Charles Darwin

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Charles Robert Darwin
Charles Robert Darwin
Zientzialaria
Arloa biologia
Jaio 1809ko otsailaren 12a
Ingalaterra Shrewsbury (Ingalaterra)
Hil 1882ko apirilaren 19a
Ingalaterra Kent (Ingalaterra)
Lanak Hautespen naturala


Charles Robert Darwin (Shrewsbury, West Midlands, 1809ko otsailaren 12Kent, South East England, 1882ko apirilaren 19) naturalista eta biologo ingelesa izan zen.

1831n Hego Amerikako itsasaldea eta bereziki Galapagos uharteak ikertzera abiatu zen. HMS Beagle ontzian egin zuen bost urtetako bidaia, 1831ko Abenduaren 27an gabon egunean abiatu eta Lurrari bira eman ondoren 1836ko urriaren 2an iritsi zen berriz Ingalaterrara. Brasilen oihan tropikalak aztertu zituen, Argentinako Bahia Blancan armadillo erraldoiak deitu zien bertan aurkituriko dinosauroen fosilei, Chileko Andeetan animalia itsastarren maskorrak aurkitu zituen eta Galapagoetan txontak eta dordokak aztertu zituen. bertan hasi zen gerora plazaratuko zuen hautespen naturalaren teoria garatzen. Ingalaterrarako itzuleran Australiako ugaztun martsupialek ere bere jakinmina piztu zuten.

Hurrengo urteak ikerkuntza urteak izan ziren. Garaiko zientzialari onenek Darwinek ekarritako espezie eta fosilak aztertu zituzten dinosauroen hezurdurek berebiziko harridura sortu zutelarik. Bere teoriak garatuz zihoan bitartean hainbat liburu argitaratu zituen Darwinek, tartean, Beagle-ren bidaiaren egunerokoa eta geologiaren inguruko hainbat liburu. Zortzi urtez zirripedoak aztertzen ere aritu zen Darwin eta 1857an Natural Selection liburua plazaratu zuen.

1859an bere ikerkuntzen laburbilduma osatzen zuen "Espezieen jatorriaz Hautespen naturalaren bidez" (On the Origin of Species by Means of Natural Selection) eman zuen argitara erabateko teoria iraultzailea plazaratuz. Bertan Darwinek, egindako aurkikuntzetan oinarri hartuta, ondorioztatu zuen izaki guztiok arbaso komuna geneukala eta gizakiok, zehazki, tximu eboluzionatuak ginela.

1882ko apirilaren 19an hil zen Downe-n (Kent, Ingalaterra). Bertako St.Mary elizan ehorztekoa bazen ere Royal Societyko bere lagunen eraginez Westminsterko Abadian egin zioten hileta elizkizuna eta bertan lurperatu zuten Isaac Newton eta John Herschelen ondoan.

Beagle-ren bidaia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beagle itsasontziren bidaia.

Darwinek HMS Beagle itsasontzian eginiko bidaiak 5 urte iraun zituen. Bidai horretan itsasontziak hidrografia aztertzen zuen bitartean Darwinek lurreko animaliak, landareak eta geologia aztertzen zituen.[1] Espekulazio teorikoak egin zituen eta obserbazio ezberdinak ere egin zituen, bere ohar-liburuan gordez. Noizbehinka hainbat ale ere bidali zituen Cambridgera, bere gutun eta The Voyage of the Beagle egunerokoaren kopia batekin batera. Esperientzia bazuen geologian, kakalardok biltzen eta itsas animaliak disekzionatzen, baina beste atal guztietan nahiko berria zen eta ez zituen ezagutzak[2] Itsasoan zegoen bitartean askotan gaizki sentitzen zen baina hala ere bere ohar asko itsas inbertebratuen ingurukoak dira, batez ere planktonaren inguruan.[1][3]


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Charles Darwin Aldatu lotura Wikidatan