más admirada del mundo» Buenos Aires: La Nación.
  91. ↑ Moguer, A. G.. (20 de noviembre de 2014). Muere en Sevilla Cayetana Fitz-James Stuart, duquesa de Alba. .
  92. ↑ Más de Txantiloi:Formatnum sevillanos se despiden de la duquesa de Alba en su capilla ardiente del Ayuntamiento. ABC de Sevilla 20 de noviembre de 2014.
  93. ↑ «Unos 3.000 sevillanos despiden a la duquesa de Alba en su funeral» (21 de noviembre de 2014) El País.
  94. 1 2 La duquesa de Alba ya adelantó en sus memorias que no quería ser enterrada en el panteón familiar. Monarquía Confidencial. El Confidencial 20 de noviembre de 2014.
  95. ↑ Reyes, A. G.. (21 de noviembre de 2014). ‹Aquí reposan las cenizas doña Cayetana Fitz-James Stuart, duquesa de Alba›. .
  96. ↑ Las cenizas de la duquesa de Alba se dividirán entre Sevilla y Madrid. ABC de Sevilla 20 de noviembre de 2014.
  97. ↑ ¿Quiénes somos?. AEDEM.
  98. ↑ El Imparcial
  99. ↑ RADIO GRANADA - CADENASER - La Duquesa de Alba ha sido nombrada Mayordoma Mayor de Honor de Santa María de los Ángeles
  100. ↑ Decreto 753/1962, de 5 de abril, por el que se concede el ingreso en la Orden Civil de Beneficencia, con categoría de Gran Cruz y distintivo blanco, a la excelentísima señora doña María del Rosario Cayetana Fitz-James Stuart y Silva, Duquesa de Alba. "B.O.E. (Boletín Oficial del Estado del Gobierno de España)". Núm. 89. 13 de abril de 1962, pp. 5002
  101. ↑ Ortiz de Pinedo artxibo kopia Wayback Machinen.
  102. ↑ Decreto 1079/1964
  103. ↑ Condecoraciones
  104. ↑ Real Decreto 1432/2001
  105. ↑ Decreto 889/1974
  106. ↑ Medalla de Honor de la Real Academia
  107. ↑ Doña Cayetana y Don Luis Martínez de Irujo son condecorados artxibo kopia Wayback Machinen.
  108. ↑ La duquesa de Alba recibe la medalla de oro de La Línea. Diario de Córdoba 13 de septiembre de 2006.
  109. ↑ Lady España 1987
  110. ↑ La duquesa de Alba recibe la Butaca de Plata por su constante apoyo al teatro. ABC 18 de julio de 2006, 58 or..
  111. ↑ La Duquesa de Alba contará con una estrella en el Bulevar de la Fama de Puerto Banús
  112. ↑ Peña Primera Plana
  113. ↑ La Duquesa de Alba es la mujer mejor calzada de España. 7 de noviembre de 2012.

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  •  The Guinness Book of World Records 1998. Stamford: Guinness Media, Inc. 1997. ISBN 0965238350. 
  •  Yagüe, María Eugenia (2009). La duquesa de Alba: la última diva de la nobleza. Madrid: La Esfera de los Libros. ISBN 9788497348058. 
  •  Calleja, Concepción (2001). Cayetana de Alba: pasión andaluza. Barcelona: Plaza & Janes. ISBN 84-01-37760-9. 
  •  Sampedro Escolar, José Luis (2007). La Casa de Alba. Madrid: La Esfera de los Libros. ISBN 978-84-9734-595-8. 

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Cayetana_Fitz-James_Stuart&oldid=10532666"(e)tik eskuratuta